Κερδοφόροι όμιλοι από την αύξηση των τιμών στο ράφι

Τα πρόσφατα στοι­χεία της Circana για το πρώτο πεντάμηνο του 2026 που αφο­ρούν προϊόντα FMCG (είναι τα προϊόντα που πωλούνται γρήγορα, είναι προ­σιτά και έχουν υψηλή συχνότητα ανα­πλήρω­σης στα ράφια) παρου­σιάζο­νται από μεγάλο μέρος των συστη­μι­κών ΜΜΕ ως αδιαμ­φι­σβήτητη ένδειξη «υγιούς ανάπτυ­ξης» για την εγχώ­ρια αγορά των σου­περ­μάρ­κετ. Ωστόσο μια ψύχραιμη και σε βάθος οικο­νο­μική ανάγνωση των δει­κτών οδη­γεί σε τελείως δια­φο­ρε­τικά και άκρως ανη­συ­χη­τικά συμπε­ράσματα. Η πραγ­μα­τι­κότητα που βιώ­νει ο μέσος Ελλη­νας κατα­να­λω­τής απέχει παρα­σάγ­γας από τους πανη­γυ­ρι­σμούς των εται­ρι­κών εκθέσεων, απο­κα­λύπτο­ντας μια βαθιά δομική ανι­σορ­ρο­πία: η εκρη­κτική αύξηση του τζίρου του οργα­νω­μένου λια­νε­μπο­ρίου έρχε­ται σε πλήρη και κραυ­γα­λέα αντίθεση με την πραγ­μα­τική οικο­νο­μική κατάσταση και την αγο­ρα­στική δύναμη των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών.

«Παράδοξο» €340 εκατ.

Σύμ­φωνα με τα δεδο­μένα, ο κύκλος εργα­σιών στα σου­περ­μάρ­κετ κατέγραψε άλμα της τάξης του 6,4% μέσα σε μόλις πέντε μήνες, αυξα­νόμε­νος από τα 5,41 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2025 στα 5,75 δισ. ευρώ το 2026. Αυτή η πρόσθετη ένεση 340 εκατ. ευρώ στα ταμεία των αλυ­σίδων, σε μια ώριμη αγορά με παρα­δο­σιακά στα­θερή κατα­νάλωση όπως αυτή των ταχυ­κίνη­των αγα­θών (FMCG), δεν μπο­ρεί να θεω­ρη­θεί φυσιο­λο­γική ούτε μετα­φράζε­ται σε ευη­με­ρία. Αντι­θέτως, απο­δει­κνύει ότι το οργα­νω­μένο λια­νε­μπόριο εξα­κο­λου­θεί να απορ­ροφά ολο­ένα μεγα­λύτερο μερίδιο από το ήδη συμπιε­σμένο δια­θέσιμο εισόδημα των πολι­τών.

Παρότι ο όγκος πωλήσεων αυξήθηκε κατά 3,9%, η μέση τιμή ανά μονάδα προϊόντος συνέχισε την ανο­δική της τρο­χιά κατά 1,7%. Το γεγο­νός αυτό συνι­στά οικο­νο­μικό παράδοξο, καθώς οι ανα­τι­μήσεις αυτές συνε­χίζο­νται σε μια περίοδο κατά την οποία οι αντι­κει­με­νι­κοί λόγοι που τις πυρο­δότη­σαν (ενερ­γειακή κρίση, ναύλα, διε­θνείς τιμές αγρο­τι­κών προϊόντων) παρου­σιάζουν εξο­μάλυνση.

Καθε­στώς η ακρίβεια

Η επι­κοι­νω­νιακή προ­βολή της αύξη­σης του 1,7% ως «επι­βράδυν­σης της ακρίβειας» είναι άκρως παρα­πλα­νη­τική. Οι τιμές στα ράφια δεν επέστρε­ψαν ποτέ στα προ κρίσης επίπεδα. Αντίθετα, η νέα αυτή άνο­δος έρχε­ται να προ­στε­θεί σωρευ­τικά στις τεράστιες αυξήσεις των ετών 2022, 2023, 2024 και 2025. Για το ελλη­νικό νοι­κο­κυ­ριό η ακρίβεια δεν έχει τελει­ώ­σει· έχει απλώς παγι­ω­θεί σε ιστο­ρικά υψηλά επίπεδα. Η ανε­λα­στι­κότητα της ζήτη­σης στα τρόφιμα, τα οποία απο­τε­λούν το 83,3% της συνο­λι­κής αγο­ράς, αφήνει τους κατα­να­λω­τές απρο­στάτευ­τους.

Οι μεγα­λύτε­ρες αυξήσεις εντο­πίζο­νται σε είδη πρώ­της ανάγκης, όπως τα κατε­ψυγ­μένα (8,8%), τα γαλα­κτο­κο­μικά (8,5%), τα μη αλκο­ο­λούχα ποτά (7,5%) και τα σνακ (10,1%). Οι πολίτες δεν μπο­ρούν να στα­μα­τήσουν να τρέφο­νται κι έτσι ανα­γκάζο­νται να πλη­ρώ­νουν ακρι­βότερα τα βασικά αγαθά δια­βίω­σης, επι­τρέπο­ντας στις επι­χει­ρήσεις να δια­τη­ρούν υψηλά περι­θώ­ρια κέρ­δους.

Η αντίφαση μεταξύ της εται­ρι­κής κερ­δο­φο­ρίας και της κοι­νω­νι­κής πραγ­μα­τι­κότη­τας τεκμη­ρι­ώ­νε­ται με τον πλέον αδιαμ­φι­σβήτητο τρόπο από τις εκθέσεις θεσμι­κών φορέων που κάθε άλλο παρά «αντι­κυ­βερ­νη­τι­κοί» μπο­ρούν να χαρα­κτη­ρι­στούν. Η Τράπεζα της Ελλάδος, στην έκθεση του διοι­κητή, απο­τυ­πώ­νει ανάγλυφα το μέγε­θος του προ­βλήμα­τος: το μηνιαίο εισόδημα των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών επαρ­κεί κατά μέσο όρο μόλις για 23 ημέρες. Για τα πιο ευάλωτα στρώ­ματα η οικο­νο­μική αντοχή εξα­ντλείται δρα­μα­τικά ήδη από τη 18η ημέρα του μήνα. Αυτό σημαίνει ότι για σχε­δόν δύο εβδο­μάδες εκα­το­ντάδες χιλιάδες συμπο­λίτες μας επι­βι­ώ­νουν είτε περι­κόπτο­ντας βασι­κές ανάγκες είτε εξα­νε­μίζο­ντας τις όποιες απο­τα­μιεύσεις τους είτε συσ­σω­ρεύο­ντας χρέη.

Την ίδια στιγμή τα στοι­χεία του Ιδρύμα­τος Οικο­νο­μι­κών και Βιο­μη­χα­νι­κών Ερευ­νών (ΙΟΒΕ) έρχο­νται να επι­βε­βαι­ώ­σουν το κοι­νω­νικό αδιέξοδο. Σύμ­φωνα με τις έρευ­νες κατα­να­λω­τι­κής εμπι­στο­σύνης, το 73% των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών δηλώ­νει ότι τα βγάζει πέρα με πολύ μεγάλη δυσκο­λία ή αδυ­να­τεί να καλύψει τις τρέχου­σες υπο­χρε­ώ­σεις του.

Δείκτες απόγνω­σης

Η οικο­νο­μική πίεση αντα­να­κλάται ξεκάθαρα και στην αλλαγή της κατα­να­λω­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς εντός των σου­περ­μάρ­κετ, όπως κατα­γράφει η Circana. Το μερίδιο των προϊόντων ιδι­ω­τι­κής ετι­κέτας (private label) ενι­σχύθηκε στο 27,4%, με τις πωλήσεις τους να τρέχουν με 6,3%, ξεπερ­νώ­ντας τα επώ­νυμα προϊόντα (5,4%). Αυτή η βίαιη υπο­κα­τάσταση απο­τε­λεί κλα­σικό σύμ­πτωμα συμπίε­σης του πραγ­μα­τι­κού εισο­δήμα­τος.

Παράλ­ληλα, το 25,4% των συνο­λι­κών πωλήσεων πραγ­μα­το­ποιείται πλέον υπό το καθε­στώς προ­σφο­ρών και προ­ω­θη­τι­κών ενερ­γειών. Το εύρημα αυτό είναι απο­κα­λυ­πτικό: αν οι αρχι­κές τιμές εκκίνη­σης ήταν δίκαιες και αντα­γω­νι­στι­κές, δεν θα χρεια­ζόταν τέτοια προ­ω­θη­τική ένταση. Οι αλυ­σίδες δια­τη­ρούν τόσο μεγάλα περι­θώ­ρια τιμο­λόγη­σης ώστε να μπο­ρούν να προ­βαίνουν σε προ­σω­ρι­νές εκπτώ­σεις, εκπαι­δεύο­ντας έναν πλη­θυ­σμό σε οικο­νο­μική απόγνωση να ψωνίζει μόνο βάσει προ­σφο­ρών. Ακόμη και στο ηλε­κτρο­νικό εμπόριο (online groceries) οι παραγ­γε­λίες μει­ώ­θη­καν κατά 3%, όμως η αξία του καλα­θιού αυξήθηκε κατά 5%, απο­δει­κνύο­ντας ότι οι πολίτες αγο­ράζουν λιγότερα αλλά πλη­ρώ­νουν περισ­σότερα.

Αν και τα στοι­χεία της Circana δεν αρκούν από μόνα τους για τη νομική στοι­χειο­θέτηση «αισχρο­κέρ­δειας», οι ενδείξεις για τη λει­τουρ­γία του αντα­γω­νι­σμού στην ελλη­νική αγορά είναι βαριές. Οπως έχουν επι­ση­μάνει η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, η ΕΚΤ και ο ΟΟΣΑ, σημα­ντικό μέρος του ευρω­παϊκού πλη­θω­ρι­σμού μετά το 2022 οφείλε­ται στη διεύρυνση των επι­χει­ρη­μα­τι­κών περι­θω­ρίων κέρ­δους (profit-led inflation). Στην Ελλάδα η αγορά τρο­φίμων λει­τουρ­γεί πλέον ως ένας ιδιότυ­πος μηχα­νι­σμός βίαιης μετα­φο­ράς πλούτου. Οσο τα ταμεία των σου­περ­μάρ­κετ γεμίζουν με εκα­τομ­μύρια τόσο οι προ­ϋπο­λο­γι­σμοί των νοι­κο­κυ­ριών αδειάζουν προ­τού βγει ο μήνας. Η ανάγκη για ουσια­στική και αυστηρή επο­πτεία της αγο­ράς δεν απο­τε­λεί πλέον ιδε­ο­λο­γική εμμονή, αλλά επι­τα­κτική κοι­νω­νική ανα­γκαιότητα.

ΠΗΓΗ DOCUMENTO