Είναι δεδομένα στα οποία ουδείς δίνει σημασία. Είναι οι γεωπολιτικές εξελίξεις που επιβεβαιώνουν ότι το πέταγμα της πεταλούδας στο Τόκιο φέρνει καταιγίδες στη Νέα Υόρκη. Τώρα η πεταλούδα πετά στον Περσικό Κόλπο και φέρνει λαίλαπα στην ευρωπαϊκή οικονομία και καταστροφή στην τελευταία χώρα της Ευρώπης, την Ελλάδα, που στέκει ανοχύρωτη από την κρίση κόστους ζωής που έχει επιβάλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Ενας νέος κύκλος γεωπολιτικής αβεβαιότητας απλώνεται πάνω από τις διεθνείς αγορές ενέργειας, επαναφέροντας τον εφιάλτη των ανατιμήσεων στην ευρωπαϊκή και την ελληνική οικονομία. Αυτήν τη φορά η κλιμάκωση της έντασης ξεπερνά τα στενά όρια της παραγωγής αργού πετρελαίου χτυπώντας στην «καρδιά» της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας: την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών μεταφοράς. Τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης, σε συνδυασμό με την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ, μετατρέπονται σε πεδίο υψηλού κινδύνου. Η απειλή των Χούθι για παρεμπόδιση της μεταφοράς σαουδαραβικού πετρελαίου προς την Ευρώπη και οι αναγκαστικές αλλαγές πορείας των ναυτιλιακών κολοσσών διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για ένα διπλό σοκ: περιορισμό της προσφοράς και κατακόρυφη αύξηση του κόστους μεταφοράς και ασφάλισης. Σε αυτό το πλαίσιο, η Goldman Sachs εκτιμά ότι μια παρατεταμένη διαταραχή στο Ορμούζ θα εκτινάξει την τιμή του μπρεντ πάνω από τα 120 δολάρια το βαρέλι στο τέταρτο τρίμηνο του 2026.
Καταλυτικές συνέπειες
Για την Ελλάδα, η οποία παραμένει ένας δομικά καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, οι συνέπειες ενός τέτοιου σεναρίου θα ήταν καταλυτικές. Με μια μέση ημερήσια κατανάλωση πετρελαιοειδών της τάξεως των 320.000 βαρελιών, η ετήσια ανάγκη της χώρας διαμορφώνεται στα 117 εκατομμύρια βαρέλια. Μια εκτίναξη της τιμής του μπρεντ από τα 88 στα 120 δολάρια (+32 δολάρια ανά βαρέλι) μεταφράζεται σε επιπλέον ετήσια δαπάνη 3,7 δισ. δολαρίων. Αυτό σημαίνει μια άμεση επιβάρυνση 3,2 έως 3,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,3% με 1,5% του ελληνικού ΑΕΠ. Μια τέτοια εξέλιξη θα επιδεινώσει άμεσα το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που έτσι και αλλιώς λόγω των πολιτικών Μητσοτάκη έχει εκτιναχθεί από τα 2,5 δισ. του 2019 στη ζώνη των 15 δισ. ευρώ.
Συναγερμός στην ΕΚΤ
Ο μηχανισμός μετάδοσης του σοκ στην πραγματική οικονομία είναι αμείλικτος: το ακριβότερο πετρέλαιο αυξάνει ακαριαία το κόστος καυσίμων, συμπαρασύροντας τις μεταφορές, το κόστος παραγωγής και τελικά τις τιμές στο ράφι. Μια αύξηση της τιμής του αργού κατά 36% (από τα 88 στα 120 δολάρια) αναμένεται να προσθέσει 0,7 έως 1 ποσοστιαία μονάδα στον πληθωρισμό της ευρωζώνης.
Για την Ελλάδα οι πιέσεις προβλέπονται ακόμη εντονότερες λόγω της υψηλότερης ενεργειακής έντασης της οικονομίας της και της μεγάλης συμμετοχής των μεταφορών στη διαμόρφωση των τελικών τιμών. Ο κίνδυνος δευτερογενών αυξήσεων στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες θεωρείται δεδομένος αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις. Οι πρόσφατες προειδοποιήσεις της Κριστίν Λαγκάρντ υπογραμμίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις, θεωρώντας ότι οι ενεργειακές πιέσεις δεν έχουν ενταχθεί πλήρως. Για την Ελλάδα, με το υψηλό δημόσιο χρέος, η διατήρηση των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα αυξάνει το κόστος δανεισμού στις νέες εκδόσεις ομολόγων, επιβαρύνοντας παράλληλα τις επιχειρήσεις.
Δυσοίωνες εκτιμήσεις
Βάσει εκτιμήσεων του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ, η αύξηση του μπρεντ κατά 32 δολάρια απειλεί να «κόψει» από την ανάπτυξη της ευρωζώνης 0,3 έως 0,8%, ενώ για την Ελλάδα η απώλεια μπορεί να φτάσει έως και τη μία ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ. Ο ελληνικός τουρισμός, που αντιπροσωπεύει το 20-25% της οικονομικής δραστηριότητας, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της απειλής. Το αυξημένο κόστος αεροπορικών καυσίμων, ακτοπλοΐας και οδικών μεταφορών δεν θα μειώσει αναγκαστικά τις αφίξεις, αλλά αναμένεται να συμπιέσει τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων και να περιορίσει τη μέση δαπάνη ανά επισκέπτη.
Στον τομέα της ναυτιλίας η εικόνα είναι σύνθετη. Ενώ οι μεγαλύτερες αποστάσεις μπορούν βραχυπρόθεσμα να αυξήσουν τους ναύλους, η περιπλάνηση των πλοίων γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας συνεπάγεται επιπλέον 10-15 ημέρες ταξιδιού, τεράστια κατανάλωση καυσίμων και αυξημένα ασφάλιστρα. Το κόστος αυτό τελικά μετακυλίεται στις τιμές των εισαγόμενων αγαθών, επιβαρύνοντας τον καταναλωτή.
Δημοσιονομικό αδιέξοδο
Το ενδεχόμενο αυτό θέτει σε δοκιμασία και τα δημοσιονομικά. Οπως στην κρίση του 2022 απαιτήθηκαν κρατικές παρεμβάσεις άνω των 8 δισ. ευρώ, έτσι και τώρα ένα σενάριο μπρεντ στα 120 δολάρια θα ασκήσει ασφυκτικές πιέσεις για νέες επιδοτήσεις καυσίμων και στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών.
Η ειδοποιός διαφορά της σημερινής απειλής σε σχέση με το 2022 έγκειται στο ότι η αγορά αντιμετωπίζει πλέον όχι μόνο πρόβλημα παραγωγής, αλλά και σοβαρή διαταραχή στις θαλάσσιες μεταφορές. Η ταυτόχρονη πίεση στον Περσικό Κόλπο, στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα εγκυμονεί τον κίνδυνο ενός παρατεταμένου στασιμοπληθωριστικού σοκ. Η ελληνική οικονομική πολιτική οφείλει να προετοιμαστεί εγκαίρως για τη θωράκιση των εφοδιαστικών αλυσίδων και τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
ΠΗΓΗ DOCUMENTO
