Πώς ο κανόνας της «μίας πρόσληψης για κάθε αποχώρηση» γιγάντωσε το κόστος της κρατικής δυσλειτουργίας και το μετέφερε στις τσέπες των φορολογουμένων.
Δεκαπέντε χρόνια μετά την επιβολή του, ο περιβόητος κανόνας «μία πρόσληψη για κάθε μία αποχώρηση» (1:1) στο ελληνικό δημόσιο έχει αποδειχτεί μία από τις πιο παταγώδεις αποτυχίες της μνημονιακής και της μεταμνημονιακής περιόδου. Αντί να οδηγήσει σε ένα λειτουργικά φτηνότερο κράτος, ο κανόνας αυτός μετέφερε το κόστος στις υπηρεσίες από τον κρατικό προϋπολογισμό στον ίδιο τον πολίτη, αφήνοντας πίσω του μια δαπανηρή, υποστελεχωμένη και βαθιά δυσλειτουργική δομή δημόσιας διοίκησης.
Αυτό τεκμηριώνει η νέα αποκαλυπτική μελέτη του ΠΑΝΣΥΠΟ (Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – τ. ΟΕΕ – τ. ΟΕΚ.) «Ο Κανόνας 1:1 στο Ελληνικό Δημόσιο: Διάγνωση, Αποτυχίες και Πρόταση Μεταρρύθμισης», βασισμένη σε επίσημα δεδομένα των ΕΛΣΤΑΤ, ΑΣΕΠ, HRMS/Απογραφής και του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου.
Το διακομματικό αποτύπωμα
Κατά την περίοδο της βίαιης δημοσιονομικής προσαρμογής 2009-18, υπό τις διαδοχικές κυβερνήσεις των Γιώργου Παπανδρέου, Λουκά Παπαδήμου, Αντώνη Σαμαρά και Αλέξη Τσίπρα, το δημόσιο έχασε 268.757 υπαλλήλους. Από τους 964.508 εργαζόμενους στη Γενική Κυβέρνηση το 2009, η χώρα προσγειώθηκε βίαια στους 695.751 το 2018. Στη μεταμνημονιακή φάση 2018-25 (κυβερνήσεις Τσίπρα και Μητσοτάκη) η αναμενόμενη αποκατάσταση των απωλειών υπήρξε αναιμική. Η αύξηση του προσωπικού κατά 69.645 άτομα (10%) κάλυψε μόλις το 25,9% των μνημονιακών κενών. Το 74% της αποψίλωσης παραμένει ενεργό, με το δημόσιο του 2025 να μετρά 199.112 λιγότερους εργαζόμενους σε σχέση με το 2009 (-20,6%). Η κυβέρνηση της ΝΔ, παρά τις εξαγγελίες για «νέο management», στράφηκε μαζικά σε μια «παράλληλη πόρτα» εξαιρέσεων και παρεκκλίσεων, καθώς το 17,4% των προσλήψεων έγινε εκτός κανόνα.
Διάλυση υγείας και παιδείας
Το κράτος, προκειμένου να μην εμφανίζει μόνιμο προσωπικό στους ευρωπαϊκούς δείκτες, στράφηκε μαζικά σε συμβασιούχους, ΙΔΟΧ και προγράμματα ΔΥΠΑ. Από 58.756 μη τακτικούς υπαλλήλους το 2013, φτάσαμε σε μια πρωτοφανή έξαρση που ξεπέρασε τις 200.000 μετά το 2021, ενώ τον Σεπτέμβριο του 2025 καταγράφονται 177.928 μη τακτικοί. Αυτοί καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες στην εκπαίδευση, την υγεία και την κοινωνική προστασία.
Η κατάσταση ανά υπουργείο την περίοδο από το 2021 έως τον Σεπτέμβριο 2025 αποτυπώνει ανάγλυφα την πολιτική επιλογή της αποψίλωσης του κοινωνικού κράτους. Στο υπουργείο Εργασίας το προσωπικό μειώθηκε κατά 23% (από 19.168 σε 14.674), μια καθαρή απώλεια 4.494 υπαλλήλων σε έναν τομέα που διαχειρίζεται συντάξεις, ανεργία και τους πιο αδύναμους πολίτες. Στο υπουργείο Παιδείας η αύξηση του τακτικού προσωπικού κατά 8.941 άτομα ήταν «επικοινωνιακό πυροτέχνημα», αφού η βίαιη μείωση των μη τακτικών κατά 20.126 οδήγησε σε συνολική μείωση 11.185 εργαζομένων, καταδικάζοντας τα σχολεία να λειτουργούν με ομηρία αναπληρωτών. Στο υπουργείο Υγείας η μείωση κατά 5,04% (απώλειες 4.082 τακτικών, 2.244 μη τακτικών) άφησε το έκτακτο προσωπικό να αποτελεί το ένα τρίτο του συνόλου, διαλύοντας τη συνέχεια της φροντίδας. Στην τοπική αυτοδιοίκηση το μη τακτικό προσωπικό εκτινάχθηκε από το 42% στο 46%: σχεδόν ένας στους δύο εργαζόμενους στην καθαριότητα και την παιδική μέριμνα είναι συμβασιούχος.
Καταρρίπτοντας τον μύθο
Η εγχώρια ελίτ και τα συστημικά μέσα ενημέρωσης επαναλαμβάνουν μονότονα εδώ και χρόνια το ιδεολογικό πυροτέχνημα περί «υπερτροφικής γραφειοκρατίας» και «παχύδερμου δημοσίου». Τα επίσημα ευρωπαϊκά δεδομένα που παραθέτει ο ΠΑΝΣΥΠΟ τούς διαψεύδουν πανηγυρικά. Ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ενωση είναι 94,1 δημόσιοι υπάλληλοι ανά 1.000 κατοίκους. Η Ελλάδα, με βάση το τακτικό της προσωπικό, βρίσκεται μόλις στο 54,9 ανά 1.000 κατοίκους, δηλαδή σχεδόν στο μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Το πραγματικό ερώτημα που αποφεύγει η πολιτική ηγεσία δεν είναι αν το δημόσιο είναι «φουσκωμένο», αλλά γιατί αρνείται πεισματικά να διαθέσει τους απαραίτητους ανθρώπους στις κατάλληλες θέσεις με σταθερή και μόνιμη σχέση εργασίας, προτιμώντας το μοντέλο της εσωτερικής υποβάθμισης.
Η ψηφιακή βιτρίνα
Η υποστελέχωση αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό πρόβλημα της διοίκησης. Μεταφράζεται σε μια άγρια, καθημερινή οικονομική αφαίμαξη του πολίτη, ο οποίος πληρώνει δύο φορές: μία ως φορολογούμενος και μία ως «πελάτης» για να κάνει τη δουλειά του. Κάθε χρόνο 6-6,5 εκατομμύρια φορολογικές δηλώσεις υποβάλλονται μέσω Taxisnet, με τη συντριπτική πλειονότητα να καταλήγει σε ιδιώτες λογιστές επειδή η δημόσια υπηρεσία έχει καταρρεύσει.
Στον e-ΕΦΚΑ η αίτηση σύνταξης έγινε αποκλειστικά ψηφιακή και ο νόμος επιτρέπει ρητά την υποβολή από δικηγόρους και λογιστές – μια de facto επίσημη ομολογία της κρατικής ανικανότητας για εξυπηρέτηση. Αυτή η ψηφιακή βιτρίνα παράγει κοινωνικό αποκλεισμό.
Στο πρόγραμμα κοινωνικού τουρισμού της ΔΥΠΑ για το 2026, από τις 816.000 αιτήσεις οι 516.000 απορρίφθηκαν. Χιλιάδες ευάλωτοι πολίτες, άνεργοι και ΑμεΑ, έχασαν την παροχή εξαιτίας δυσνόητων ψηφιακών οδηγιών και της παντελούς απουσίας ανθρώπινης υποστήριξης.
Αυτό δεν είναι ψηφιακός μετασχηματισμός. Είναι μια βίαιη σύγκρουση της ψηφιακής αποκλειστικότητας με την κοινωνική πρόσβαση.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση επιλέγει να χρηματοδοτεί ιδιώτες αναδόχους με σκανδαλώδη ποσά. Η γραμμή 1555 λειτουργεί μέσω ιδιώτη με ετήσιο κόστος 11,53 εκατ. ευρώ (με ΦΠΑ). Ο ΠΑΝΣΥΠΟ αποδεικνύει ότι, αν η λειτουργία αυτή στελεχωνόταν από 700 μόνιμους δημόσιους υπαλλήλους (κατηγορίας ΔΕ), το κόστος θα ήταν 10,5 εκατ. ευρώ ετησίως, αφήνοντας μάλιστα περιθώριο 1,03 εκατ. ευρώ για τις τηλεπικοινωνίες και την κυβερνοασφάλεια.
