Το Ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία για τον δομικό μετασχηματισμό της Ελλάδας. Παρά την κυβερνητική αισιοδοξία, εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες. Στο μικροσκόπιο τα μέτρα-δράσεις τα οποία «παρέλασαν» από το «Ελλάδα 2.0».
Tο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα χρηματοδοτικά εργαλεία της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η κυβέρνηση εμφανίζεται αισιόδοξη προϊδεάζοντας για ένα «success story» με εντυπωσιακούς δείκτες εισροών και απορρόφησης κονδυλίων. Ωστόσο, πίσω από την ευημερία των αριθμών και τις θριαμβευτικές ανακοινώσεις υπάρχει έντονη αμφισβήτηση και μεγάλη ανησυχία.
Παρά την κυβερνητική αισιοδοξία, εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες για το φαινόμενο του «backloading»
Με τον αυστηρό και αδιαπραγμάτευτο χρονικό ορίζοντα της 31ης Αυγούστου 2026 να πλησιάζει η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιότυπη «χρονική ασφυξία». Η απόσταση ανάμεσα στην απορρόφηση των πόρων και την πραγματική υλοποίηση των έργων στο πεδίο διευρύνεται επικίνδυνα. Η αθέατη πλευρά αυτής της διαδικασίας αποκαλύπτει δομικές αδυναμίες, συνεχείς υποχωρήσεις, «εκπτώσεις» στους στόχους και, τελικά, μια αναγκαστική στρατηγική αναθεωρήσεων προκειμένου να μη χαθούν τα λεφτά, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι τα έργα θα μείνουν ημιτελή.
Το φαινόμενο του «backloading» και η προειδοποίηση της ΤτΕ
Η πρώτη σοβαρή ρωγμή στην εικόνα της επιτυχούς πορείας του προγράμματος «Ελλάδα 2.0» αναδείχθηκε μέσα από τις επίσημες επισημάνσεις της Τράπεζας της Ελλάδος.
Η κεντρική τράπεζα έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για το φαινόμενο του λεγόμενου «backloading» – της μεταφοράς, δηλαδή, του κύριου όγκου υλοποίησης των έργων και των συνοδευτικών μεταρρυθμίσεων προς το τέλος του χρονικού ορίζοντα του προγράμματος.
Αυτή η συσσώρευση υποχρεώσεων στις τελευταίες φάσεις του Ταμείου δημιουργεί συνθήκες οξείας επιχειρησιακής ασφυξίας. Το ελληνικό διοικητικό σύστημα, σε συνδυασμό με τις πεπερασμένες αντοχές της εγχώριας κατασκευαστικής αγοράς και των αναδόχων, καλείται να εκτελέσει σε ελάχιστους μήνες έργα που απαιτούσαν χρόνια προετοιμασίας και ομαλής ροής. Το αποτέλεσμα είναι η δραματική αύξηση του ρίσκου: οποιαδήποτε νέα καθυστέρηση, δικαστική εμπλοκή σε διαγωνισμό ή γραφειοκρατικό κόλλημα μεταφράζεται αυτόματα σε οριστική απώλεια πόρων, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να δοθεί καμία παράταση πέραν του καλοκαιριού του 2026.
Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειωθεί πως μέχρι σήμερα, η Ελλάδα έχει λάβει συνολικά 24,6 δισ. ευρώ από το Ταμείο (12,9 δισ. σε επιχορηγήσεις και 11,7 δισ. σε δάνεια), που αντιστοιχούν στο 68% του συνολικού πακέτου των 36 δισ. ευρώ. Η επίδοση αυτή υπερβαίνει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος διαμορφώνεται στο 59%, κατατάσσοντας τη χώρα στις σχετικά πιο «γρήγορες» ως προς τις εκταμιεύσεις. Έχει ολοκληρωθεί περίπου το 53% των συνολικών οροσήμων και στόχων, γεγονός που αποτυπώνει πρόοδο, αλλά όχι ακόμη ομοιόμορφη υλοποίηση σε όλο το εύρος του προγράμματος.
Η αθέατη πλευρά της απορρόφησης: Από την «ολοκλήρωση» στην απλή «εκτέλεση»
Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, πρόσφατα, έδωσε τη δημοσιότητα στοιχεία για το «Ελλάδα 2.0», βασιζόμενο στα κείμενα της ίδιας της ελληνικής κυβέρνησης.
Για να κατανοήσει κανείς πώς επιτυγχάνονται τα υψηλά ποσοστά απορρόφησης χωρίς να βλέπουμε τα αντίστοιχα ολοκληρωμένα έργα γύρω μας, πρέπει να κοιτάξει τη νομική και θεσμική μετάλλαξη των συμφωνιών. Μια προσεκτική συγκριτική μελέτη των κυβερνητικών κειμένων και των τροποποιήσεων που συμφωνήθηκαν με την Κομισιόν αποκαλύπτει μια συστηματική «υποβάθμιση» της ποιότητας των στόχων (milestones).
Η πιο χαρακτηριστική και αθέατη πλευρά αυτής της τακτικής είναι η αλλαγή της ορολογίας στις δεσμεύσεις. Σε δεκάδες κρίσιμα μέτρα, η αρχική υποχρέωση για «ολοκλήρωση εργασιών» αντικαταστάθηκε σιωπηρά από τη φράση «εκτέλεση εργασιών» ή «υπογραφή συμβάσεων».
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Σημαίνει ότι η Ελλάδα μπορεί να απορροφά τα κονδύλια και να θεωρείται επιτυχημένη απλώς και μόνο επειδή ξεκίνησε ένα έργο ή επειδή δαπάνησε ένα ποσό, χωρίς να είναι υποχρεωμένη να το παραδώσει έτοιμο και λειτουργικό μέχρι το 2026.
Τα έργα αυτά μοιραία θα μετατραπούν σε «έργα-γέφυρες», που θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν εκ νέου από το ΕΣΠΑ ή από εθνικούς πόρους για να τελειώσουν, στερώντας πολύτιμα κεφάλαια από μελλοντικές ανάγκες της χώρας.
Ταμείο Ανάκαμψης: Οι εκπτώσεις στους στόχους και το «κόλπο» των αναθεωρήσεων
Η στρατηγική της κυβέρνησης απέναντι στη χρονική πίεση δεν ήταν η επιτάχυνση των διαδικασιών, αλλά το συστηματικό «χαμήλωμα του πήχη». Όταν ένα έργο αποδεικνυόταν αδύνατο να ολοκληρωθεί εντός των προθεσμιών, η λύση δεν ήταν η αναδιοργάνωση, αλλά η αναθεώρηση του ίδιου του στόχου προς τα κάτω, ώστε η αποτυχία να βαφτιστεί επιτυχία.
Σύμφωνα με τα αναλυτικά στοιχεία της «Συγκριτικής Μελέτης» του προγράμματος που επιχείρησε το ΠΑΣΟΚ:
Από το «Ελλάδα 2.0» παρέλασαν μέχρι σήμερα συνολικά 195 μέτρα-δράσεις. Κάθε μέτρο είχε συγκεκριμένους στόχους που κατέληγαν σε συγκεκριμένα ορόσημα και έργα.
- Από αυτά μόνο τα 62 (32%) φαίνεται να έμειναν σε μεγάλο βαθμό εντός του αρχικού τους στόχου. Και στα περισσότερα από αυτά όμως, έχουν εγκαταλειφθεί ποιοτικοί δείκτες που προέβλεπαν αρχικά «ολοκλήρωση» και «έκθεση πιστοποίησης ολοκλήρωσης» μέσα στα χρονοδιαγράμματα του ΤΑΑ. 128 μέτρα (το 65,5%) φαίνεται να βρίσκονται εκτός αρχικού στόχου – από αρκετά (42), μέχρι πολύ (66), ή και εντελώς (απένταξη – 20). 5 μέτρα (2,5%) είναι νωρίς για να βγάλουμε συμπεράσματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μέτρο για την ενεργειακή ανακαίνιση κατοικιών. Από την αρχική πρόβλεψη για υποστήριξη 50.000 ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών, ο στόχος «έπεσε» στις 30.000.
Αυτό το διαρκές «formatting» αλλοιώνει τον ίδιο τον χαρακτήρα της «ανθεκτικότητας» που υποτίθεται ότι θα αποκτούσε η χώρα. Οι στόχοι δεν καθορίζονται πλέον από τις πραγματικές ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας και υποδομής, αλλά από το τι προλαβαίνει να υπογραφεί και να τιμολογηθεί μέσα στα ασφυκτικά χρονικά περιθώρια.
H κυβερνητική πλευρά υπεραμύνεται των αναθεωρήσεων
Η κυβέρνηση απαντά πως το ΤΑΑ δεν είναι στατικό και πως οι αναθεωρήσεις απελευθέρωσαν πόρους για νέα και άκρως επείγοντα έργα. Τονίζει σταθερά ότι, με βάση τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα παραμένει πρώτη μεταξύ των «27» κρατών-μελών σε απορρόφηση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης ως ποσοστό του ΑΕΠ. Υπογραμμίζεται μάλιστα ότι η σημασία των εκταμιεύσεων αυτών για την ελληνική οικονομία είναι η υψηλότερη στην Ε.Ε.
Υποστηρίζει ότι είναι απόλυτα φυσιολογικό οι δαπάνες να κορυφώνονται προς το τέλος του προγράμματος. Επισημαίνει ότι οι πραγματικές πληρωμές και οι δαπάνες στο πεδίο θα συνεχίσουν να πραγματοποιούνται κανονικά και εντός του 2027, καθώς η τελική εκταμίευση των χρημάτων από την Ε.Ε. θα γίνει στο κλείσιμο του 2026.
ΠΗΓΗ in.gr
