Το επίκεντρο των εξελίξεων δεν φαίνεται να είναι μια άμεση συμφωνία Ουάσιγκτον – Τεχεράνης, αλλά μια τεχνική και πολιτική συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν για τον τρόπο επαναλειτουργίας του Στενού του Hormuz, με το Ιράν να επιδιώκει να διατηρήσει τον κυρίαρχο έλεγχο της σημαντικότερης ενεργειακής θαλάσσιας αρτηρίας του κόσμου.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, οι επόμενες ώρες θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμες, καθώς συνεχίζονται οι διαβουλεύσεις για τον μηχανισμό εφαρμογής της συμφωνίας, χωρίς μέχρι στιγμής να προβλέπονται απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
Trump: «Η συμφωνία είναι κοντά» – Η Τεχεράνη μιλά μόνο για μηχανισμό εφαρμογής
Ο Trump, μέσω αναρτήσεών του στο Truth Social, αλλά και δημόσιων δηλώσεων, υποστηρίζει ότι μια συμφωνία βρίσκεται πολύ κοντά και ότι οι επαφές αφορούν τόσο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν όσο και το άνοιγμα του Hormuz.
Ωστόσο, από την ιρανική πλευρά το μήνυμα είναι διαφορετικό.
Η Τεχεράνη αναγνωρίζει ότι υπάρχουν συνομιλίες, αλλά διευκρινίζει πως αυτές περιορίζονται αποκλειστικά στον τρόπο εφαρμογής ενός μηχανισμού επαναλειτουργίας του Στενού και όχι σε μια συνολική πολιτική διαπραγμάτευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με άλλα λόγια, το Ιράν επιδιώκει να εμφανιστεί ως ο αποκλειστικός συνομιλητής του Ομάν για το Hormuz, χωρίς να αναγνωρίζει ότι οι ΗΠΑ αποτελούν μέρος της συμφωνίας.
«Η ειρήνη και ο πόλεμος απέχουν λίγα γράμματα»
Το εύθραυστο της κατάστασης αποτυπώνεται και σε δήλωση ανώτερου Ισραηλινού αξιωματούχου στο Channel 12.
Όπως ανέφερε, ο Trump επιδιώκει συμφωνία με το Ιράν «με κάθε κόστος», σχολιάζοντας χαρακτηριστικά ότι:
«Για τον Trump, η απόσταση μεταξύ ειρήνης και πολέμου είναι μόνο μερικά γράμματα σε ένα πληκτρολόγιο».
Η αποστροφή αυτή αποτυπώνει τη μεταβλητότητα των εξελίξεων, καθώς μέσα σε λίγες ώρες η αμερικανική ρητορική μπορεί να μεταβληθεί από την απειλή στρατιωτικής δράσης στην ανακοίνωση μιας διπλωματικής συμφωνίας.
Το προσχέδιο της συμφωνίας των 60 ημερών
Το Axios, επικαλούμενο Αμερικανό αξιωματούχο και περιφερειακές πηγές, υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ, το Ιράν και το Ομάν βρίσκονται πολύ κοντά στην επίτευξη μιας προσωρινής συμφωνίας.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Τεχεράνη έχει ήδη ολοκληρώσει την εσωτερική διαδικασία έγκρισης.
Το προσχέδιο προβλέπει:
– προσωρινή συμφωνία διάρκειας 60 ημερών μεταξύ Ιράν και Ομάν για τη λειτουργία του Στενού του Hormuz,
– μηδενικές χρεώσεις και τέλη διέλευσης για τα εμπορικά πλοία κατά τη διάρκεια ισχύος της συμφωνίας, με δυνατότητα παράτασης,
– έναρξη, μέσα σε 30 ημέρες, εργασιών αποναρκοθέτησης της διαχωριστικής θαλάσσιας ζώνης.
Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, σημαντικό ρόλο στις επαφές διαδραμάτισαν ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Steve Witkoff, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν και ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, ενώ ως μεσολαβητές συμμετείχαν το Κατάρ, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία.
Το μεγάλο κέρδος της Τεχεράνης
Πίσω από τις τεχνικές λεπτομέρειες βρίσκεται η ουσία της διαπραγμάτευσης.
Σύμφωνα με το ισραηλινό E24, η βασική πρόοδος των συνομιλιών αφορά την αποδοχή ενός πλαισίου σύμφωνα με το οποίο τα εμπορικά πλοία θα εισέρχονται στο Hormuz μέσω του ιρανικού τμήματος της θαλάσσιας οδού.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται σημαντική διπλωματική επιτυχία για την Τεχεράνη, καθώς ουσιαστικά διατηρεί τον κυρίαρχο επιχειρησιακό έλεγχο του περάσματος.
Ανάλογη είναι και η εκτίμηση της The Guardian, σύμφωνα με την οποία η επαναλειτουργία του Hormuz προχωρά με πρωτοβουλία του Ιράν, ενώ το Ομάν λειτουργεί ως διαμεσολαβητής υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ευρώπης και της Σαουδικής Αραβίας.
Έγγραφο μόνο για το Hormuz
Παράλληλα, το Al-Mayadeen, επικαλούμενο πληροφορίες από το Islamabad, ανέφερε ότι μεσολαβητές από το Πακιστάν και το Κατάρ επεξεργάζονται νέο κείμενο συμφωνίας, το οποίο αφορά αποκλειστικά το Στενό του Hormuz.
Η επιλογή αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι το άνοιγμα της ναυτιλιακής οδού αποσυνδέεται προσωρινά από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ώστε να επιτευχθεί ταχύτερα μια περιορισμένη συμφωνία αποκλιμάκωσης.
Η CENTCOM προκαλεί νέα ένταση
Την ίδια στιγμή, η CENTCOM ανακοίνωσε ότι η νότια θαλάσσια διαδρομή μέσω του Hormuz είναι ανοικτή για όλα τα εμπορικά πλοία.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, περισσότερα από 1.000 εμπορικά πλοία έχουν διέλθει με τη συνδρομή αμερικανικών δυνάμεων τους τελευταίους τρεις μήνες.
Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε νέα αντίδραση από την Τεχεράνη.
Το Ιράν επιμένει ότι η μοναδική νόμιμη διαδρομή είναι εκείνη που έχει ορίσει η ίδια η Ισλαμική Δημοκρατία, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε απόπειρα χρήσης εναλλακτικών θαλάσσιων διαδρόμων εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τα εμπορικά πλοία.
Mohsen Rezaei: Καμία διέλευση εκτός των ιρανικών κανόνων
Την ίδια γραμμή ακολούθησε και ο στρατιωτικός σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Mohsen Rezaei.
Σε δηλώσεις του υποστήριξε ότι η Τεχεράνη δεν θα επιτρέψει τη διέλευση πλοίων από οποιαδήποτε διαδρομή δεν εγκρίνεται από τις ιρανικές αρχές, ενώ προειδοποίησε ότι αμερικανικά πολεμικά πλοία που θα επιχειρήσουν να κινηθούν εκτός των καθορισμένων διαδρόμων θα αποτελέσουν στόχο.
Το Κατάρ επιβεβαιώνει ανταλλαγή προσχεδίων
Ενδείξεις προόδου έδωσε και το Κατάρ.
Εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι σχέδια συμφωνίας ανταλλάσσονται ήδη μεταξύ των εμπλεκομένων πλευρών.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι πρόκειται για μια βραχυπρόθεσμη προσπάθεια αποκλιμάκωσης, ενώ δεν υπάρχει ακόμη σχεδιασμός για άμεσες συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Οι «κόκκινες γραμμές»
Παρά την αισιοδοξία ορισμένων πηγών, οι διαφορές παραμένουν σημαντικές.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, Ιράν και Ομάν εξακολουθούν να διαφωνούν σε κρίσιμα σημεία του μηχανισμού εφαρμογής.
Το βασικότερο αφορά τη μορφή της ναυσιπλοΐας.
Η Τεχεράνη απορρίπτει προτάσεις που προβλέπουν τη δημιουργία δύο ανεξάρτητων θαλάσσιων διαδρόμων — ενός βόρειου και ενός νότιου — καθώς θεωρεί ότι κάτι τέτοιο περιορίζει την κυριαρχία της στο Στενό.
Επιπλέον, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με:
– τον τρόπο αποναρκοθέτησης της περιοχής,
– την επιβολή ή μη τελών για ναυτιλιακές υπηρεσίες,
– τον βαθμό ελέγχου που θα διατηρήσει το Ιράν στη διέλευση των πλοίων.
Παράλληλα, η ιρανική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι το καθεστώς λειτουργίας του Hormuz δεν πρόκειται να επιστρέψει στις συνθήκες που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο, γεγονός που δείχνει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να μετατρέψει τη σημερινή κρίση σε μόνιμο γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Η ουσία της διαπραγμάτευσης
Πίσω από τις τεχνικές διαβουλεύσεις για τις θαλάσσιες διαδρομές, τα ναρκοπέδια και τα τέλη διέλευσης, διακυβεύεται κάτι πολύ μεγαλύτερο: ποιος θα έχει τον πραγματικό έλεγχο της σημαντικότερης ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη.
Εφόσον επιβεβαιωθεί το υπό διαμόρφωση πλαίσιο, το Ιράν φαίνεται να διατηρεί τον επιχειρησιακό έλεγχο του Hormuz, ενώ το Ομάν αναλαμβάνει τον ρόλο του εγγυητή της εφαρμογής της συμφωνίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αν και σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες συμμετέχουν παρασκηνιακά στις επαφές, δεν εμφανίζονται να αποτελούν τον άμεσο συνομιλητή της Τεχεράνης για τον μηχανισμό λειτουργίας του Στενού, στοιχείο που εξηγεί γιατί το Ιράν επιμένει να παρουσιάζει τη διαδικασία ως μια συμφωνία με το Ομάν και όχι ως αποτέλεσμα απευθείας διαπραγμάτευσης με την Ουάσιγκτον.