Στα νοικοκυριά ο λογα­ρια­σμός της πράσι­νης μετάβα­σης

Τόσα δισε­κα­τομ­μύρια πέρα­σαν από το Ταμείο Ανάκαμ­ψης και Ανθε­κτι­κότη­τας (ΤΑΑ), άλλα 4,7 δισ. ευρώ περ­νούν πλέον από το Κοι­νω­νικό Κλι­μα­τικό Ταμείο που είχε συγκρο­τη­θεί το 2023. Δεν περίσ­σεψε τίποτα για τον απλό πολίτη ώστε να μην χρεια­στεί να βάλει πάλι το χέρι στην τσέπη; Το ερώ­τημα προ­κύπτει αβία­στα μετά την ψήφιση του νομο­σχε­δίου από το υπουρ­γείο Εθνι­κής Οικο­νο­μίας και Οικο­νο­μι­κών (ΦΕΚ 58 Α/08.04.2026) που αφορά το Κοι­νω­νικό Κλι­μα­τικό Ταμείο, το Ταμείο Εκσυγ­χρο­νι­σμού και άλλες δια­τάξεις.

Στις τελευ­ταίες, κι ενώ το κυβερ­νη­τικό αφήγημα ενέδυσε το νομο­θέτημα με οικο­λο­γικό και φιλο­λαϊκό πρόσημο, υπάρ­χει το άρθρο 45, παράγρα­φος ιε, που ορίζει: «Σε περίπτωση συνο­μο­λόγη­σης όρων για την παροχή πρόσθε­των υπη­ρε­σιών, με σκοπό τη βελ­τίωση ενερ­γεια­κής απόδο­σης της εγκα­τάστα­σης μεταξύ του προ­μη­θευτή και του πελάτη, η απο­πλη­ρωμή του ανταλ­λάγ­μα­τος παρο­χής των πρόσθε­των αυτών υπη­ρε­σιών (σ.σ. θα γίνε­ται) μέσω του λογα­ρια­σμού κατα­νάλω­σης του πελάτη».

Η πρόβλεψη εντάσ­σε­ται στο πλαίσιο της πράσι­νης μετάβα­σης, μεταξύ άλλων δια­μέσου ενός νέου προ­γράμ­μα­τος «Εξοι­κο­νομώ» (παρεμ­βάσεις ύψους 1,2 δισ.) για 62.000 κατοι­κίες με επι­δότηση έως και 80%, μέσω της οποίας ο κατα­να­λω­τής μπο­ρεί να πλη­ρώ­νει την ενερ­γειακή ανα­βάθμιση του σπι­τιού σε δόσεις στον λογα­ρια­σμό ρεύμα­τος.

Για κάποιον που δεν θέλει να έχει εμπλοκή σε κανένα στάδιο υλο­ποίη­σης του προ­γράμ­μα­τος είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, λένε στο Documento καλοί γνώ­στες της αγο­ράς. Εξη­γούν μάλι­στα ότι ο πάρο­χος ανα­λαμ­βάνει απευ­θείας την ενερ­γειακή ανα­βάθμιση του ακι­νήτου (φάκε­λος, προ­μήθεια υλι­κών, εγκα­τάσταση, δοκιμή, έλεγ­χος και πιστο­ποίηση). Έπειτα συνάπτει σύμ­βαση με τον πελάτη, ο οποίος θα απο­πλη­ρώ­νει τμη­μα­τικά, μήνα μήνα, όλο το κόστος αυτού του προ­γράμ­μα­τος γλι­τώ­νο­ντας τη γρα­φειο­κρα­τία. Πρα­κτικά, λέει στο Documento ο ενερ­γεια­κός επι­θε­ω­ρη­τής και μηχα­νο­λόγος μηχα­νι­κός ΑΠΘ Μιχάλης Χρι­στο­δου­λίδης, «πρόκει­ται για δανειακό πρόγραμμα χωρίς την προ­σφυγή σε τράπεζα για τη χορήγησή του».

Ωστόσο, σε συνθήκες υψη­λού ενερ­γεια­κού κόστους και περιο­ρι­σμένης αγο­ρα­στι­κής δύνα­μης των εργα­ζόμε­νων, ο μηχα­νι­σμός αυτός μπο­ρεί να συνε­πάγε­ται πρόσθετη οικο­νο­μική επι­βάρυνση για τα νοι­κο­κυ­ριά, ακόμη και όταν μέρος του κόστους καλύπτε­ται από ευρω­παϊκούς πόρους.

Υπόνοιες κακο­δια­χείρι­σης

Ο πλη­θω­ρι­σμός τον Μάρ­τιο εκτο­ξεύτηκε στο 3,9 % (από 2,7% τον Φεβρου­άριο) σύμ­φωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, αλλά στα τρόφιμα αγγίζει το 4,5%, ενώ ο αντίστοι­χος της στέγα­σης το 5,7%. Παράλ­ληλα, σύμ­φωνα με τη Eurostat, το 2024 η Ελλάδα είχε –μαζί με τη Βουλ­γα­ρία– το υψη­λότερο ποσο­στό νοι­κο­κυ­ριών που αδυ­να­τούσαν να έχουν επαρκή θέρ­μανση (19%) ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ. Να σημει­ω­θεί ότι για τα φτωχά νοι­κο­κυ­ριά το ποσο­στό αυτό ανερ­χόταν σε 43,6%, από 39,8% το 2023.

Σε αυτό το περι­βάλ­λον τι σημαίνει η συγκε­κρι­μένη νομο­θε­τική πρόβλεψη για τους πολίτες; Ο Γρη­γόρης Στερ­γιούλης, χημι­κός μηχα­νι­κός και πρώην διευ­θύνων σύμ­βου­λος των ΕΛΠΕ, υπο­στη­ρίζει: «Ακόμη ένα πρόγραμμα έρχε­ται με στόχο την επι­τάχυνση της ενερ­γεια­κής μετάβα­σης. Εντός αυτού η κυβέρ­νηση δημιουρ­γεί το ρυθμι­στικό πλαίσιο που δίνει πρόσβαση στη χρη­μα­το­δότηση υπό τη δια­χείριση μεγάλων εται­ρειών. Οφείλει να ομο­λο­γήσει κανείς ότι η ευρη­μα­τι­κότητα των ιθυ­νόντων να ανα­κοι­νώ­νουν ακρι­βώς τα αντίθετα από αυτό που συμ­βαίνει είναι εντυ­πω­σιακή».

Ως παράδειγμα τέτοιας περίπτω­σης φέρ­νει τη μη δημιουρ­γική αξιο­ποίηση του ΤΑΑ μέσω της ανάθε­σης της δια­χείρι­σης σε τράπε­ζες και την επι­λογή κυρίως ουδέτε­ρων αντι­πα­ρα­γω­γι­κών δράσεων που οδήγησε, όπως λέει, «σε χαμηλή απορ­ρο­φη­τι­κότητα των κον­δυ­λίων, αμφίβο­λης απόδο­σης επεν­δύσεις και δυστυ­χώς κακο­δια­χείριση, γεγο­νός που προ­κάλεσε και την έρευνα της Ευρω­παϊκής Εισαγ­γε­λίας. Αβία­στα λοι­πόν προ­κύπτει το ερώ­τημα: Θα γίνει κάτι ανάλογο με τη δια­χείριση του νέου προ­γράμ­μα­τος;».

Διε­ρω­τάται ακόμη: Γιατί απου­σιάζουν η τοπική αυτο­διοίκηση και οι επαγ­γελ­μα­τι­κοί φορείς από το σχέδιο νόμου; Οι πάρο­χοι και η κεντρική εξου­σία γνω­ρίζουν καλύτερα τα προ­βλήματα; Για εκείνον πρόκει­ται για εμμονή «της δια­χείρι­σης των κον­δυ­λίων από το αμαρ­τωλό πλέον επι­τε­λικό κράτος που γεννά εύλογα ερω­τήματα ως προς τη δια­χείριση των κον­δυ­λίων».

Μείωση εμπι­στο­σύνης

Ο Γρ. Στερ­γιούλης επι­ση­μαίνει ακόμη ότι όσο θα μει­ώ­νε­ται η χρήση των υγρών καυ­σίμων τόσο θα μει­ώ­νο­νται και τα έσοδα του κράτους από τον ειδικό φόρο κατα­νάλω­σης (ΕΦΚ) και από τον ΦΠΑ. «Αυτή η μείωση εσόδων θα περάσει στα­διακά στο ηλε­κτρικό ρεύμα» τονίζει, ενώ παράλ­ληλα ανα­φέρει ότι «η πρόσβαση των νοι­κο­κυ­ριών σε ΑΠΕ και ανα­βάθμιση κτι­ρίων θα μπο­ρούσε να λει­τουρ­γήσει ως αντι­στάθμι­σμα». Όμως για εκείνον το νομο­σχέδιο αυτό δεν βρίσκε­ται προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά προς τη μετα­φορά «πλούτου από τους πολ­λούς στους λίγους, όπως και να βαφτίζε­ται στις εκθέσεις αξιο­λόγη­σης».

Η ανα­φορά αυτή, μαζί με τα κόστη που ανε­βαίνουν στην ενέρ­γεια λόγω και του πολέμου στη Μέση Ανα­τολή, δημιουρ­γεί από κοι­νού με τον πλη­θω­ρι­σμό και την όξυνση των ανι­σο­τήτων ένα εκρη­κτικό κοι­νω­νικό μείγμα. Έτσι, η πιθα­νότητα περαι­τέρω επι­βάρυν­σης των νοι­κο­κυ­ριών ενδε­χο­μένως να συνθλίψει διά παντός την εμπι­στο­σύνη πολι­τών προς τους θεσμούς.

Όπως δια­πίστωνε σε έρευνα το Παγκόσμιο Οικο­νο­μικό Φόρουμ (Νοέμ­βριος 2025): «Καθώς το κόστος άνθρακα αυξάνε­ται και ορι­σμένες λύσεις έντα­σης άνθρακα απα­γο­ρεύο­νται εντε­λώς», τα αγαθά και οι υπη­ρε­σίες ενδέχε­ται να γίνουν λιγότερο προ­σιτά ή προ­σβάσιμα για ορι­σμένα τμήματα του πλη­θυ­σμού συμ­βάλ­λο­ντας «σε μια ευρύτερη διάβρωση της εμπι­στο­σύνης στους θεσμούς εάν οι άνθρω­ποι πιστεύουν ότι τα συμ­φέρο­ντά τους δεν εξυ­πη­ρε­τούνται».

Από την πλευρά της η ειδική ειση­γήτρια του νομο­σχε­δίου στη Βουλή Μαρία Συρεγ­γέλα, μετα­φέρο­ντας την κυβερ­νη­τική γραμμή για το Κοι­νω­νικό Κλι­μα­τικό Ταμείο, τόνισε ότι «δίνε­ται έμφαση στις οικο­γένειες, στα νοι­κο­κυ­ριά με μέλος άτομο με ανα­πη­ρία, στα νοι­κο­κυ­ριά που αντι­με­τω­πίζουν ενερ­γειακή και μετα­φο­ρικά φτώ­χεια, δηλαδή σε αυτά που δυσκο­λεύο­νται να καλύψουν βασι­κές ανάγκες θέρ­μαν­σης, ψύξης, ηλε­κτρι­κού ρεύμα­τος και ανα­γκαίων μετα­κι­νήσεων και στις επι­χει­ρήσεις με ως εννέα εργα­ζόμε­νους και έως 2 εκατ. ευρώ κύκλο εργα­σιών. […] Θα αντι­με­τω­πίσουμε έτσι την κλι­μα­τική αλλαγή; Θα το προ­σπα­θήσουμε παράλ­ληλα με όλα τα υπόλοιπα μέτρα που λαμ­βάνουμε από το 2019 για την αντι­με­τώ­πιση της κλι­μα­τι­κής αλλα­γής και την παράλ­ληλη δια­φύλαξη της ενερ­γεια­κής ασφάλειας της χώρας».

«Σκλάβος του παρόχου»

Σε κάθε περίπτωση παρα­μένει ερώ­τημα πώς τέτοια χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία εντάσ­σο­νται στην ενερ­γειακή αγορά και τι σημαίνουν για το τελικό κόστος στα νοι­κο­κυ­ριά. Για τον Σπύρο Μιχα­λα­κάκη, πρώην πρόε­δρο και διευ­θύνο­ντα σύμ­βουλο της ελλη­νι­κής BP: «Εδώ και μια διε­τία τριε­τία υπάρ­χουν τέτοιου είδους επι­δο­τήσεις, όχι μόνο για ενερ­γειακή ανα­βάθμιση, αλλά και για φωτο­βολ­ταϊκά, αντλίες θερ­μότη­τας και άλλα. Τώρα, γιατί η ενερ­γειακή ανα­βάθμιση έπρεπε να συν­δε­θεί με τον λογα­ρια­σμό ρεύμα­τος είναι ακα­τα­νό­ητο. Εν πάση περι­πτώ­σει, εκείνο που φαίνε­ται να προ­τιμά το υπουρ­γείο και είναι η κατεύθυνση της ΕΕ είναι οι επι­δο­τήσεις να δίνο­νται με εισο­δη­μα­τικά κρι­τήρια και μάλι­στα με σχε­τικά χαμηλά εισο­δη­μα­τικά κρι­τήρια, δηλαδή σε φτω­χούς ανθρώ­πους».

Προ­σθέτει ακόμη: «Πλέον η χρη­μα­το­δότηση ανα­ζη­τείται ανα­φο­ρικά με το ποσό πάνω από το οποίο είναι η επι­δότηση. Εκεί λοι­πόν ο ενδια­φε­ρόμε­νος έχει δύο δυνα­τότη­τες: Είτε θα πάει σε μία τράπεζα είτε θα πάει σε εται­ρεία. Τώρα στο ερώ­τημα αν θα μπο­ρούσαν να αυξη­θούν καθο­λικά οι επι­δο­τήσεις η απάντηση είναι προ­φα­νώς ναι. Όμως το θέμα είναι σε ποιο επίπεδο. Είναι δύσκολο να πεις ότι θα αυξη­θούν ορι­ζόντια για όσους πλη­ρούν τις προ­ϋπο­θέσεις». Ο ίδιος, παρότι δεν αντι­με­τω­πίζει αρνη­τικά τη νομο­θε­τική ρύθμιση, θέτει το ζήτημα «εάν υπο­γράφο­ντας μια σύμ­βαση για ενερ­γειακή ανα­βάθμιση γίνε­σαι σκλάβος του προ­μη­θευτή σε ό,τι αφορά το ρεύμα». Μάλι­στα, διευ­κρι­νίζει: «Η τρο­πο­ποίηση που πρότεινε η ΡΑΕ είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο μένει να φανεί τι θα ισχύσει».

Η τελευ­ταία ανα­φορά σχε­τίζε­ται με την τρο­πο­ποι­η­τική πρόταση της Ρυθμι­στι­κής Αρχής Απο­βλήτων, Ενέρ­γειας και Υδάτων, βάσει της οποίας: «Η συνο­μο­λόγηση πρόσθε­των υπη­ρε­σιών βελ­τίω­σης ενερ­γεια­κής απόδο­σης και η απο­πλη­ρωμή τους μέσω του λογα­ρια­σμού κατα­νάλω­σης δεν δύνα­ται να περιο­ρίζει ή να παρε­μπο­δίζει το δικαίωμα του Πελάτη να αλλάξει Προ­μη­θευτή Ηλε­κτρι­κής Ενέρ­γειας, σύμ­φωνα με την κείμενη νομο­θε­σία».

ΠΗΓΗ Documento