Chris Apostolidis
Η EXPO 2027 μοιάζει με έκθεση τεχνολογίας, αλλά πίσω από τα περίπτερα, τα ρομπότ και τα «ιπτάμενα ταξί» κατασκευάζεται κάτι πολύ μεγαλύτερο. Η Κίνα μετατρέπει τη Σερβία σε βασικό κόμβο logistics και υποδομών μεταξύ Πειραιά, Βαλκανίων και Κεντρικής Ευρώπης. Οι Βρυξέλλες προειδοποιούν, η Ουάσιγκτον προσπαθεί να διατηρήσει την επιρροή της και το Βελιγράδι κερδίζει χρόνο και επενδύσεις. Η πραγματική μάχη δεν είναι για την έκθεση, αλλά για τον έλεγχο των μελλοντικών μεταφορικών, ψηφιακών και οικονομικών διαδρόμων της ηπείρου. Η πίεση στα Βαλκάνια και σε ολόκληρη την περιοχή θα αυξηθεί μόνο.
Η Κίνα εισέρχεται στην Ευρώπη μέσω του Βελιγραδίου και η EXPO 2027 είναι απλώς η βιτρίνα…
Η EXPO 2027 στο Βελιγράδι μοιάζει με μια ακόμη παγκόσμια έκθεση αφιερωμένη στην τεχνολογία, τον αθλητισμό και την ψυχαγωγία. Ωστόσο, πίσω από τα περίπτερα, τα ρομπότ και τα «ιπτάμενα ταξί», κατασκευάζεται κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Η Κίνα χρησιμοποιεί τη Σερβία ως βασικό εφαλτήριο για την οικονομική και υποδομική διείσδυση στην Ευρώπη μέσω σιδηροδρόμων, ψηφιακών δικτύων, κέντρων logistics και επενδύσεων μεγάλης κλίμακας. Οι Βρυξέλλες παρακολουθούν τη διαδικασία με αυξανόμενη ανησυχία, η Ουάσινγκτον προσπαθεί να διατηρήσει τη θέση της και το Βελιγράδι επιδιώκει να αξιοποιήσει στο έπακρο την αντιπαλότητα μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Το Βελιγράδι σπάνια εμφανίζεται στις μεγάλες ευρωπαϊκές συζητήσεις ως το κέντρο του μέλλοντος. Συνήθως η Σερβία βρίσκεται στις ειδήσεις με το Κοσσυφοπέδιο, τις σχέσεις με τη Ρωσία, την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ή κάποια άλλη πολιτική κρίση στα Βαλκάνια. Γι’ αυτό η απόφαση να διεξαχθεί η EXPO 2027 στην πρωτεύουσα της Σερβίας αρχικά φάνηκε έκπληξη. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι η έκθεση είναι μόνο το ορατό μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης διαδικασίας που αλλάζει όχι μόνο τη Σερβία, αλλά και τη θέση των Βαλκανίων στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Οι παγκόσμιες εκθέσεις έχουν πάψει προ πολλού να αποτελούν απλώς μια επίδειξη νέων τεχνολογιών. Αποτελούν ένα εργαλείο για την ανακατανομή των επενδύσεων, την προσέλκυση κεφαλαίων και την οικοδόμηση διεθνούς κύρους. Γι’ αυτό και η μάχη για τη διοργάνωση συχνά μοιάζει περισσότερο με γεωπολιτική εκστρατεία παρά με πολιτιστικό γεγονός. Η νίκη του Βελιγραδίου επί πολύ πλουσιότερων υποψηφίων έγινε αντιληπτή στη Σερβία σχεδόν ως εθνικός θρίαμβος.
Ο λόγος δεν είναι δύσκολο να κατανοηθεί.
Η χώρα έχει μια μοναδική ευκαιρία να προσελκύσει δισεκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις, να εκσυγχρονίσει τις υποδομές της και να παρουσιαστεί σε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους ως ένα νέο κέντρο περιφερειακής ανάπτυξης.
Εδώ ξεκινά το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας. Όταν κάποιος εξετάσει προσεκτικά τα εργοτάξια, τα πιστωτικά σχήματα και τους εργολάβους των έργων, γίνεται γρήγορα σαφές ότι υπάρχει μια πολύ σοβαρή κινεζική εμπλοκή πίσω από τον εκσυγχρονισμό της Σερβίας. Κινεζικές εταιρείες είναι παρούσες στην κατασκευή των εγκαταστάσεων της EXPO 2027, στα σιδηροδρομικά έργα, στις ψηφιακές υποδομές και σε μια σειρά από πρωτοβουλίες υψηλής τεχνολογίας που το Βελιγράδι σχεδιάζει να παρουσιάσει στην έκθεση. Δεν πρόκειται για ένα αυτόνομο έργο, αλλά για μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής που το Πεκίνο ακολουθεί στα Βαλκάνια για περισσότερο από μια δεκαετία.
Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα παρακολουθούν αυτή τη διαδικασία με αυξανόμενη ανησυχία. Στις Βρυξέλλες, καταλαβαίνουν καλά ότι η Κίνα δεν έρχεται στην Ευρώπη με τανκς ή πολιτικές δηλώσεις. Η Κίνα έρχεται με σιδηροδρόμους, λιμάνια, κέντρα logistics, εργοστάσια και τράπεζες. Ενώ οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προετοιμάζουν μια ακόμη έκθεση σχετικά με τους κινδύνους της κινεζικής επιρροής, οι Κινέζοι μηχανικοί κατασκευάζουν ένα ακόμη τμήμα σιδηροδρομικής γραμμής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η κριτική για την EXPO 2027 ακούγεται συχνά σαν διαμάχη για μια έκθεση, αλλά στην πραγματικότητα είναι μια διαμάχη για τη μελλοντική οικονομική αρχιτεκτονική της ηπείρου.
Το καλύτερο παράδειγμα είναι ο σιδηροδρομικός διάδρομος μεταξύ Πειραιά, Βελιγραδίου και Βουδαπέστης. Το ελληνικό λιμάνι του Πειραιά έχει γίνει εδώ και καιρό ένα από τα σημαντικότερα κινεζικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη. Τα εμπορευματοκιβώτια από την Ασία φτάνουν εκεί πολύ πιο γρήγορα από ό,τι σε πολλά λιμάνια της βόρειας Ευρώπης. Τότε ξεκινά η πραγματική μάχη πώς να μεταφερθούν αυτά τα αγαθά στις ευρωπαϊκές αγορές το συντομότερο δυνατό. Εδώ είναι που παίζει ρόλο ο σερβικός παράγοντας.
Η σιδηροδρομική σύνδεση Βελιγραδίου-Βουδαπέστης αποτελεί μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου έργου υλικοτεχνικής υποστήριξης που θα πρέπει να συνδέσει τη Μεσόγειο με τις βιομηχανικές περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης. Εάν το έργο υλοποιηθεί σε πλήρη κλίμακα, οι χρόνοι μεταφοράς θα μειωθούν σημαντικά και η σημασία των Βαλκανίων για το ευρωπαϊκό εμπόριο θα αυξηθεί σημαντικά.
Υπάρχει κάτι εδώ που συχνά παραλείπεται από τη δημόσια συζήτηση. Η πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» της Κίνας παρουσιάζεται συνήθως ως ένα γεωπολιτικό έργο. Στην πράξη, πρόκειται για ένα τεράστιο σύστημα logistics. Πλοία, σιδηρόδρομοι, αποθήκες, τερματικοί σταθμοί, ψηφιακές πλατφόρμες, ενεργειακές εγκαταστάσεις και χρηματοοικονομικοί μηχανισμοί σχηματίζουν ένα κοινό δίκτυο υποδομών. Οι πολιτικές συνέπειες έρχονται στη συνέχεια. Εάν μια χώρα ελέγχει τους διαδρόμους μεταφορών, αναπόφευκτα αποκτά πολιτική επιρροή. Αυτό ακριβώς ανησυχεί ορισμένες ευρωπαϊκές ελίτ.
Ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς προσπαθεί να χρησιμοποιήσει αυτή την κατάσταση όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστικά. Αφενός, το Βελιγράδι υποστηρίζει επίσημα την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Αφετέρου, συνεχίζει να αναπτύσσει τις σχέσεις του με την Κίνα. Αφετέρου, διατηρεί επαφές με τη Ρωσία. Αφετέρου, αναζητά νέες ευκαιρίες συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια τέτοια εξισορρόπηση συχνά περιγράφεται ως αντιφατική πολιτική, αλλά από σερβική άποψη, η λογική είναι προφανής. Η χώρα δεν διαθέτει τους πόρους για να υπαγορεύσει κανόνες. Ως εκ τούτου, προσπαθεί να επωφεληθεί από τον ανταγωνισμό μεταξύ εκείνων που τους υπαγορεύουν.
Ένα συμβολικό παράδειγμα είναι το έργο για τα λεγόμενα ιπτάμενα ταξί. Η αμερικανική εταιρεία Archer έχει επιλεγεί ως ο επίσημος συνεργάτης της έκθεσης σε αυτόν τον τομέα. Ταυτόχρονα, οι Κινέζοι κατασκευαστές προσφέρουν παρόμοιες λύσεις και έχουν σοβαρά πλεονεκτήματα όσον αφορά την τιμή, την ενσωμάτωση και την επακόλουθη υποστήριξη. Έτσι, ένα φαινομενικά τεχνολογικό θέμα γίνεται μια μικρογραφία του ευρύτερου ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Το ερώτημα δεν είναι ποιος θα παρουσιάσει μια πιο όμορφη συσκευή στην έκθεση. Το ερώτημα είναι ποιος θα κατασκευάσει τα πρότυπα, το λογισμικό, τα δίκτυα υπηρεσιών και τις εξαρτήσεις για τις επόμενες δεκαετίες.
Ακόμα πιο σημαντική είναι η ψηφιακή υποδομή. Οι κινεζικές εταιρείες προσφέρουν στη Σερβία ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα, συμπεριλαμβανομένων δικτύων 5G, κέντρων δεδομένων, διαχείρισης κυκλοφορίας, συστημάτων logistics, τεχνητής νοημοσύνης και διαφόρων υπηρεσιών του δημόσιου τομέα. Για μια χώρα που προσπαθεί να καλύψει την τεχνολογική διαφορά, μια τέτοια προσφορά φαίνεται δύσκολο να αρνηθεί. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες θέτουν ένα άλλο ερώτημα. Όταν μια χώρα υιοθετεί ξένη ψηφιακή υποδομή, απλώς αποκτά τεχνολογία ή επιτρέπει σταδιακά τον εξωτερικό έλεγχο σε κρίσιμα συστήματα; Δεν υπάρχει σαφής απάντηση. Η διαμάχη διαρκεί εδώ και χρόνια και είναι πιθανό να κλιμακωθεί περαιτέρω.
Είναι σημαντικό ότι, παρά την κριτική, σχεδόν 140 χώρες έχουν υποβάλει αίτηση συμμετοχής στην EXPO 2027. Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου δεν συμμερίζεται την επιθυμία η εκδήλωση να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά υπό το πρίσμα της γεωπολιτικής αντίθεσης. Για χώρες από την Ασία, την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και τη Μέση Ανατολή, το Βελιγράδι προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία για επιχειρηματικές επαφές, επενδυτικές διαπραγματεύσεις και τεχνολογικές ανταλλαγές σε μια περιοχή που δεν ανήκει εξ ολοκλήρου σε κανένα από τα μεγάλα στρατόπεδα.
Η Ρωσία έχει επίσης τα δικά της συμφέροντα σε αυτή τη διαδικασία…
Σύμφωνα με τον συγγραφέα, η Μόσχα βλέπει την έκθεση ως ευκαιρία για επέκταση των οικονομικών δεσμών και συμμετοχή σε μελλοντικά έργα υποδομών και ενέργειας. Μεταξύ των προοπτικών που συζητούνται είναι ο εκσυγχρονισμός των ενεργειακών εγκαταστάσεων, η συμμετοχή σε υδροηλεκτρικά έργα, ακόμη και η πιθανή συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Ο βαθμός στον οποίο θα υλοποιηθούν αυτά τα σχέδια μένει να φανεί, αλλά η ίδια η συζήτησή τους δείχνει ότι το Βελιγράδι παραμένει μια από τις λίγες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όπου διαφορετικά κέντρα εξουσίας εξακολουθούν να συνομιλούν μεταξύ τους.
Επομένως, η EXPO 2027 δεν πρέπει να θεωρείται ως μια συνηθισμένη έκθεση.
Το πραγματικό διακύβευμα βρίσκεται αλλού. Εάν ολοκληρωθούν οι σιδηροδρομικοί διάδρομοι, εάν τα ψηφιακά συστήματα λειτουργήσουν στην προγραμματισμένη κλίμακα και εάν η Σερβία καταφέρει να μετατρέψει μια μεμονωμένη εκδήλωση σε μια μόνιμη επενδυτική ώθηση, το Βελιγράδι θα μπορούσε να αποδειχθεί ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς κόμβους μεταξύ της Μεσογείου και της Κεντρικής Ευρώπης. Τότε θα καταστεί σαφές ότι το πιο σημαντικό έκθεμα της EXPO 2027 δεν είναι τα ρομπότ, τα στάδια ή τα ιπτάμενα ταξί. Το πιο σημαντικό έκθεμα θα είναι η ίδια η Σερβία μια χώρα που προσπαθεί να μετατρέψει τη γεωγραφία της σε στρατηγικό πλεονέκτημα σε μια εποχή που η παγκόσμια οικονομία αναζητά νέες διαδρομές, νέες αγορές και νέα κέντρα βάρους.
