Η νέα κρίση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποκαλύπτει την παρακμή μιας εποχής όπου η Ουάσιγκτον μπορούσε να επιβάλλει μονομερώς τη βούλησή της
(Συνεχές upd) Η νέα φάση της αντιπαράθεσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν αποκαλύπτει για ακόμη μία φορά τη βαθιά αστάθεια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, αλλά και την αδυναμία της Ουάσιγκτον να επιβάλει ολοκληρωτικά τη βούλησή της στη Μέση Ανατολή.
Παρά τις απειλές, τις κυρώσεις, τις στρατιωτικές πιέσεις και τη διαρκή ρητορική κλιμάκωσης από την κυβέρνηση του Donald Trump περί νέων βομβαρδισμών, η Τεχεράνη συνεχίζει να εμφανίζεται ανθεκτική, αποφασισμένη και ικανή να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
Οι τελευταίες πληροφορίες για πιθανό μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έρχονται μετά από εβδομάδες έντονης στρατιωτικής και διπλωματικής έντασης.
Σύμφωνα με αμερικανικές διαρροές, η Ουάσιγκτον φέρεται να επιδιώκει μια προσωρινή συμφωνία που θα περιλαμβάνει πάγωμα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, σταδιακή άρση κυρώσεων και αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz.
Ωστόσο, πίσω από τις διπλωματικές διατυπώσεις κρύβεται μία διαφορετική πραγματικότητα: οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να επιτύχουν μέσω πιέσεων και στρατιωτικού εκφοβισμού όσα απέτυχαν να επιβάλουν μέσω διαπραγματεύσεων.
Το Ιράν, αντίθετα, εμφανίζεται ως δύναμη που δεν υποχωρεί εύκολα απέναντι σε εκβιασμούς και τακτικισμούς.
Ιρανικές πηγές αναφέρουν πως η κάλυψη μίας «συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν από τα μέσα ενημέρωσης έχει σχεδιαστεί για να παρουσιάσει την παύση του Trump στο Project Freedom ως στρατηγική επιλογή και όχι ως υποχώρηση.
Προειδοποιούν μάλιστα ότι η απειλητική γλώσσα προς το Ιράν είναι αντιπαραγωγική και θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση για την Ουάσινγκτον.
Trump και η πολιτική της «μέγιστης πίεσης»
Η πολιτική του Donald Trump απέναντι στο Ιράν βασίζεται εδώ και χρόνια στη λογική της «μέγιστης πίεσης».
Ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρεί ότι μέσω οικονομικών κυρώσεων, στρατιωτικής απειλής και διεθνούς απομόνωσης μπορεί να αναγκάσει την Τεχεράνη να εγκαταλείψει τις γεωπολιτικές της φιλοδοξίες και να αποδεχτεί τους όρους της Ουάσιγκτον.
Η στρατηγική αυτή όμως απέτυχε επανειλημμένα.
Παρά τις σκληρότατες κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν όχι μόνο δεν κατέρρευσε οικονομικά ή πολιτικά, αλλά κατάφερε να ενισχύσει τη στρατηγική του θέση στην περιοχή.
Η Τεχεράνη διατήρησε ισχυρές συμμαχίες, ενίσχυσε τις αμυντικές της δυνατότητες και απέδειξε ότι διαθέτει μηχανισμούς επιβίωσης απέναντι στην αμερικανική πίεση.
Η ίδια η ανάγκη των Ηνωμένων Πολιτειών να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αποτελεί έμμεση παραδοχή αποτυχίας της πολιτικής Trump.
Αν η στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» είχε επιτύχει, τότε η Ουάσιγκτον δεν θα αναζητούσε τώρα επειγόντως διπλωματική διέξοδο.
Η υποκρισία της αμερικανικής στάσης
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως παγκόσμια απειλή, την ίδια στιγμή που διαθέτουν το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο και στηρίζουν στενούς συμμάχους που επίσης κατέχουν ή αναπτύσσουν πυρηνικές δυνατότητες.
Η αμερικανική πολιτική χαρακτηρίζεται από εμφανή επιλεκτικότητα και διπλά μέτρα και σταθμά.
Η Ουάσιγκτον απαιτεί από το Ιράν: αυστηρούς ελέγχους, περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου, διεθνείς επιθεωρήσεις και ουσιαστικά εγκατάλειψη μέρους της στρατηγικής του κυριαρχίας.
Την ίδια στιγμή όμως, οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτικές βάσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, ενισχύουν εξοπλιστικά καθεστώτα της περιοχής και παρεμβαίνουν συνεχώς στις εσωτερικές υποθέσεις ξένων κρατών.
Αυτό που παρουσιάζεται ως «αγώνας για σταθερότητα» είναι στην πραγματικότητα προσπάθεια διατήρησης της αμερικανικής γεωπολιτικής κυριαρχίας.
Η σκληρή απάντηση του Ιράν και το μήνυμα της Τεχεράνης για το μνημόνιο των ΗΠΑ
Η αντίδραση του Ιρανού βουλευτή και ηγετικού στελέχους των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) Ebrahim Rezaei ήταν απολύτως αποκαλυπτική για τη στάση της Τεχεράνης.
Όταν χαρακτήρισε το προτεινόμενο μνημόνιο «αμερικανική λίστα επιθυμιών» και… ανέκδοτο, ουσιαστικά εξέφρασε τη βαθιά δυσπιστία που υπάρχει απέναντι στις πραγματικές προθέσεις της Ουάσιγκτον.
Η δήλωσή του ότι «οι Αμερικανοί δεν θα πετύχουν μέσω αποτυχημένου πολέμου όσα δεν κατάφεραν στις διαπραγματεύσεις» συνοψίζει την ιρανική οπτική: το Ιράν θεωρεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να μετατρέψουν τη στρατιωτική πίεση σε διπλωματικό πλεονέκτημα.
Η Τεχεράνη αρνείται να εμφανιστεί ως ηττημένη δύναμη.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι το Ιράν γνωρίζει ότι οποιαδήποτε εικόνα υποχώρησης θα επηρεάσει όχι μόνο την εσωτερική πολιτική ισορροπία αλλά και το κύρος του απέναντι στους περιφερειακούς του συμμάχους και αντιπάλους.
«Οι Αμερικανοί δεν θα πετύχουν σε έναν αποτυχημένο πόλεμο αυτό που δεν κέρδισαν στις διαπραγματεύσεις πρόσωπο με πρόσωπο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Rezaei.
«Εάν δεν υποχωρήσουν (σ.σ. οι Αμερικανοί) και δεν κάνουν τις απαραίτητες παραχωρήσεις ή εάν αυτοί ή οι πληρεξούσιοί τους επιχειρήσουν οποιαδήποτε κακόβουλη ενέργεια, θα δώσουμε μια σκληρή και ανηλεή απάντηση», τόνισε ο Ιρανός αξιωματούχος.
Ebrahim Rezaei
Τα Στενά του Hormuz και η γεωπολιτική σημασία του Ιράν
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του ιρανικού ζητήματος αφορά τα Στενά του Hormuz, μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς στον κόσμο.
Από τα Στενά περνά τεράστιο ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Αυτό δίνει στο Ιράν τεράστια γεωπολιτική επιρροή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε σοβαρή αποσταθεροποίηση στην περιοχή θα προκαλέσει εκτόξευση των τιμών ενέργειας, παγκόσμια οικονομική αναταραχή και τεράστιες πιέσεις στις δυτικές οικονομίες.
Για αυτό και παρά τη σκληρή ρητορική του Donald Trump, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται τελικά πιο πρόθυμη να αναζητήσει συμβιβασμό.
Η πραγματικότητα είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν εύκολα να επιβάλουν στρατιωτική λύση απέναντι στο Ιράν χωρίς τεράστιο κόστος.
Η στρατηγική αντοχή της Τεχεράνης
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της αμερικανικής πολιτικής ήταν η υποτίμηση της στρατηγικής αντοχής του Ιράν.
Η Τεχεράνη έχει μάθει επί δεκαετίες να λειτουργεί υπό καθεστώς κυρώσεων, αποκλεισμών και διεθνούς πίεσης.
Ανέπτυξε εναλλακτικά οικονομικά δίκτυα, στενές σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα, περιφερειακές συμμαχίες, και σημαντική εγχώρια στρατιωτική παραγωγή.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το Ιράν δεν εξαρτάται πλέον απόλυτα από τη Δύση.
Αυτό εξηγεί γιατί οι συνεχείς αμερικανικές απειλές δεν οδήγησαν σε κατάρρευση του καθεστώτος, όπως πολλοί στην Ουάσιγκτον περίμεναν.
Αντίθετα, ενίσχυσαν την αίσθηση εθνικής αντίστασης μέσα στο Ιράν.
Η αλαζονεία της αμερικανικής ρητορικής
Οι δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio, ο οποίος χαρακτήρισε Ιρανούς ηγέτες ως «τρελούς», αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της αλαζονικής και συχνά προσβλητικής αμερικανικής διπλωματίας.
Τέτοιου είδους δηλώσεις όχι μόνο υπονομεύουν τις διαπραγματεύσεις αλλά αποκαλύπτουν και το πραγματικό πρόσωπο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής: μία πολιτική που συχνά αντιμετωπίζει άλλους λαούς με περιφρόνηση και υπεροψία.
Η γλώσσα αυτή δεν βοηθά τη διπλωματία.
Αντίθετα, ενισχύει τη δυσπιστία απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και δικαιώνει όσους στο Ιράν θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον δεν ενδιαφέρεται για ισότιμο διάλογο αλλά για επιβολή όρων.
Η στρατιωτική πίεση και τα όρια της αμερικανικής ισχύος
Παρά την τεράστια στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών, η αμερικανική ηγεσία γνωρίζει ότι μία γενικευμένη σύγκρουση με το Ιράν θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη.
Το Ιράν δεν είναι ούτε Ιράκ του 2003, ούτε Λιβύη, ούτε Αφγανιστάν.
Διαθέτει ισχυρό πυραυλικό οπλοστάσιο, ανεπτυγμένες ασύμμετρες δυνατότητες, περιφερειακή επιρροή και γεωγραφικά πλεονεκτήματα που καθιστούν οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση εξαιρετικά δύσκολη.
Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι ένας μεγάλος πόλεμος θα μπορούσε να μετατραπεί σε μακροχρόνια περιφερειακή καταστροφή με απρόβλεπτες συνέπειες.
Members of Iran’s Revolutionary Guards Corps (IRGC) march during the annual military parade marking the anniversary of the outbreak of the devastating 1980-1988 war with Saddam Hussein’s Iraq, in the capital Tehran on September 22, 2018. – In Iran’s southwestern city of Ahvaz during commemoration of the same event, dozens of people were killed with dozens others wounded in an attack targeting another army parade, state media reported on September 22. (Photo by STR / AFP) (Photo credit should read STR/AFP/Getty Images)
Οι κυρώσεις ως εργαλείο οικονομικού πολέμου
Οι αμερικανικές κυρώσεις παρουσιάζονται συχνά ως «ειρηνικό μέσο πίεσης».
Στην πραγματικότητα όμως λειτουργούν ως μορφή οικονομικού πολέμου.
Οι κυρώσεις κατά του Ιράν επηρέασαν σοβαρά το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού, περιόρισαν την πρόσβαση σε φάρμακα και τεχνολογία και δημιούργησαν σημαντικές οικονομικές δυσκολίες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν το δολάριο και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ως όπλο γεωπολιτικής επιβολής.
Αυτή η πρακτική όμως έχει προκαλέσει και αντίδραση.
Όλο και περισσότερες χώρες αναζητούν εναλλακτικούς μηχανισμούς συναλλαγών ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από το αμερικανικό οικονομικό σύστημα.
Το Ιράν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της παγκόσμιας αναδιάταξης.
Η εικόνα του Ιράν στον παγκόσμιο Νότο
Παρά την αρνητική εικόνα που προβάλλεται συχνά από δυτικά μέσα ενημέρωσης, πολλές χώρες του παγκόσμιου Νότου βλέπουν το Ιράν ως κράτος που αντιστέκεται στην αμερικανική ηγεμονία.
Για αρκετές κοινωνίες στη Μέση Ανατολή, στην Ασία και στη Λατινική Αμερική, η Τεχεράνη συμβολίζει την ανεξαρτησία, την αντίσταση στις ξένες παρεμβάσεις και την άρνηση υποταγής στις πιέσεις της Ουάσιγκτον.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι πολιτικές του Ιράν είναι αποδεκτές ή χωρίς προβλήματα. Σημαίνει όμως ότι η διεθνής εικόνα της σύγκρουσης δεν είναι τόσο μονοδιάστατη όσο παρουσιάζεται στη Δύση.
Περιφερειακή δύναμη
Η νέα κρίση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποκαλύπτει την παρακμή μιας εποχής όπου η Ουάσιγκτον μπορούσε να επιβάλλει μονομερώς τη βούλησή της.
Ο Donald Trump συνεχίζει να χρησιμοποιεί τη λογική της πίεσης, των κυρώσεων και της στρατιωτικής απειλής, όμως το Ιράν έχει αποδείξει ότι διαθέτει την αντοχή και τη στρατηγική ικανότητα να αντιστέκεται.
Η Τεχεράνη δεν εμφανίζεται ως απομονωμένο και αδύναμο κράτος αλλά ως περιφερειακή δύναμη που μπορεί να διαπραγματεύεται, να επιβιώνει και να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της ακόμη και απέναντι στην ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν τεράστια ισχύ, αλλά η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας τους φαίνεται να αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο.
Και μέσα σε αυτή τη νέα παγκόσμια πραγματικότητα, το Ιράν επιχειρεί να παρουσιαστεί όχι ως κράτος που υποκύπτει σε πιέσεις, αλλά ως χώρα που διεκδικεί τον δικό της ανεξάρτητο ρόλο στο διεθνές σύστημα.
