Οι χιλιάδες εργαζόμενοι που έχουν μείνει στον αέρα, μετά τις ραγδαίες εξελίξεις στην εξάρθρωση των κυκλωμάτων φοροδιαφυγής και απάτης δύο μεγάλων αλυσίδων εστίασης, παρουσιάζονται σχεδόν ως παράπλευρες απώλειες. Τα κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των δύο υποθέσεων και η έντονη φιλολογία ότι έρχονται νέες αποκαλύψεις, έχουν γεννήσει τον νεολογισμό «Food Service Gate».
Το υπουργείο Εργασίας και η κυβέρνηση δηλώνουν ότι «θα στηρίξουμε τους εργαζόμενους με όλες μας τις δυνάμεις». Όμως αρνούνται –προς το παρόν-να ενεργοποιήσουν ειδικά μέτρα ενίσχυσης και πετάνε το μπαλάκι στους ελεγχόμενους εργοδότες, που είναι είτε προφυλακισμένοι, είτε σε κατ’ οίκον περιορισμό.
Δεν είναι η πρώτη φορά που όταν «σκάει» ένα κανόνι, με την ευθύνη αφερέγγυων ή παρανομούντων επιχειρηματιών, εκείνοι που τιμωρούνται πρωτίστως είναι οι εργαζόμενοι.
Γι’ αυτό το κράτος δεν μπορεί να σφυρίζει αδιάφορα και να παρουσιάζει ως λύση την απόλυση και το ταμείο ανεργίας ή την αλλαγή ιδιοκτησίας, που μπορεί να αποδειχθεί χρονοβόρα ή να μη γίνει καν.
Ειδικά στην περίπτωση εργαζομένων που απασχολούνται σε καταστήματα franchise, με πολλούς διαφορετικούς εργοδότες, η κατάσταση είναι ακόμα πιο περίπλοκη. Όσο βγαίνει σταδιακά στην επιφάνεια η κόπρος του Αυγεία, με τις καταγγελλόμενες κομπίνες γνωστών επιχειρηματιών της εστίασης, και όχι μόνο, το πρόβλημα με τους εγκλωβισμένους εργαζόμενους θα μεγεθύνεται, προειδοποιεί ο έμπειρος εργατολόγος Δημήτρης Περπατάρης, μιλώντας στο in.
Επιμένει ότι απαιτείται κεντρική ρύθμιση, ει δυνατόν σε νομοθετικό επίπεδο, για να μην έχουμε μπροστά μας νέα φαινόμενα μαζικής εργασιακής ομηρίας, όπως έχουμε ζήσει στο πρόσφατο παρελθόν, αναφέροντας ουκ ολίγες περιπτώσεις, με παρόμοια χαρακτηριστικά.
Διαμαρτυρία του Συνδικάτου Εργατοϋπαλλήλων Επισιτισμού-Τουρισμού-Ξενοδοχείων Αθήνας στα γραφεία της Pizza Fan στο Χαλάνδρι
Διαφορετικές απόψεις
Άμεση οικονομική στήριξη των εργαζομένων που βρίσκονται στον αέρα, όπως συμβαίνει με την περίπτωση της Pizza Fan και ενδεχομένως της γνωστής αλυσίδας αρτοποιείων, ζητάνε τα σωματεία.
Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Επισιτισμό Τουρισμό (ΠΟΕΕΤ) ζητάει την αναστολή σύμβασης, που εξασφαλίζει για λίγους μήνες αποζημίωση ειδικού σκοπού 534 ευρώ, ένα ποσό οριακά χαμηλότερο και από το επίδομα ανεργίας.
Το Συνδικάτο Εργατοϋπαλλήλων Επισιτισμού-Τουρισμού-Ξενοδοχείων Ν. Αττικής λέει ότι «κανείς δεν μπορεί να ζήσει με 500 ευρώ τον μήνα» και ζητά τη διασφάλιση όλων των θέσεων εργασίας, του εισοδήματος και των ενσήμων, με ευθύνη της κυβέρνησης. Διεκδικεί επίσης το πάγωμα όλων των χρεών των εργαζομένων σε τράπεζες, ΔΕΚΟ κ.λπ. καθώς και προστασία από εξώσεις και πλειστηριασμούς.
Επτά πρωτοβάθμια σωματεία -που έχουν δώσει μακροχρόνιες μάχες κατά των εργοδοτικών αυθαιρεσιών της αλυσίδας Pizza Fan- ζητάνε άμεση έκτακτη μηνιαία ενίσχυση 880 ευρώ για έξι μήνες, για όλους τους εργαζόμενους, της εταιρείας και των franchise. Κυρίως όμως ζητάνε το αυτονόητο: να ελεγχθούν όλα τα καταστήματα για τις παραβάσεις υποδηλωμένης εργασίας και μειωμένων αποδοχών σε σχέση με τις πραγματικές ώρες δουλειάς. Πρόκειται για πρακτικές που αποδεδειγμένα εφαρμόζει εδώ και πάνω από μια δεκαετία η επιχείρηση, όπως έχει διαπιστωθεί με δικαστικές αποφάσεις και καταγγελίες στην Επιθεώρηση Εργασίας.
Υπάρχει πλήθος προτάσεων, που δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους. Όπως υπάρχει πολυδιάσπαση στο ίδιο το συνδικαλιστικό κίνημα, αποξένωση των εργαζομένων και δικαιολογημένη δυσπιστία στα συνδικάτα.
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, όλοι συμφωνούν ότι απαιτείται μια κοινή ασπίδα προστασίας των εργαζομένων, όχι μόνο των συγκεκριμένων επιχειρήσεων που ελέγχονται, αλλά και άλλων που βρίσκονται ή πιθανόν να βρεθούν σύντομα στην ίδια θέση.
Ο δικηγόρος-εργατολόγος Δ. Περπατάρης
Δημήτρης Περπατάρης: Ζητείται μόνιμη ρύθμιση
Ο έμπειρος εργατολόγος περιγράφει την κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει οι χιλιάδες εργαζόμενοι των καταστημάτων που ελέγχονται για φοροδιαφυγή ως «το χειρότερο είδος ομηρίας» και παραδέχεται ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις.
Ως νομική συμβουλή προς τους εργαζόμενους προτείνει να καταθέσουν, σε ομάδες ανά κατάστημα/ άμεσο εργοδότη, ασφαλιστικά μέτρα, λόγω επείγουσας διαδικασίας, για συντηρητική κατάσχεση, κάθε κινητής και ακίνητης περιουσίας που έχει η επιχείρηση και ο νόμιμος εκπρόσωπός της. Στο ύψος των απαιτήσεων πρέπει να περιλαμβάνονται οι αποδοχές των επόμενων μηνών, σε βάθος πενταμήνου ή εξαμήνου, συν η τεκμαιρόμενη αποζημίωση απόλυσης.
Στο ίδιο δικόγραφο συστήνει να στραφούν και κατά της μητρικής εταιρείας, ως υπεύθυνης «εις ολόκληρον». Όχι ως εργοδότη, αλλά για την ευθύνη της στην κατάσταση, σε περίπτωση που ο franchisee δεν έχει περιουσία.
Παράλληλα μπορούν να κάνουν καταγγελίες στην Επιθεώρηση Εργασίας, για όλες τις απαιτήσεις τους (καταβολή δεδουλευμένων, επιδόματος, δώρου, αποζημίωσης κ.λπ).
Σκοπός είναι να «κλειδώσουν» τα χρήματα που θα εισπράξουν οι εργαζόμενοι όταν εκδοθούν οι οριστικές αποφάσεις, και να μην κάνουν φτερά, σε λογαριασμούς στην Ελβετία και σε προσωπικούς λογαριασμούς.
Όσο για τη νομική οδό της επίσχεσης, δεν τη συστήνει, γιατί δεν δίνει επιπλέον επίδομα και μπορεί να κριθεί καταχρηστική, αν δεν έχει συμπληρωθεί τρίμηνο απλήρωτων αποδοχών. Το ειδικό επίδομα επίσχεσης έχει καταργηθεί από το 2024, μπορεί μόνο να γίνει αίτηση για τακτικό επίδομα ανεργίας, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις. Τέλος, η παραίτηση είναι λύση μόνο για όποιον έχει βρει ήδη δουλειά, αφού «χαρίζει» πρακτικά την αποζημίωση.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι ότι χωρίς λογιστή δεν μπορεί να ολοκληρωθεί ούτε οικειοθελής παραίτηση.
Το βασικό όμως ζήτημα που θέτει ο κ. Περπατάρης, είναι οι ευθύνες του κράτους, τονίζοντας ότι το πρόβλημα θα διογκωθεί.
Σε ότι αφορά την άρνηση (προς το παρόν) του υπουργείου Εργασίας για χορήγηση έκτακτου επιδόματος, τονίζει ότι η υπουργός στέκεται στο γράμμα του νόμου. «Δεν θέλει να μετατρέψει τον ιδιωτικό επιχειρηματικό κίνδυνο σε λόγο συνδρομής του Δημοσίου, με το σκεπτικό ότι ”εδώ δεν είναι COVID”. Είναι μια αντίληψη του τύπου ”αφήνουμε την αγορά να ρυθμιστεί μόνη της”. Όμως το κράτος έχει ευθύνη. Σωστά έσπασε το κύκλωμα της φοροδιαφυγής και σωστά θα τους βάλει φυλακή. Όμως το κλείσιμο όλων των λογαριασμών σημαίνει ότι είναι θέμα ημερών οι εργαζόμενοι να μείνουν απλήρωτοι».
Σύμφωνα με τον κ. Περπατάρη, το επιχείρημα ότι είναι ανοιχτός ο λογαριασμός μισθοδοσίας της κεντρικής επιχείρησης δεν διασφαλίζει τους εργαζόμενους. Πρώτον διότι η πλειονότητα δουλεύει σε franchise, άρα υπάρχουν πολλοί λογαριασμοί. Δεύτερον «αν υπάρχει κάπου ένας ”κουμπαράς” για να πληρώνει τη μισθοδοσία, θα μπλοκαριστεί, με αποτέλεσμα σε σύντομο διάστημα το προσωπικό να μην μπορεί να πληρωθεί».
Oι συλληφθέντες για την υπόθεση φοροδιαφυγής της αλυσίδας Pizza Fan οδηγούνται στον ανακριτή
Έρχεται ορυμαγδός
«Απέναντι σε αυτό τον ορυμαγδό που έρχεται, δεν μπορεί το υπουργείο Εργασίας να λέει ”εμένα δεν με ενδιαφέρει” ότι ξαφνικά σε μία νύχτα [μένουν στον αέρα] δυόμισι χιλιάδες εργαζόμενοι. Το πρόβλημα θα μεγεθυνθεί σίγουρα, γιατί μιλάμε για έναν πολύ δύσκολο χειμώνα, με δύο πολεμικές συρράξεις, με την ακρίβεια στα ύψη, με επιχειρήσεις οι οποίες ελέγχονται πιο συστηματικά», λέει ο κ. Περπατάρης.
Όσο για τις αιτίες που τώρα κινητοποιήθηκαν οι αρχές, ενώ υπήρχαν εδώ και χρόνια ενδείξεις παρανομίας, ο κ. Περπατάρης έχει πολλές ερμηνείες: «Θέλετε γιατί πρέπει να φανεί ένα έργο στη φοροδιαφυγή και την εισφοροδιαφυγή; Θέλετε γιατί με τις διασταυρώσεις στοιχείων το έργο αυτό γίνεται πιο εύκολο; Θέλετε γιατί οι εργαζόμενοι έχουν ξυπνήσει και διεκδικούν τα δικαιώματά τους και πληροφορούνται για την οικονομική κατάσταση της εταιρείας τους; Αλλά το να κάνουμε σαν να μην ξέρουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι θα μείνουν τους επόμενους έξι μήνες απλήρωτοι, και να λέει το υπουργείο ότι δεν μπορεί να βρει έναν τρόπο να τους δώσει ούτε εκατό ευρώ, το θεωρώ ανεύθυνο. Ούτε μπορεί να λέει ότι ότι δεν μπορεί να τους αποδεσμεύσει νόμιμα, να πάνε να δουλέψουν αλλού, να βγάλουν ένα μεροκάματο, όσοι θέλουν. Και αυτό το θεωρώ ανεύθυνο», δηλώνει στο in.
Ο εργατολόγος χαρακτηρίζει το βοήθημα που συζητείται, των 534 ευρώ της αποζημίωσης ειδικούς σκοπού «ασπιρίνη στον καρκίνο». Επιμένει ότι απαιτείται κεντρική παρέμβαση για άμεση οικονομική ενίσχυση των εργαζομένων άλλα και μόνιμη νομοθετική ρύθμιση γιατί ενδεχομένως θα υπάρξουν και άλλοι εγκλωβισμένοι εργαζόμενοι.
Νομοθετικό κενό
«Στο ελληνικό δίκαιο δυστυχώς δεν έχει προβλεφθεί νομοθετικά αυτή η περίπτωση. Μιλάμε για χιλιάδες εργαζόμενους που θα είναι σαν άνεργοι, αλλά χωρίς απόλυση. Απλήρωτοι, ανασφάλιστοι, τυπικά ενεργοί στο ΕΡΓΑΝΗ. Δεν μπορούν ούτε να απολυθούν ούτε να παραιτηθούν. Έχουμε ζητήσει εδώ και δεκαετίες και από προηγούμενους υπουργούς Εργασίας, να θεσπιστεί τεκμήριο απόλυσης για τους εγκλωβισμένους εργαζόμενους. Όταν δηλαδή ένας εργοδότης σε αφήνει απλήρωτο π.χ. τρεις, τέσσερις μήνες, θεωρείται ότι σε έχει απολύσει. Ώστε να μπορείς την επόμενη μέρα να διεκδικήσεις την αποζημίωση και το επίδομα ανεργίας», καταλήγει.
