Αντίθετα με τη ρητορική του Αμερικανού προέδρου Donald Trump, που επανειλημμένα επιχείρησε να παρουσιάσει την ιρανική ηγεσία ως διαιρεμένη και αποσταθεροποιημένη, τα πραγματικά δεδομένα συγκλίνουν σε ένα διαφορετικό συμπέρασμα: το Ιράν εμφανίζεται θεσμικά συνεκτικό, πολιτικά ευθυγραμμισμένο και αποφασισμένο να διαπραγματευτεί μόνο με όρους σεβασμού και εθνικής κυριαρχίας.
Σε αυτό το πλαίσιο εξόχως σημαντική ήταν η επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Seyyed Abbas Araghchi στο Islamabad και η συνάντησή του με τον αρχηγό του στρατού του Πακιστάν, Asim Munir.
Αποτέλεσε μια στοχευμένη παρέμβαση υψηλού επιπέδου, όπου τέθηκαν στο τραπέζι οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από την εκεχειρία και τις προοπτικές λήξης του πολέμου που επιβλήθηκε στο Ιράν από ΗΠΑ – Ισραήλ.
Η ιρανική πλευρά παρουσίασε με σαφήνεια τις θέσεις της, υπογραμμίζοντας ότι οποιαδήποτε διαδικασία αποκλιμάκωσης οφείλει να βασίζεται στον σεβασμό της κυριαρχίας και στη διασφάλιση της περιφερειακής σταθερότητας.
Παράλληλα με τη διπλωματία, ο ιρανικός στρατός υπενθυμίζει στις ΗΠΑ, πως καμία προκλητική ή αποσταθεροποιητική ενέργεια στα Στενά του Hormuz δεν θα μείνει αναπάντητη.
Στην αυτή ανακοίνωση τονίζεται ότι οι ένοπλες δυνάμεις της Ιράν βρίσκονται σήμερα σε υψηλότερο επίπεδο ετοιμότητας και ισχύος από ποτέ, έχοντας ήδη αποδείξει μέρος των επιχειρησιακών τους δυνατοτήτων στις πρόσφατες συγκρούσεις.
Στρατιωτικοί αναλυτές υπενθυμίζουν τη δήλωση των Φρουρών της Επανάστασης ότι στον Περσικό Κόλπο σπάνε τα κόκκαλα της ισχύος των ΗΠΑ και το παραλληλίζουν με το νέο μήνυμα το οποίο κωδικοποιείται ως εξής: Θα κάψουμε στην κόλαση ΗΠΑ και Ισραήλ
Οι 3 όροι του Ιράν για την έναρξη ενός διαλόγου σε ισότιμη βάση με ΗΠΑ
Σύμφωνα με έγκυρους αναλυτές ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών «χρησιμοποίησε» το Πακιστάν ως αγγελιοφόρο και έθεσε τους εξής τρεις όρους για έναρξη ενός διαλόγου με τις ΗΠΑ:1. Άρση του Ναυτικού αποκλεισμού
2. Διακοπή επιθέσεων και απειλών των ΗΠΑ
3. Απόρριψη των «μαξιμαλιστικών» απαιτήσεων ή εξωφρενικών όρων (όπως η πλήρης παράδοση των πυρηνικών αποθεμάτων). Κατά τη διάρκεια των επαφών στο Islamabad, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Abbas Araghchi, επανέλαβε με έμφαση ότι η Τεχεράνη εμπιστεύεται πλήρως τον ρόλο του Πακιστάν ως διαμεσολαβητή.
Κατά τη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό Shahbaz Sharif, το μήνυμα ήταν απολύτως σαφές: το Ιράν δεν αναζητά εναλλακτικούς διαμεσολαβητές.
Η βρετανική αποδόμηση της ρητορικής περί «εσωτερικής διάλυσης» στο Ιράν
Η βρετανική εφημερίδα Guardian, μέσα από ανάλυση του δημοσιογράφου Patrick Wintour, αποδόμησε με σαφήνεια τους ισχυρισμούς του Trump περί «χαοτικών διαφορών» στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας.
Σύμφωνα με την ανάλυση, οι δηλώσεις αυτές δεν βασίζονται σε αξιόπιστα δεδομένα και στερούνται συνοχής, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος είχε παραδεχθεί περιορισμένη γνώση για τη νέα δομή εξουσίας στην Τεχεράνη.
Αντιθέτως, δυτικοί αναλυτές που επικαλείται το δημοσίευμα υπογραμμίζουν ότι το Ιράν έχει μεταβεί τα τελευταία χρόνια σε ένα πιο συλλογικό μοντέλο διακυβέρνησης.
Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία δεν συγκεντρώνεται αποκλειστικά σε ένα πρόσωπο, αλλά κατανέμεται σε θεσμούς και κέντρα λήψης αποφάσεων, ενισχύοντας τη σταθερότητα και μειώνοντας την ευπάθεια σε εξωτερικές πιέσεις.
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι τυχαία.
Προέκυψε ως απάντηση σε σοβαρά πλήγματα, όπως οι στοχευμένες δολοφονίες υψηλόβαθμων στελεχών.
Ωστόσο, αντί να αποδυναμώσουν το σύστημα, τα γεγονότα αυτά φαίνεται να λειτούργησαν ως καταλύτης για την ενίσχυση της θεσμικής ανθεκτικότητας.
Οι ιρανικοί θεσμοί απέδειξαν ότι μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ομαλά, αξιοποιώντας πιο ευέλικτους και συλλογικούς μηχανισμούς.
Ενότητα στην ηγεσία
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της αμερικανικής ρητορικής ήταν ότι η ιρανική ηγεσία είναι βαθιά διχασμένη.
Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο.
Το συλλογικό μοντέλο διακυβέρνησης όχι μόνο δεν οδηγεί σε διάσπαση, αλλά ενισχύει την ενότητα μέσω της κατανομής ευθυνών και της θεσμικής συνεργασίας.
Η σχετική μείωση της προσωπικής ευθύνης του ανώτατου ηγέτη για δύσκολες αποφάσεις, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας.
Αντίθετα, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αναδιάρθρωσης της ισορροπίας εξουσίας, με στόχο τη μακροπρόθεσμη επιβίωση του πολιτικού συστήματος.
Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας ηγεσίας που, παρά τις εξωτερικές πιέσεις, παραμένει ενωμένη και λειτουργεί συντονισμένα.
Αυτό καθιστά δύσκολη την εφαρμογή στρατηγικών «διαίρει και βασίλευε» από εξωτερικούς δρώντες.
Εθνική κυριαρχία ως αδιαπραγμάτευτη αρχή
Σε αυτό το πλαίσιο, η στάση της Τεχεράνης απέναντι στα αμερικανικά τελεσίγραφα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Το Ιράν δεν εμφανίζεται διατεθειμένο να αποδεχθεί όρους που εκλαμβάνονται ως επιβολή ή ως υπονόμευση της εθνικής του κυριαρχίας.
Αντίθετα, επιμένει σε μια γραμμή διαπραγμάτευσης που βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό.
Η προσέγγιση αυτή δεν είναι απλώς ρητορική.
Αντανακλά μια βαθύτερη στρατηγική κουλτούρα, σύμφωνα με την οποία η ανεξαρτησία και η αυτονομία αποτελούν θεμελιώδεις αξίες του κράτους.
Η Τεχεράνη δείχνει να σκίζει στην πράξη τα τελεσίγραφα που δεν λαμβάνουν υπόψη αυτές τις αρχές, επιλέγοντας να διαπραγματευτεί μόνο όταν οι όροι είναι ισότιμοι.
Αυτό εξηγεί και τη στάση της στις πρόσφατες συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρά την πίεση και τις απειλές, το Ιράν δεν υπέκυψε σε μονομερείς απαιτήσεις, αλλά διατήρησε μια σταθερή γραμμή, ενισχύοντας την εικόνα ενός κράτους που λειτουργεί με στρατηγική συνέπεια.
Ο πόλεμος στο Ιράν και το βαθύ ρήγμα στις σχέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ
Ενώ το Ιράν εμφανίζεται συνεκτικό, η άλλη πλευρά του γεωπολιτικού άξονα δείχνει σημάδια έντονης αστάθειας.
Ο πόλεμος στο Ιράν αποκάλυψε ένα βαθύ και αυξανόμενο ρήγμα στη λεγόμενη «ειδική σχέση» μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ.
Για δεκαετίες, η σχέση αυτή παρουσιαζόταν ως ακλόνητη, βασισμένη σε κοινές αξίες και στρατηγικά συμφέροντα.
Ωστόσο, η πραγματικότητα σήμερα είναι πιο σύνθετη.
Οι στρατηγικές προτεραιότητες των δύο χωρών αποκλίνουν όλο και περισσότερο, δημιουργώντας εντάσεις που δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στο Islamabad, η στάση του Ισραήλ ήταν ενδεικτική αυτής της απόκλισης.
Παρά τις εκκλήσεις του Trump για αποκλιμάκωση, το Ισραήλ συνέχισε τις επιθέσεις στον Λίβανο, υπονομεύοντας ουσιαστικά τη διαπραγματευτική διαδικασία.
Ο πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu, σε τηλεοπτικό του διάγγελμα, όχι μόνο παρέλειψε να αναφερθεί στις διαπραγματεύσεις, αλλά δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «η μάχη δεν έχει τελειώσει», ερχόμενος σε ευθεία αντίθεση με την επιθυμία της Ουάσιγκτον για τερματισμό της σύγκρουσης.
Από τη σύγκλιση στην απόκλιση
Το παραδοσιακό αφήγημα περί στρατηγικής σύγκλισης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ φαίνεται να καταρρέει.
Στη θέση της αναδύεται μια σχέση που χαρακτηρίζεται περισσότερο από αποκλίσεις παρά από κοινές επιδιώξεις.
Το Ισραήλ διατηρεί σημαντική ελευθερία δράσης, ακόμη και όταν οι επιλογές του υπονομεύουν τους στόχους της Ουάσιγκτον.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται να επωμιστούν το διπλωματικό και στρατηγικό κόστος, χωρίς να έχουν τον πλήρη έλεγχο των εξελίξεων.
Αυτή η ανισορροπία γίνεται ολοένα και πιο δύσκολα αποδεκτή, τόσο σε πολιτικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο εντός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η φθίνουσα στήριξη της αμερικανικής κοινής γνώμης στην ειδική σχέση ΗΠΑ – Ισραήλ
Η αλλαγή στη δημόσια στάση είναι εμφανής.
Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις του Pew Research Center, περίπου 6 στους 10 Αμερικανούς έχουν πλέον αρνητική άποψη για την ισραηλινή κυβέρνηση — μια εντυπωσιακή ανατροπή σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η μεταστροφή αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη στις νεότερες γενιές και στους Δημοκρατικούς ψηφοφόρους, αλλά επεκτείνεται και σε παραδοσιακά φιλοϊσραηλινά ακροατήρια.
Ακόμη και στους κόλπους της εβραϊκής κοινότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες παρατηρείται αυξανόμενος διχασμός.
Δημοσκόπηση της Washington Post έδειξε ότι το 61% των Αμερικανών Εβραίων θεωρεί ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει εγκλήματα πολέμου στη Γάζα, ενώ το 39% πιστεύει ότι έχει διαπράξει γενοκτονία. Τα στοιχεία αυτά υπονομεύουν την παραδοσιακή βάση στήριξης της σχέσης.
Ο ρόλος του λόμπι και τα όριά του
Οργανώσεις όπως η AIPAC έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της αμερικανικής υποστήριξης προς το Ισραήλ.
Ωστόσο, η επιρροή τους δεν είναι απεριόριστη.
Καθώς η κοινή γνώμη γίνεται πιο κριτική, η δυνατότητα αυτών των οργανώσεων να διασφαλίσουν άνευ όρων στήριξη μειώνεται.
Η πολιτική πραγματικότητα μεταβάλλεται, και μαζί της μεταβάλλονται και τα όρια επιρροής των λόμπι.
Προς μια αναδιαμόρφωση της σχέσης
Όλα τα παραπάνω συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: η σχέση Ηνωμένων Πολιτειών–Ισραήλ εισέρχεται σε φάση αναδιαπραγμάτευσης.
Η στήριξη δεν θεωρείται πλέον δεδομένη, αλλά ενδέχεται να γίνει πιο όρους-εξαρτώμενη και συναλλακτική.
Η Ουάσιγκτον ενδέχεται να αρχίσει να θέτει πιο σαφείς προϋποθέσεις για τη στρατιωτική βοήθεια, να διαφοροποιεί τη στάση της σε διεθνή φόρα και να αναζητά νέες ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας τις σχέσεις της με άλλες χώρες της περιοχής.
Νέα γεωπολιτική ισορροπία
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν ανέδειξε μόνο τη στρατιωτική διάσταση της σύγκρουσης, αλλά και βαθύτερες πολιτικές και στρατηγικές μεταβολές.
Από τη μία πλευρά, το Ιράν εμφανίζεται ως ένα κράτος με ισχυρή θεσμική συνοχή, ενωμένη ηγεσία και σαφή προσήλωση στην εθνική κυριαρχία.
Από την άλλη, η «ειδική σχέση» μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ δείχνει να δοκιμάζεται σοβαρά.
Η Τεχεράνη, απορρίπτοντας τελεσίγραφα και επιμένοντας σε ισότιμες διαπραγματεύσεις, ενισχύει τη θέση της ως ανεξάρτητος γεωπολιτικός δρών.
Ταυτόχρονα, οι εξελίξεις στο αμερικανοϊσραηλινό μέτωπο υποδηλώνουν ότι οι παραδοσιακές συμμαχίες δεν είναι πλέον δεδομένες.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ισορροπία δυνάμεων επανακαθορίζεται.
Και το Ιράν, παρά τις πιέσεις, φαίνεται να έχει βρει έναν τρόπο όχι μόνο να αντέχει, αλλά και να διαμορφώνει ενεργά τους όρους του παιχνιδιού.