Η χώρα εμφανίζει πλέον αύξηση του παραγόμενου οικονομικού προϊόντος, καλύτερη δημοσιονομική εικόνα, αύξηση του τουρισμού, άνοδο των εξαγωγών και επιστροφή επενδύσεων.
Ωστόσο, πίσω από τους μακροοικονομικούς δείκτες υπάρχει μια διαφορετική πραγματικότητα: εκατομμύρια εργαζόμενοι εξακολουθούν να αισθάνονται οικονομικά εγκλωβισμένοι.
Το βασικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας σήμερα δεν είναι μόνο η ανεργία, όπως ήταν την προηγούμενη δεκαετία.
Είναι ένας βαθύτερος μηχανισμός που διατηρεί τη χώρα σε χαμηλή τροχιά ανάπτυξης: χαμηλοί μισθοί, χαμηλή παραγωγικότητα, περιορισμένες επενδύσεις και υψηλό κόστος ζωής.
Η Ελλάδα κατάφερε να σταθεροποιήσει την οικονομία της, αλλά δεν κατάφερε ακόμη να δημιουργήσει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο που να οδηγεί σε υψηλότερα εισοδήματα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο: η οικονομία αναπτύσσεται, όμως ο μέσος εργαζόμενος δεν αισθάνεται πλουσιότερος.
Ο μισθός αυξήθηκε αριθμητικά, αλλά όχι πραγματικά
Ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια και από τον Απρίλιο του 2026 ανέρχεται στα 920 ευρώ μεικτά, με το ελληνικό σύστημα των 14 καταβολών ετησίως.
Σε ευρωπαϊκές συγκρίσεις, η Eurostat μετατρέπει το ποσό σε ισοδύναμη βάση 12 μηνών, ώστε να είναι συγκρίσιμο με τις άλλες χώρες.
Με αυτή τη μεθοδολογία, ο ελληνικός κατώτατος μισθός αντιστοιχεί περίπου σε 1.073 ευρώ τον μήνα.
Η εικόνα αυτή όμως δεν αποτυπώνει πλήρως την πραγματικότητα.
Η θέση μιας χώρας στους πίνακες μισθών δεν δείχνει αυτόματα το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αγοραστική δύναμη, δηλαδή πόσα αγαθά και υπηρεσίες μπορεί να αποκτήσει ένας εργαζόμενος με το εισόδημά του.
Και σε αυτό το σημείο η Ελλάδα εμφανίζεται πολύ πιο αδύναμη.
Παρότι ο ελληνικός κατώτατος μισθός βρίσκεται ονομαστικά στη μεσαία κατηγορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά την προσαρμογή για το κόστος ζωής η θέση της υποχωρεί σημαντικά.
Χώρες όπως η Πορτογαλία, η Πολωνία, η Κροατία, η Λιθουανία, η Σλοβενία και άλλες οικονομίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εμφανίζουν καλύτερη αγοραστική δύναμη.
Ο λόγος είναι απλός: πολλές τιμές στην Ελλάδα έχουν πλησιάσει ευρωπαϊκά επίπεδα, ενώ οι μισθοί όχι.
Το κόστος ζωής απορροφά τις αυξήσεις
Η μεγαλύτερη πίεση για τα ελληνικά νοικοκυριά δεν προέρχεται πλέον μόνο από τις τιμές στα καταστήματα. Προέρχεται κυρίως από το κόστος κατοικίας.
Τα ενοίκια στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στις τουριστικές περιοχές αυξήθηκαν έντονα τα τελευταία χρόνια, λόγω της περιορισμένης προσφοράς κατοικιών, της τουριστικής πίεσης και της αύξησης της ζήτησης.
Για έναν εργαζόμενο που λαμβάνει τον κατώτατο ή έναν χαμηλό μεσαίο μισθό, η κατοικία απορροφά πλέον δυσανάλογα μεγάλο μέρος του εισοδήματος.
Αυτό δημιουργεί μια νέα μορφή οικονομικής πίεσης.
Ο εργαζόμενος μπορεί να έχει εργασία πλήρους απασχόλησης, αλλά μετά την πληρωμή:
• ενοικίου,
• ενέργειας,
• τροφίμων,
• μετακινήσεων,
• φόρων και ασφαλιστικών εισφορών,
να διαθέτει ελάχιστο ποσό για αποταμίευση ή βελτίωση του επιπέδου ζωής του.
Η Ελλάδα κινδυνεύει έτσι να δημιουργήσει μια γενιά εργαζομένων που δεν είναι άνεργοι, αλλά παραμένουν οικονομικά ευάλωτοι.
Οι Έλληνες εργαζόμενοι παραμένουν φτωχότεροι από το 2009
Η πιο σημαντική σύγκριση δεν είναι με άλλες χώρες, αλλά με το παρελθόν της ίδιας της Ελλάδας.
Πριν από την κρίση χρέους, το 2009, οι μισθοί βρίσκονταν σε πολύ υψηλότερα πραγματικά επίπεδα.
Σύμφωνα με στοιχεία που αποδίδονται στην ετήσια έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ (INE GSEE), οι πραγματικοί μέσοι μισθοί το 2025 παρέμεναν περίπου 31% χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2009.
Αυτό σημαίνει ότι ο μέσος εργαζόμενος, παρά την οικονομική ανάκαμψη και τη μείωση της ανεργίας, μπορεί να αγοράσει περίπου ένα τρίτο λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες από όσα μπορούσε πριν από την κρίση.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση της ελληνικής οικονομίας.
Οι δείκτες δείχνουν ανάπτυξη, αλλά η καθημερινή εμπειρία πολλών πολιτών δείχνει στασιμότητα.
Η αύξηση του ΑΕΠ δεν μεταφράζεται αυτόματα σε αύξηση ευημερίας.
Αν το εισόδημα δεν αυξάνεται ταχύτερα από το κόστος ζωής, η κοινωνία δεν αισθάνεται την ανάπτυξη.
Το πρόβλημα του χαμηλού μισθολογικού μοντέλου
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα της ελληνικής αγοράς εργασίας είναι η μικρή απόσταση ανάμεσα στον κατώτατο και στον μέσο μισθό.
Ο κατώτατος μισθός αντιστοιχεί σε πάνω από το 60% του διάμεσου μεικτού μισθού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κατώτατος μισθός είναι ιδιαίτερα υψηλός.
Σημαίνει ότι μεγάλο μέρος των εργαζομένων βρίσκεται κοντά στη βάση της μισθολογικής κλίμακας.
Η ελληνική αγορά εργασίας παρουσιάζει έντονη συμπίεση προς τα κάτω.
Ένας εργαζόμενος με αρκετά χρόνια εμπειρίας ή περισσότερες δεξιότητες συχνά βλέπει μικρή οικονομική διαφορά σε σχέση με κάποιον που ξεκινά τώρα.
Οι συνέπειες είναι σοβαρές:
• μειώνεται το κίνητρο για απόκτηση νέων δεξιοτήτων,
• αποδυναμώνεται η σχέση εκπαίδευσης και αμοιβής,
• ενισχύεται η φυγή νέων ανθρώπων στο εξωτερικό.
Η Ελλάδα επένδυσε σημαντικούς πόρους στην εκπαίδευση μιας γενιάς υψηλά καταρτισμένων εργαζομένων, αλλά συχνά δεν μπορεί να τους προσφέρει αντίστοιχες οικονομικές προοπτικές.
Η πραγματική αιτία: χαμηλή παραγωγικότητα
Το βαθύτερο πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι απλώς ότι οι μισθοί είναι χαμηλοί.
Είναι ότι η οικονομία παράγει λιγότερη αξία ανά εργαζόμενο από τις πιο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Η παραγωγικότητα παραμένει το κλειδί.
Μια οικονομία μπορεί να προσφέρει υψηλούς μισθούς μόνο όταν οι εργαζόμενοί της παράγουν υψηλή προστιθέμενη αξία.
Στην Ελλάδα όμως μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας βασίζεται σε κλάδους που δημιουργούν περιορισμένα περιθώρια αύξησης αποδοχών:
• τουρισμός,
• εστίαση,
• λιανεμπόριο,
• μικρές επιχειρήσεις,
• εποχική εργασία.
Οι κλάδοι αυτοί είναι απαραίτητοι, αλλά δεν μπορούν μόνοι τους να οδηγήσουν σε επίπεδα εισοδήματος αντίστοιχα με τη Βόρεια Ευρώπη.
Το πρόβλημα συνδέεται με:
• το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων,
• τις χαμηλές επενδύσεις σε τεχνολογία,
• την περιορισμένη έρευνα και ανάπτυξη,
• την αργή ψηφιοποίηση,
• την αδύναμη σύνδεση πανεπιστημίων και παραγωγής.
Η φθηνή εργασία δεν αποτελεί στρατηγική ανάπτυξης
Για πολλά χρόνια η Ελλάδα προσπάθησε να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της μέσω χαμηλού κόστους εργασίας.
Όμως αυτή η στρατηγική έχει όρια.
Πάντα υπάρχει μια χώρα όπου οι μισθοί είναι χαμηλότεροι.
Μια οικονομία δεν μπορεί να ανταγωνίζεται επ’ αόριστον μειώνοντας το κόστος εργασίας, γιατί τελικά μειώνει και την αγοραστική δύναμη της κοινωνίας της.
Η πραγματική ανάπτυξη απαιτεί διαφορετική κατεύθυνση:
• επενδύσεις σε τεχνολογία,
• βιομηχανική αναβάθμιση,
• καινοτομία,
• έρευνα,
• εκπαίδευση,
• παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής αξίας.
Οι υψηλοί μισθοί δεν δημιουργούνται επειδή αποφασίζονται πολιτικά.
Δημιουργούνται επειδή η οικονομία μπορεί να παράγει περισσότερη αξία.
Το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι το μεγάλο χαμένο στοίχημα
Η μεγαλύτερη απώλεια της προηγούμενης δεκαετίας δεν ήταν μόνο η μείωση του εισοδήματος.
Ήταν η απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου.
Χιλιάδες νέοι επιστήμονες και εξειδικευμένοι εργαζόμενοι εγκατέλειψαν τη χώρα αναζητώντας καλύτερες αποδοχές και προοπτικές.
Η έξοδος αυτή είχε διπλό κόστος: από τη μία πλευρά μειώθηκε το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό υψηλών δεξιοτήτων, από την άλλη περιορίστηκε η δυνατότητα της οικονομίας να αυξήσει την παραγωγικότητά της.
Μια χώρα δεν μπορεί να γίνει πλουσιότερη όταν χάνει τους ανθρώπους που μπορούν να την κάνουν πιο παραγωγική.
Οι σοβαρές καταγγελίες ότι δεν απορροφώνται πόροι από τα ευρωπαϊκά ταμεία για την Ερευνα, είναι ενδεικτικές της νοσηρής κατάστασης που επικρατεί: κανείς με στοιχειώδη επαγγελματική αξιοπρέπεια και προσόντα δεν θα μείνει να κάνει τον… ενδιάμεσο στα κάθε είδους εξωθεσμικά κέντρα εξουσίας που νέμονται τον πραγματικό πλούτο της χώρας.
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει πετύχει πολλά στη σταθεροποίηση της οικονομίας της. Όμως η επόμενη φάση απαιτεί διαφορετικές πολιτικές.
Χρειάζονται:
• αυξήσεις μισθών σε όλο το φάσμα της εργασίας,
• ενίσχυση της παραγωγικότητας,
• επενδύσεις σε νέους κλάδους,
• καλύτερες συνθήκες εργασίας,
• πραγματικοί έλεγχοι στην αγορά εργασίας,
• πολιτικές προσιτής κατοικίας,
• φορολογικό σύστημα που δεν επιβαρύνει υπερβολικά τα χαμηλά εισοδήματα.
Η πραγματική επιτυχία μιας οικονομίας δεν μετριέται μόνο από το ΑΕΠ, τα πλεονάσματα ή τις αξιολογήσεις των αγορών.
Μετριέται από ένα απλό ερώτημα: Μπορεί ένας άνθρωπος που εργάζεται πλήρως να ζήσει αξιοπρεπώς, να στηρίξει οικογένεια, να αποκτήσει κατοικία και να σχεδιάσει το μέλλον του;
Η Ελλάδα μετά την κρίση κατάφερε να επιβιώσει.
Το επόμενο στοίχημα είναι να μπορέσει να ευημερήσει.
Γιατί μια χώρα δεν γίνεται πλούσια όταν απλώς δημιουργεί περισσότερες θέσεις εργασίας.
Γίνεται πλούσια όταν οι εργαζόμενοι που κατέχουν αυτές τις θέσεις μπορούν πραγματικά να ζουν καλύτερα.
Αυτά θα έπρεπε να απασχολούν το πολιτικό συστήμα και τη δημοσια σφαίρα… εάν υπήρχε στοιχειώδες επίπεδο σοβαρότητας…Αλλά…
