Μετατρέπεται σταδιακά και σε μια οικονομική καταστροφή ιστορικών διαστάσεων για την αμερικανική οικονομία, αποκαλύπτοντας τα όρια της ισχύος των ΗΠΑ αλλά και την αξιοσημείωτη στρατηγική ανθεκτικότητα της Τεχεράνης.
Ο καθηγητής οικονομικών του Πανεπιστημίου του Michigan, Justin Wolfers, σε ανάλυσή του για τους New York Times, προχώρησε σε μία ιδιαίτερα αιχμηρή αποδόμηση των επίσημων αμερικανικών αφηγημάτων σχετικά με το πραγματικό κόστος της σύγκρουσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών και το Πεντάγωνο παρουσιάζουν μια τεχνητά περιορισμένη εικόνα των οικονομικών συνεπειών του πολέμου, αποκρύπτοντας τις πραγματικές επιπτώσεις που ήδη αρχίζουν να διαλύουν τη σταθερότητα της αμερικανικής οικονομίας.
Η ανάλυση του Justin Wolfers είναι εξαιρετικά σημαντική διότι προέρχεται όχι από κάποιον γεωπολιτικό αντίπαλο της Ουάσιγκτον, αλλά από έναν κορυφαίο Αμερικανό οικονομολόγο, ο οποίος ουσιαστικά παραδέχεται ότι η στρατηγική επιλογή της σύγκρουσης με το Ιράν μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές αποτυχίες στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το πρώτο σημείο που τονίζει ο Wolfers αφορά αυτό που αποκαλεί «ελλιπή λογιστική του Πενταγώνου».
Justin Wolfers
Το Πεντάγωνο προσπαθεί να κρύψει το κόστος του πολέμου
Ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth παρουσίασε δημοσίως ένα κόστος περίπου 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο συνδέεται κυρίως με την άμεση χρήση στρατιωτικού εξοπλισμού, όπως οι πύραυλοι Tomahawk και Patriot.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Wolfers, αυτό το ποσό αποτελεί μόνο ένα μικρό τμήμα της πραγματικής οικονομικής ζημιάς.
Πρόκειται ουσιαστικά για «ταμειακή λογιστική», δηλαδή για άμεσες στρατιωτικές δαπάνες, οι οποίες δεν αντικατοπτρίζουν τις τεράστιες δευτερογενείς επιπτώσεις του πολέμου στην αμερικανική οικονομία και κοινωνία.
Ο οικονομολόγος υποστηρίζει ότι το πραγματικό κόστος για κάθε αμερικανικό νοικοκυριό ανέρχεται σε επίπεδα τρισεκατομμυρίων δολαρίων και ότι η κυβέρνηση προσπαθεί συνειδητά να αποκρύψει την πλήρη εικόνα ώστε να αποφύγει πολιτικές αντιδράσεις.
Η παρατήρηση αυτή είναι εξαιρετικά αποκαλυπτική για τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει διαχρονικά τις στρατιωτικές επεμβάσεις της.
Από το Ιράκ έως το Αφγανιστάν, οι αμερικανικές κυβερνήσεις παρουσίαζαν αρχικά περιορισμένα κόστη και «γρήγορες νίκες», μόνο για να βρεθούν αργότερα αντιμέτωπες με οικονομικές και πολιτικές καταστροφές τεράστιας κλίμακας.
Η περίπτωση του Ιράν φαίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη.
Το στρατηγικό πλεονέκτημα του Ιράν – Οικονομική αιμορραγία για ΗΠΑ
Και αυτό διότι η Τεχεράνη διαθέτει ένα μοναδικό στρατηγικό πλεονέκτημα: μπορεί να επιβάλει τεράστιο οικονομικό κόστος στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Δύση χωρίς να χρειάζεται να νικήσει συμβατικά τον αμερικανικό στρατό.
Ο Wolfers εξηγεί ότι η σύγκρουση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, ο πόλεμος με το Ιράν οδήγησε σε απώλεια περίπου 3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από την αξία του δείκτη S&P 500.
Αυτό σημαίνει ότι οι μεγαλύτερες αμερικανικές επιχειρήσεις έχασαν τεράστιο μέρος της χρηματιστηριακής τους αξίας εξαιτίας της αβεβαιότητας και της αστάθειας που προκάλεσε η κρίση.
Πρόκειται για ένα οικονομικό σοκ που επηρεάζει όχι μόνο τις αγορές, αλλά και τα συνταξιοδοτικά ταμεία, τις επενδύσεις και την αποταμίευση εκατομμυρίων Αμερικανών πολιτών.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι αυτή η οικονομική αιμορραγία δεν προκλήθηκε από στρατιωτική ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών στο πεδίο της μάχης.
Προκλήθηκε από την ίδια την αδυναμία της Ουάσιγκτον να επιβάλει σταθερότητα και έλεγχο απέναντι σε έναν αντίπαλο όπως το Ιράν.
Η Τεχεράνη απέδειξε ότι μπορεί να μετατρέψει τη γεωπολιτική αβεβαιότητα σε πανίσχυρο οικονομικό όπλο.
Με περιορισμένα μέσα σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, κατάφερε να δημιουργήσει φόβο στις αγορές ενέργειας και να αυξήσει δραστικά το κόστος για τη Δύση.
Παράλληλα, ο Wolfers εκτιμά ότι η αμερικανική οικονομική ανάπτυξη θα μειωθεί κατά περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα λόγω της σύγκρουσης.
Αυτή η πτώση μεταφράζεται σε απώλειες περίπου 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εθνικό εισόδημα.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη βαθιά αντίφαση της αμερικανικής στρατηγικής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διατηρήσουν την παγκόσμια κυριαρχία τους μέσω στρατιωτικής ισχύος, όμως η ίδια αυτή στρατηγική αρχίζει να αποσταθεροποιεί την οικονομική βάση της αμερικανικής ισχύος.
Παγιδευμένη η Fed ανάμεσα σε δύο καταστροφικές επιλογές
Ένα ακόμη ιδιαίτερα ανησυχητικό σημείο αφορά τη θέση της Federal Reserve.
Σύμφωνα με τον Wolfers, η κεντρική τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται πλέον παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο καταστροφικές επιλογές.
Από τη μία πλευρά, ο πόλεμος προκαλεί πληθωριστικές πιέσεις μέσω της αύξησης των τιμών ενέργειας και της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Από την άλλη, η αύξηση επιτοκίων για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού απειλεί να οδηγήσει την οικονομία σε ύφεση.
Ο Wolfers προειδοποιεί ότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι της σύγκρουσης ενδέχεται να κοστίσουν περίπου 200 δισεκατομμύρια δολάρια και να προκαλέσουν απώλεια ενός εκατομμυρίου θέσεων εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό σημαίνει ότι ο πόλεμος δεν πλήττει μόνο τη διεθνή εικόνα της Ουάσιγκτον, αλλά απειλεί άμεσα την καθημερινότητα εκατομμυρίων Αμερικανών πολιτών.
Οι κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης θα μπορούσαν να είναι τεράστιες.
Την ίδια στιγμή, το Ιράν εμφανίζεται πολύ πιο ανθεκτικό από όσο περίμεναν πολλοί δυτικοί αναλυτές.
Παρά τις κυρώσεις, την πίεση και τις στρατιωτικές απειλές, η Τεχεράνη κατάφερε να διατηρήσει τη συνοχή της και να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Πώς οι ΗΠΑ … ενίσχυσαν τη στρατηγική επιρροή του Ιράν
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του Wolfers στα Στενά του Hormuz.
Ο οικονομολόγος προειδοποιεί ότι αν το Ιράν καταφέρει να σταθεροποιήσει ένα σύστημα «διοδίων» στη θαλάσσια αυτή αρτηρία, τότε ακόμη και μια επιβάρυνση ενός δολαρίου ανά βαρέλι πετρελαίου θα μπορούσε να αποφέρει τεράστια έσοδα στην Τεχεράνη.
Αυτό θα σήμαινε ότι το Ιράν θα αποκτούσε έναν διαρκή μηχανισμό χρηματοδότησης, ικανό να στηρίξει ακόμη και την ανασυγκρότηση του πυρηνικού του προγράμματος — δηλαδή ακριβώς αυτού που η Ουάσιγκτον διακήρυττε ότι επιδιώκει να καταστρέψει.
Πρόκειται για μία βαθιά στρατηγική ειρωνεία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, προσπαθώντας να περιορίσουν το Ιράν μέσω στρατιωτικής πίεσης, ενδέχεται τελικά να ενισχύσουν τη γεωπολιτική και οικονομική του επιρροή.
Το Ιράν έχει αποδείξει διαχρονικά ότι διαθέτει εξαιρετική ικανότητα προσαρμογής.
Σε αντίθεση με πολλές δυτικές εκτιμήσεις περί κατάρρευσης, το ιρανικό κράτος όχι μόνο επιβίωσε αλλά ανέπτυξε και πολύπλοκους μηχανισμούς οικονομικής και στρατηγικής αντοχής.
Η αμερικανική πολιτική απέναντι στο Ιράν φαίνεται να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη που οδήγησαν σε αποτυχίες στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να θεωρεί ότι η στρατιωτική υπεροχή αρκεί για να επιβάλει πολιτικά αποτελέσματα.
Πάνω από 4 τρισ. δολάρια το πραγματικό κόστος του πολέμου για τις ΗΠΑ
Όμως η πραγματικότητα του 21ου αιώνα είναι διαφορετική.
Ακόμη και υπερδυνάμεις δυσκολεύονται πλέον να επιβάλουν μονομερώς τη βούλησή τους απέναντι σε αποφασισμένους περιφερειακούς αντιπάλους.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δραματική αν εξεταστεί το μέλλον των αμερικανικών στρατιωτικών δαπανών.
Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ζήτησε πρόσφατα αμυντικό προϋπολογισμό ύψους 1,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων για το 2027 — αύξηση περίπου 40% σε σχέση με το σημερινό επίπεδο.
Αυτό σημαίνει επιπλέον 600 δισεκατομμύρια δολάρια σε στρατιωτικές δαπάνες.
Σύμφωνα με τον Wolfers, αυτή η αύξηση μεταφράζεται σε επιβάρυνση περίπου 4.000 δολαρίων για κάθε αμερικανικό νοικοκυριό.
Με άλλα λόγια, οι Αμερικανοί πολίτες καλούνται να χρηματοδοτήσουν μια στρατηγική διαρκούς στρατιωτικής κυριαρχίας σε μια περιοχή όπου το Ιράν έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να επιβάλει σοβαρούς περιορισμούς στην αμερικανική ισχύ.
Το πιο ανησυχητικό για την Ουάσιγκτον είναι ότι αυτή η στρατηγική δεν φαίνεται να οδηγεί σε πραγματική σταθερότητα ή νίκη.
Αντιθέτως, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο συνεχών στρατιωτικών δαπανών, χρέους και γεωπολιτικής φθοράς.
Ο Justin Wolfers καταλήγει υπενθυμίζοντας την εμπειρία του πολέμου στο Ιράκ, ο οποίος τελικά κόστισε περίπου 3 τρισεκατομμύρια δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εν κατακλείδι, το πραγματικό συνολικό κόστος του πολέμου με το Ιράν για τις Ηνωμένες Πολιτείες πιθανότατα θα ξεπεράσει τα 4 τρισεκατομμύρια δολάρια μακροπρόθεσμα, ίσως και περισσότερο, αν συνυπολογιστούν οι στρατιωτικές δαπάνες, οι απώλειες στις αγορές, η επιβράδυνση της οικονομίας, η ανεργία, το δημόσιο χρέος, και οι μελλοντικές στρατιωτικές δεσμεύσεις στη Μέση Ανατολή.
Προειδοποιεί ότι ο πόλεμος με το Ιράν ενδέχεται να αποδειχθεί ακόμη ακριβότερος.
Οι συνέπειες, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν θα περιοριστούν σε στρατιωτικά έξοδα ή δημοσιονομικά ελλείμματα.
Θα επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία, θα επιδεινώσουν τη φτώχεια και την πείνα σε πολλές περιοχές του κόσμου και θα επιβαρύνουν για δεκαετίες τις μελλοντικές γενιές Αμερικανών με τεράστια χρέη.
Η ουσία της ανάλυσης Wolfers είναι ξεκάθαρη: η αμερικανική στρατηγική απέναντι στο Ιράν δεν αποτελεί μόνο γεωπολιτικό ρίσκο αλλά και οικονομική αυτοκαταστροφή.
Και την ίδια στιγμή, το Ιράν αποδεικνύει ότι η αντοχή, η στρατηγική υπομονή και η έξυπνη αξιοποίηση της γεωγραφίας μπορούν να περιορίσουν ακόμη και την ισχυρότερη υπερδύναμη του πλανήτη.
Η μεγαλύτερη αδυναμία των Ηνωμένων Πολιτειών ίσως δεν είναι στρατιωτική.
Είναι η αδυναμία τους να αποδεχθούν ότι ο κόσμος αλλάζει και ότι η εποχή της ανεξέλεγκτης αμερικανικής κυριαρχίας φτάνει σταδιακά στο τέλος της.
