Η ιστορική υποχώρηση των υδάτων του μεγάλου ευρωπαϊκού ποταμού έχει ήδη προκαλέσει προβλήματα σε πυρηνικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ παράλληλα απειλεί να παραλύσει έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαδρόμους της Ευρώπης.
Η κατάσταση έχει σημάνει συναγερμό σε πολλές χώρες, καθώς η εξάρτηση ενεργειακών μονάδων από το νερό του Δούναβη αποκαλύπτει τις μεγάλες αδυναμίες των ευρωπαϊκών υποδομών απέναντι στις ακραίες κλιματικές συνθήκες.
Το πιο κρίσιμο μέτωπο εντοπίζεται στην Ουγγαρία, όπου ο πυρηνικός σταθμός Paks, ισχύος περίπου 2 GW, βρίσκεται αντιμέτωπος ακόμη και με το ενδεχόμενο πλήρους διακοπής λειτουργίας.
Ο σταθμός, ο οποίος καλύπτει σχεδόν το ήμισυ της θερινής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ψύξης των αντιδραστήρων λόγω της δραματικής πτώσης της στάθμης του Δούναβη.
Στην περιοχή του εργοστασίου, η στάθμη του ποταμού έχει υποχωρήσει κατά 24 εκατοστά κάτω από το προηγούμενο ιστορικό αρνητικό ρεκόρ του 2018, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη τη διατήρηση της κανονικής λειτουργίας.
Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Peter Magyar προειδοποίησε: «Για πρώτη φορά στα 42 χρόνια ιστορίας του, ο πυρηνικός σταθμός Paks μπορεί να σταματήσει πλήρως μέσα στις επόμενες δύο έως τρεις ημέρες».
Οι ουγγρικές αρχές έχουν ήδη ενεργοποιήσει τριών επιπέδων σχέδιο έκτακτης ανάγκης για τη στήριξη του ηλεκτρικού δικτύου, καθώς μια πιθανή διακοπή της παραγωγής θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές πιέσεις στην ενεργειακή επάρκεια της χώρας.
Αλλά η ενεργειακή πίεση δεν περιορίζεται στην Ουγγαρία.
Στη Ρουμανία, ο πυρηνικός σταθμός Cernavodă έχει ήδη προχωρήσει σε διακοπή της πρώτης μονάδας από τις 28 Ιουλίου.
Οι δύο αντιδραστήρες του σταθμού καλύπτουν περίπου το 20% των θερινών αναγκών της χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια, όμως η λειτουργία της δεύτερης μονάδας εξαρτάται πλέον από την περαιτέρω εξέλιξη της στάθμης του νερού.
Αντίθετα, στη Βουλγαρία η κατάσταση στον πυρηνικό σταθμό Kozloduy εμφανίζεται πιο σταθερή.
Οι βαθύτερες εγκαταστάσεις υδροληψίας και ένα σύστημα 34 ισχυρών αντλιών επιτρέπουν τη συνέχιση της λειτουργίας ακόμη και σε συνθήκες ακραίας υποχώρησης της στάθμης του ποταμού.
Η εικόνα των πυρηνικών σταθμών στην περιοχή
| Χώρα | Σταθμός | Κατάσταση |
| Ουγγαρία | Paks | Κίνδυνος πλήρους διακοπής όλων των αντιδραστήρων |
| Ρουμανία | Cernavodă | Η πρώτη μονάδα έχει σταματήσει, η δεύτερη βρίσκεται υπό πίεση |
| Βουλγαρία | Kozloduy | Η λειτουργία συνεχίζεται κανονικά |
Ο Δούναβης «νεκρώνει» το ευρωπαϊκό εμπόριο
Η ενεργειακή απειλή συνοδεύεται από ένα ακόμη σοβαρό πλήγμα: την αποδιοργάνωση των μεταφορών.
Ο Δούναβης αποτελεί έναν από τους βασικότερους εμπορικούς άξονες της Ευρώπης, όμως η χαμηλή στάθμη του νερού έχει περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα μεταφοράς φορτίων.
Πλοία που μεταφέρουν σιτηρά, κυρίως σιτάρι και καλαμπόκι από την Ουγγαρία προς τις διεθνείς αγορές, δεν μπορούν πλέον να φορτώσουν πλήρως λόγω του μικρού βάθους του ποταμού.
Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, ο όγκος των μεταφερόμενων φορτίων έχει μειωθεί κατά 20% έως 40%, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις τα πλοία αναχωρούν μόλις με το 10% έως 20% της κανονικής τους χωρητικότητας.
Η εξέλιξη αυτή οδηγεί σε περισσότερα δρομολόγια, υψηλότερο κόστος μεταφοράς και τελικά σε αυξήσεις τιμών για τους καταναλωτές.
Όπως εξηγεί ο αναλυτής της αγοράς πετρελαιοειδών Alexey Chernov:
«Η απότομη μείωση της στάθμης του νερού σε μεγάλες αρτηρίες όπως ο Δούναβης δημιουργεί μια αλυσίδα οικονομικών κινδύνων. Αρχικά επηρεάζεται η αποτελεσματικότητα της αγοράς καυσίμων και της εφοδιαστικής αλυσίδας, ενώ στη συνέχεια αυξάνεται το κόστος μεταφοράς σιτηρών και πρώτων υλών, κάτι που αναπόφευκτα οδηγεί σε υψηλότερες τελικές τιμές».
Σε κάθε περίπτωση, η κρίση στον Δούναβη αποκαλύπτει μια επικίνδυνη πραγματικότητα: μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ενεργειακής υποδομής βασίζεται σε έναν και μόνο φυσικό πόρο.
Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες χρειάζονται τεράστιες ποσότητες νερού για την ψύξη τους. Όταν η στάθμη του ποταμού πέσει κάτω από συγκεκριμένα επίπεδα, τα συστήματα άντλησης δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη παροχή, με αποτέλεσμα οι μονάδες να οδηγούνται σε περιορισμό ή διακοπή λειτουργίας για λόγους ασφαλείας.
Το βασικό στοίχημα πλέον για την Ευρώπη είναι η αναβάθμιση των συστημάτων ψύξης των πυρηνικών εγκαταστάσεων και η προσαρμογή του ποτάμιου στόλου στις νέες συνθήκες ασταθούς στάθμης των υδάτων.
Η περίπτωση του Kozloduy στη Βουλγαρία δείχνει ότι η κατάλληλη τεχνική προσαρμογή μπορεί να περιορίσει τους κινδύνους, όμως η συνολική εικόνα παραμένει ανησυχητική.
Η ξηρασία στον Δούναβη δεν αποτελεί πλέον ένα απλό περιβαλλοντικό φαινόμενο. Μετατρέπεται σε δοκιμασία αντοχής για την ενεργειακή ασφάλεια, το εμπόριο και την οικονομική σταθερότητα της Κεντρικής Ευρώπης.