Μόνικα Αρτινού
Μόνο μια «χιονοστιβάδα» ουγγρικού τύπου μπορεί να ματαιώσει τις προσπάθειες του Ντόναλντ Τραμπ να νοθεύσει τις ενδιάμεσες εκλογές, γράφει στην ισπανική El Pais ο Βρετανός ιστορικός και συγγραφέας Τίμοθι Γκάρτον-Ας. Ακολουθούν αποσπάσματα.
Σε αυτούς τους καιρούς ακραίων καιρικών φαινομένων, είναι παράξενο να υποστηρίζει κανείς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται μια χιονοστιβάδα. Ωστόσο, μια χιονοστιβάδα, μια συντριπτική ήττα του Ντόναλντ Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται, ώστε η χώρα να αρχίσει να διορθώνει τη ραγδαία και σκόπιμη επιδείνωση της δημοκρατίας που έχει προκαλέσει ο ίδιος.
Το έγκυρο Ινστιτούτο Varieties of Democracy (V-Dem) του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ υποστηρίζει ότι, το 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέστησαν μία από τις ταχύτερες υποχωρήσεις της φιλελεύθερης δημοκρατίας στην ιστορία. «Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η δημοκρατία», αναφέρει η Έκθεση για τη Δημοκρατία του 2026, «βρίσκεται στη χειρότερη κατάσταση των τελευταίων 60 ετών».
Τώρα που η αυτοκρατορική δημοκρατία γιορτάζει την 250ή επέτειο από την ίδρυσή της, ο κίνδυνος που είχαν διακρίνει ήδη από τις πρώτες ημέρες της συνταγματικής της τάξης οι αντιφεντεραλιστές, όπως ο Πάτρικ Χένρι —ότι ένας πρόεδρος με υπερβολικά μεγάλη εξουσία θα καταχραζόταν τις εκτελεστικές αρμοδιότητές του και θα προσπαθούσε να γίνει νέος βασιλιάς— είναι πιο κοντά από ποτέ.
Οι αναλυτές του V-Dem επισημαίνουν ότι, το 2025, ο Τραμπ υπέγραψε 225 εκτελεστικά διατάγματα, ενώ το Κογκρέσο, που ελέγχεται από τους Ρεπουμπλικανούς, ενέκρινε μόλις 49 νόμους, οι περισσότεροι από τους οποίους αφορούσαν δευτερεύοντα ζητήματα.
Στο εγχειρίδιο κάθε επίδοξου αυταρχικού ηγέτη, σημαντικό κεφάλαιο είναι η χειραγώγηση των εκλογών. Και φαίνεται πως ο Τραμπ παίρνει το ζήτημα πολύ σοβαρά.
Εκτός από τον ακραίο βαθμό χειραγώγησης μέσω της αλλαγής των εκλογικών περιφερειών —που οι Δημοκρατικοί απάντησαν με το ίδιο νόμισμα σε ορισμένες περιοχές— βρίσκονται σε εξέλιξη πολλαπλές προσπάθειες στέρησης του δικαιώματος ψήφου από ομάδες που είναι πιθανότερο να ψηφίσουν Δημοκρατικούς:
είτε με τον περιορισμό της επιστολικής ψήφου είτε με την απαίτηση εγγράφων που αποδεικνύουν την υπηκοότητα κατά την ψηφοφορία είτε μέσω άλλων νομικών και γραφειοκρατικών τεχνασμάτων.
Αν οι εκλογές της 3ης Νοεμβρίου οδηγήσουν σε οριακό αποτέλεσμα σε αρκετές εκλογικές περιφέρειες που μπορεί να κρίνουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, ο Τραμπ και οι Ρεπουμπλικανοί θα καταφύγουν σε ό,τι χρειαστεί για να ακυρώσουν ή να αποκλείσουν τους Δημοκρατικούς που θα έχουν επικρατήσει.
Γι’ αυτό είναι απολύτως απαραίτητη μια συντριπτική νίκη. Οι εκλογές μπορεί να μην είναι αδιάβλητες· ίσως να μην είναι καν απολύτως ελεύθερες· όμως το αποτέλεσμα είναι αδιαμφισβήτητο και προφανές για όλους.
Βεβαίως, αν με ρωτούσαν ποιος διευκολύνει περισσότερο μια συντριπτική νίκη εναντίον του Τραμπ, η απάντηση είναι σαφής: ο Ντόναλντ Τραμπ. Ύστερα από μια εκστρατεία που βασίστηκε στα βασικά προβλήματα τα οποία απασχολούν τους πολίτες στην καθημερινή τους ζωή, η επιμονή του να επιβάλει δασμούς και να ξεκινήσει πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει αύξηση του κόστους ζωής και, ειδικότερα, της τιμής της βενζίνης.
Μπορεί κανείς να πει, με επιείκεια, ότι δεν διαφαίνεται καμία ξεκάθαρη πορεία προς την ειρήνη και τη νίκη σε έναν πόλεμο εναντίον του Ιράν, ο οποίος, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, έχει κοστίσει 37,5 δισεκατομμύρια δολάρια και για τον οποίο η κυβέρνηση έχει ήδη ζητήσει επιπλέον 67,1 δισεκατομμύρια δολάρια. Στις δημοσκοπήσεις, η λαϊκή αντίθεση στον πόλεμο πλησιάζει το 60%, όσο και το ποσοστό αποδοκιμασίας του προέδρου.
Στην αντιδημοφιλία αυτή συμβάλλει και η απροκάλυπτη διαφθορά του καθεστώτος του. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, μέχρι σήμερα ο ίδιος και η οικογένειά του έχουν αυξήσει την περιουσία τους κατά περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια. Η πιο πρόσφατη αποκάλυψη αφορά το σχέδιο του προέδρου της FIFA και συνεργάτη του Τραμπ, Τζιάνι Ινφαντίνο, να πουλήσει μετοχές της οργάνωσης του Παγκοσμίου Κυπέλλου σε επενδυτικό ταμείο υπό την προεδρία του Τζόσουα Κούσνερ, γαμπρού της κόρης του Τραμπ, Ιβάνκα.
Από το «Make America Great Again» στο «Make Trump Great Again» / Η εκτόξευση της προσωπικής περιουσίας του Τραμπ
Για τους Δημοκρατικούς, όλα αυτά ισοδυναμούν εκλογικά με το να σουτάρει κανείς σε άδειο τέρμα. Πού βρίσκεται όμως ο Λιονέλ Μέσι ή ο Χάρι Κέιν που θα πετύχει το γκολ; Δεν φαίνεται πουθενά. Ως Ευρωπαίος στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν μπορώ να μη ρίχνω γύρω μου το βλέμμα και να αναρωτιέμαι: «Πού είναι ο ηγέτης της αντιπολίτευσης;»
Οι φίλοι μου που μελετούν αυτά τα ζητήματα εδώ, στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, μου λένε ότι αναζητώ κάτι που, κατά κανόνα, δεν υπάρχει ακόμη σε αυτό το στάδιο. Οι ενδιάμεσες βουλευτικές εκλογές συνήθως λειτουργούν περισσότερο ως δημοψήφισμα για τον εν ενεργεία πρόεδρο και το κόμμα του, και το συνηθισμένο είναι το κυβερνών κόμμα να χάνει ορισμένες έδρες, κυρίως στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Αν εξετάσουμε όμως τα αποτελέσματα από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, ο αριθμός των εδρών που χάνονται στη Βουλή σε τέτοιου είδους εκλογές παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση: από τις 54 του 1994 ή τις 63 του 2010 έως τις 5 του 1986 ή τις 9 του 2022. Στις φετινές εκλογές, μια διαφορά μικρότερη των 10 εδρών θα προκαλούσε έντονες διαμάχες και ίσως ακόμη και βίαια επεισόδια.
Παρότι στο αμερικανικό σύστημα δεν είναι απαραίτητο να εμφανιστεί ένας ενωτικός ηγέτης της αντιπολίτευσης, πριν από την επιλογή του υποψηφίου για την προεδρία το 2028, η αλήθεια είναι ότι οι Δημοκρατικοί αφήνουν τραγικά ανεκμετάλλευτη την ευκαιρία να στείλουν την μπάλα σε αυτό το άδειο τέρμα. Ο ηγέτης της μειοψηφίας στη Γερουσία, ο 75χρονος Τσακ Σούμερ, δεν μοιάζει ακριβώς με μεγάλο επιθετικό. Στις δημοσκοπήσεις, συναγωνίζεται τον Τραμπ σε αντιδημοφιλία.
Την ενέργεια την προσφέρουν σήμερα κυρίως οι δημοκρατικοί σοσιαλιστές, όπως ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζόραν Μαμντάνι· μπορούν όμως να κερδίσουν σε πολιτείες όπως το Μίσιγκαν ή το Ουισκόνσιν; Ο αρθρογράφος και παρουσιαστής podcast των New York Times, Έζρα Κλάιν, έχει εξετάσει την ιδέα ότι αυτή ακριβώς η ποικιλομορφία μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα: χρειάζεται ένας τύπος υποψηφίου στο Κάνσας και άλλος στο Σιάτλ. Ο καθένας στον τόπο του.
Ωστόσο, υπάρχουν πολλές πιθανότητες οι Δημοκρατικοί να χάσουν και τη μικρή πιθανότητα που διατηρούν να αποκτήσουν τον έλεγχο της Γερουσίας, αν επιλεγεί ο ακατάλληλος υποψήφιος σε μόλις δύο από τις 35 έδρες της Γερουσίας που διακυβεύονται αυτή τη φορά.
Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι το μέλλον του Δημοκρατικού Κόμματος, αλλά το μέλλον της δημοκρατίας. Το να οδηγήσουν οι βουλευτικές εκλογές στη συνηθισμένη αλλαγή ελέγχου της Βουλής των Αντιπροσώπων αποτελεί το ελάχιστο απαραίτητο βήμα για να αρχίσει να αναχαιτίζεται —και ίσως να αντιστρέφεται— η άνευ προηγουμένου επιδείνωση της φιλελεύθερης δημοκρατίας υπό τον Τραμπ.
Η αναχαίτιση αυτή θα εξαρτηθεί εν μέρει από το αν το Κογκρέσο αρχίσει να ασκεί τις συνταγματικές του εξουσίες για να εποπτεύει τα κυβερνητικά κονδύλια, να διεξάγει έρευνες και να κινεί διαδικασία καθαίρεσης. Αν όμως υπάρξει εκλογική χιονοστιβάδα, η σημαντικότερη αλλαγή θα είναι ψυχολογική, επειδή ο Τραμπ θα αρχίσει να μοιάζει με τον χειρότερο εφιάλτη του: έναν «χαμένο».
Ακριβώς γι’ αυτό, ο επίδοξος βασιλιάς θα προσπαθήσει να εμποδίσει τους Δημοκρατικούς να κερδίσουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων και, αν παρ’ όλα αυτά το καταφέρουν, θα επιχειρήσει να την παρακάμψει και να την απονομιμοποιήσει με κάθε μέσο που έχει στη διάθεσή του. Όμως αυτό θα ήταν η αρχή του τέλους.
Το περασμένο καλοκαίρι έγραψα ένα άρθρο στο οποίο υποστήριζα ότι οι Αμερικανοί είχαν 400 ημέρες για να σώσουν τη δημοκρατία τους. Τώρα απομένουν λίγο περισσότερες από 90.
