Κωνσταντίνος Σαββόπουλος
Μικρό καλάθι κρατούν οι αναλυτές για την αποτελεσματικότητα των μέτρων που προανήγγειλε χθες ο πρωθυπουργός στο πεδίο της ενεργειακής κρίσης. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε σε παρέμβαση ώστε το πετρέλαιο θέρμανσης να διατεθεί στην αγορά σε τιμή κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, καθώς και σε οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
Άφησε, παράλληλα, ανοιχτό το ενδεχόμενο παρέμβασης στο περιθώριο κέρδους. Για τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης είπε ότι «δεν αντέχει ο προϋπολογισμός», προσθέτοντας, ωστόσο, ότι αν υπήρχε ειδική άδεια από την Ευρώπη, «βεβαίως και θα το κάναμε».
Ο κ. Μητσοτάκης διευκρίνισε ότι μια τέτοια παρέμβαση θα γινόταν έκτακτα, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και για όσο διαρκεί η κρίση.
Την ώρα, εντούτοις, που ο κ. Μητσοτάκης δρομολογεί ημίμετρα –κατά την κρίση της αντιπολίτευσης–, σε μια σειρά από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η συζήτηση στρέφεται και προς άλλα πεδία.
Μειώσεις ΦΠΑ και ειδικών φόρων κατανάλωσης, αυτόματοι μηχανισμοί που ενεργοποιούνται όταν αυξάνονται οι τιμές, αλλά και φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών βρίσκονται στο τραπέζι ή έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή. Η πίεση, άλλωστε, εντείνεται όσο πλησιάζει ο χειμώνας.
Γερμανία: Στο τραπέζι ΦΠΑ 7% στα καύσιμα
Στη Γερμανία η συζήτηση για νέα παρέμβαση έχει ήδη ανοίξει. Η υπουργός Οικονομίας και Ενέργειας Κατερίνα Ράιχε πρότεινε χθες την προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα από το 19% στο 7%, προκειμένου να περιοριστεί η επιβάρυνση των καταναλωτών από την εκτόξευση των τιμών.
Την ίδια ώρα, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει προαναγγείλει ότι ένα νέο σχέδιο ελάφρυνσης των καταναλωτών θα παρουσιαστεί «πολύ σύντομα», χωρίς να αποκαλύπτει ακόμη το περιεχόμενό του.
Στον κυβερνητικό συνασπισμό υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις: ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ τάσσεται υπέρ της φορολόγησης των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών και υποστηρίζει τη συζήτηση για πλαφόν στις τιμές των καυσίμων, ενώ το υπουργείο Οικονομίας εμφανίζεται επιφυλακτικό απέναντι στο πλαφόν.
Το Βερολίνο έχει ήδη χρησιμοποιήσει, πάντως, το φορολογικό εργαλείο μέσα στη φετινή κρίση. Τον Μάιο και τον Ιούνιο μείωσε τον ενεργειακό φόρο, με αποτέλεσμα η ελάφρυνση στην τιμή της βενζίνης και του ντίζελ να φτάσει περίπου τα 17 λεπτά ανά λίτρο.
Ιταλία: Παραμένει η μείωση του ΕΦΚ
Στην Ιταλία η κυβέρνηση Μελόνι εξακολουθεί να παρεμβαίνει απευθείας στη φορολογία των καυσίμων. Το υπουργικό συμβούλιο αποφάσισε χθες να παρατείνει έως τις 5 Οκτωβρίου τη μείωση του ειδικού φόρου στο ντίζελ, με σταδιακή, ωστόσο, αποκλιμάκωσή της.
Παράλληλα, η Ρώμη ανοίγει και άλλο φορολογικό μέτωπο: από το 2027 καταργείται ο φόρος κυκλοφορίας για αυτοκίνητα έως 80 kW και για μοτοσικλέτες, μια παρέμβαση που, σύμφωνα με το Reuters, αφορά περίπου 14,5 εκατ. οχήματα και κοστίζει πάνω από 2 δισ. ευρώ.
Έξι χώρες ανοίγουν θέμα φορολόγησης των υπερκερδών
Η συζήτηση, όμως, δεν περιορίζεται στα εθνικά μέτρα. Γερμανία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Πολωνία και Αυστρία έχουν, από τις 24 Αυγούστου, ζητήσει να συζητηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης ένας μηχανισμός φορολόγησης των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών.
Οι έξι χώρες υποστηρίζουν την επαναφορά της συζήτησης για ένα ευρωπαϊκό εργαλείο που θα επιτρέπει την άντληση πόρων από τα υπερκέρδη που δημιουργεί η ενεργειακή κρίση. Μάλιστα, η Πορτογαλία προχώρησε ήδη στην επιβολή έκτακτου φόρου 33% στα υπερκέρδη των διυλιστηρίων.
Το ζήτημα προωθείται προς συζήτηση στη συνάντηση των Ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών του Σεπτεμβρίου.
Η Ευρώπη έχει ήδη ανοίξει τον δρόμο των φορολογικών μειώσεων
Οι νέες συζητήσεις δεν ξεκινούν από το μηδέν. Μια σειρά ευρωπαϊκών κυβερνήσεων έχουν ήδη χρησιμοποιήσει τη φορολογία για να συγκρατήσουν το ενεργειακό κόστος.
Στην Ισπανία χρησιμοποιήθηκαν μειώσεις του ΦΠΑ και του ειδικού φόρου ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στα καύσιμα δημιουργήθηκε μηχανισμός που συνδέει τη φορολογική ελάφρυνση με την εξέλιξη των τιμών.
Η Πορτογαλία έχει επιλέξει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον μοντέλο: τα πρόσθετα έσοδα ΦΠΑ που προκύπτουν επειδή αυξάνεται η τιμή των καυσίμων χρησιμοποιούνται για αντίστοιχη μείωση του φόρου πετρελαιοειδών, του ISP.
Έτσι, το κράτος επιχειρεί να επιστρέψει στην αντλία το πρόσθετο φορολογικό όφελος που αποκομίζει από την ίδια την ανατίμηση.
Στην Πολωνία η παρέμβαση περιέλαβε τόσο τον ΦΠΑ όσο και τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα καύσιμα, ενώ η Ιρλανδία προχώρησε σε μεγάλες μειώσεις της φορολογικής επιβάρυνσης της βενζίνης και του ντίζελ και ανέβαλε προγραμματισμένη αύξηση του φόρου άνθρακα.
Η Ουγγαρία κατέβασε τους ειδικούς φόρους στα κατώτατα επίπεδα που επιτρέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ η Σουηδία εξασφάλισε τη δυνατότητα να κινηθεί προσωρινά ακόμη και κάτω από τα ευρωπαϊκά κατώτατα όρια.
Αυτόματοι «κόφτες» όταν ανεβαίνουν οι τιμές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι χώρες που επιχειρούν να συνδέσουν απευθείας το ύψος της φορολογίας με την πορεία των τιμών.
Στη Ρουμανία, ανάλογα με την εξέλιξη των διεθνών και λιανικών τιμών, ο ειδικός φόρος στο ντίζελ μπορεί να μειώνεται προσωρινά από 5% έως 25%.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια διαφορετική φιλοσοφία από εκείνη της σταθερής επιδότησης: όταν η τιμή ανεβαίνει, ενεργοποιείται ή ενισχύεται η φορολογική ελάφρυνση, ώστε μέρος της ανατίμησης να μην περνά στον καταναλωτή.
Κύπρος: ΕΦΚ στα καύσιμα και ΦΠΑ 5% στο ρεύμα
Στον δρόμο της φορολογικής ελάφρυνσης κινείται και η Κύπρος. Η Λευκωσία έχει μειώσει τον ειδικό φόρο κατανάλωσης σε βενζίνη και ντίζελ κατά 8,33 λεπτά ανά λίτρο, ενώ το μέτρο έχει παραταθεί έως τις 30 Νοεμβρίου 2026.
Παράλληλα, ο ΦΠΑ στο ηλεκτρικό ρεύμα για τα νοικοκυριά έχει μειωθεί στο 5%, με χρονικό ορίζοντα έως τον Μάρτιο του 2027.
Η Κροατία έχει επίσης μειώσει δραστικά τον ΦΠΑ στο φυσικό αέριο, ενώ Σλοβενία, Σλοβακία, Εσθονία και Λιθουανία έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικού τύπου μειώσεις, απαλλαγές ή αναστολές αυξήσεων στη φορολογία της ενέργειας.
Η διαφορετική επιλογή της Γαλλίας
Δεν ακολουθούν, βέβαια, όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις τον ίδιο δρόμο. Η Γαλλία έχει επιλέξει περισσότερο στοχευμένες ενισχύσεις αντί μιας νέας γενικευμένης μείωσης των φόρων στα καύσιμα.
Μάλιστα, χθες ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί ζήτησε την παράταση έως το τέλος του έτους των στοχευμένων μέτρων στήριξης για τους επαγγελματικούς κλάδους που πλήττονται περισσότερο από την αύξηση των τιμών των καυσίμων.
Θα κατευνάσει αυτή η συνταγή την κοινωνική ένταση; Στη νότια Γαλλία, ψαράδες έχουν στήσει μπλόκα σε λιμάνια και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, διαμαρτυρόμενοι για το κόστος του πετρελαίου κίνησης, ενώ σημειώθηκαν συγκρούσεις με αστυνομικές δυνάμεις.
Στον βορρά, διαδηλωτές έβαλαν στο στόχαστρο πρατήρια, την ώρα που περίπου ένα στα οκτώ πρατήρια στη χώρα αντιμετωπίζει έλλειψη τουλάχιστον ενός τύπου καυσίμου.
Η τιμή της αμόλυβδης έχει φτάσει περίπου τα 2,18 ευρώ το λίτρο και του ντίζελ τα 2,35 ευρώ, ενώ στο Στρασβούργο καταγράφηκαν τιμές που άγγιξαν τα 3 ευρώ το λίτρο, οδηγώντας ορισμένους καταναλωτές ακόμη και στο Βέλγιο για να βάλουν βενζίνη…
ΠΗΓΗ TVXS
