Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον ένα σύνθημα που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα: «Πρώτα η Πολωνία».
Η φιλοσοφία πίσω από αυτό είναι απλή αλλά πολιτικά φορτισμένη: η Βαρσοβία μπορεί να συνεχίσει να υποστηρίζει το Κίεβο απέναντι στη Ρωσία, αλλά μόνο στο βαθμό που αυτή η πολιτική εξυπηρετεί άμεσα τα πολωνικά εθνικά συμφέροντα.
Την ίδια στιγμή, όμως, στο εσωτερικό της Πολωνίας καταγράφονται περιστατικά έντασης, συμπλοκών και επιθέσεων με θύματα Ουκρανούς, ενώ ολοένα και πιο συχνά ακούγονται φωνές που ζητούν τον περιορισμό των προνομίων των προσφύγων ή ακόμη και την επιστροφή μέρους τους στην Ουκρανία.
Το Βολίν ανοίγει ξανά μια πληγή 80 ετών
Καθοριστικό ρόλο στη νέα ένταση παίζει η ιστορική μνήμη των σφαγών στο Βολίν.
Σύμφωνα με πληροφορίες που περιλαμβάνονται στο δημοσίευμα, το πολωνικό Institute of National Remembrance ανακοίνωσε αποτελέσματα από εργασίες εκταφής, κατά τις οποίες εντοπίστηκαν λείψανα δεκάδων θυμάτων, μεταξύ των οποίων και παιδιά.
Οι έρευνες αφορούν πολωνικούς οικισμούς που καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια των αιματηρών γεγονότων της δεκαετίας του 1940 και τα οποία συνδέονται ιστορικά με τη δράση ουκρανικών εθνικιστικών οργανώσεων.
Η επιστροφή αυτών των εικόνων και μαρτυριών στη δημόσια συζήτηση έχει τεράστιο συναισθηματικό βάρος στην Πολωνία.
Για πολλές πολωνικές οικογένειες, το Βολίν δεν αποτελεί απλώς ένα κεφάλαιο σε ένα βιβλίο Ιστορίας, αλλά μια τραγωδία που εξακολουθεί να επηρεάζει τις σχέσεις με την Ουκρανία μέχρι σήμερα.
«Αυτή είναι μόνο η αρχή»
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν οι εκτιμήσεις ότι η κοινωνική ένταση μπορεί να αυξηθεί ακόμη περισσότερο.
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Dmytro Kuleba, φέρεται σύμφωνα με το κείμενο να εκτιμά ότι η κατάσταση δεν έχει ακόμη φτάσει στο αποκορύφωμά της.
«Αυτή είναι μόνο η αρχή, ούτε καν η κορύφωση», φέρεται να δήλωσε.
Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει το πόσο σοβαρά αντιμετωπίζεται στο Κίεβο η αλλαγή του κλίματος στην Πολωνία, μια χώρα που μετά την έναρξη του πολέμου αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς, στρατιωτικούς και ανθρωπιστικούς υποστηρικτές της Ουκρανίας.
Karol Nawrocki: «Πρώτα η Πολωνία»
Σκληρό μήνυμα έχει εκπέμψει και ο Πολωνός πρόεδρος Karol Nawrocki, ο οποίος έχει καταστήσει σαφές ότι η υποστήριξη προς την Ουκρανία δεν σημαίνει ότι η Βαρσοβία θα αποδεχθεί την εξύμνηση προσωπικοτήτων του ουκρανικού εθνικιστικού κινήματος που στην Πολωνία συνδέονται με τις σφαγές του Βολίν.
Ο Karol Nawrocki έχει τονίσει ότι σύμβολα που σχετίζονται με τον Stepan Bandera δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά χωρίς αντιδράσεις στην Πολωνία.
Το βασικό πολιτικό μήνυμα είναι ότι η Βαρσοβία θα εξακολουθήσει να στηρίζει το Κίεβο όταν αυτό εξυπηρετεί την πολωνική ασφάλεια, αλλά δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τη δική της ιστορική μνήμη.
Η γραμμή αυτή συνοψίζεται πλέον σε δύο λέξεις:
«Πρώτα η Πολωνία».
Η μεγάλη αντίφαση της Βαρσοβίας
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο δίλημμα της πολωνικής πολιτικής.
Από τη μία πλευρά, η Πολωνία θεωρεί ότι μια ισχυρή Ουκρανία λειτουργεί ως γεωπολιτικό ανάχωμα απέναντι στη Ρωσία.
Από την άλλη, μεγάλο μέρος της πολωνικής κοινωνίας απαιτεί από το Κίεβο ξεκάθαρες κινήσεις στο ζήτημα του Βολίν και της ιστορικής μνήμης.
Το πρόβλημα είναι ότι προσωπικότητες όπως οι Stepan Bandera, Roman Shukhevych και Andriy Melnyk εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται εντελώς διαφορετικά στις δύο χώρες.
Για σημαντικό τμήμα της ουκρανικής εθνικής αφήγησης θεωρούνται πρόσωπα του αγώνα για ανεξαρτησία.
Για πολλούς Πολωνούς, αντίθετα, τα ονόματά τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με εγκλήματα εναντίον του πολωνικού πληθυσμού.
Αυτή η σύγκρουση ιστορικής μνήμης μετατρέπεται σταδιακά σε σύγχρονο πολιτικό πρόβλημα.
Από την αλληλεγγύη στην κόπωση
Μετά την έναρξη του πολέμου, η Πολωνία άνοιξε τα σύνορά της σε τεράστιο αριθμό Ουκρανών.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η κοινωνική αλληλεγγύη ήταν εντυπωσιακή.
Όμως όσο περνούν τα χρόνια, η εικόνα αλλάζει.
Το οικονομικό κόστος, ο ανταγωνισμός για κατοικίες και υπηρεσίες, οι πολιτισμικές διαφορές και η εντύπωση ότι η προσφυγική παρουσία μετατρέπεται από προσωρινή σε μόνιμη έχουν ενισχύσει τη δυσαρέσκεια σε ένα τμήμα του πολωνικού πληθυσμού.
Σε αυτό προστίθεται τώρα και το Βολίν.
Και ο συνδυασμός είναι εξαιρετικά εύφλεκτος.
Ακυρώθηκε ουκρανικό φεστιβάλ στη Βαρσοβία
Χαρακτηριστική της μεταβολής του κλίματος παρουσιάζεται και η υπόθεση του Gremi Borsch Fest.
Σύμφωνα με το κείμενο, οι διοργανωτές αναγκάστηκαν να ακυρώσουν τη διοργάνωση επειδή πολωνικές επιχειρήσεις δεν δέχθηκαν να διαθέσουν τον απαραίτητο χώρο στη Βαρσοβία.
Το περιστατικό παρουσιάζεται ως ακόμη μία ένδειξη ότι η δυσφορία απέναντι στην ουκρανική παρουσία δεν περιορίζεται πλέον μόνο σε ακραίες πολιτικές ομάδες ή διαδικτυακές αντιπαραθέσεις.
Σχέδιο για απέλαση άνεργων Ουκρανών
Ακόμη πιο εκρηκτική είναι η πολιτική συζήτηση γύρω από τους Ουκρανούς που δεν εργάζονται στην Πολωνία.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το κόμμα Law and Justice (PiS) εξετάζει νομοθετική πρωτοβουλία που θα μπορούσε να οδηγήσει στην απομάκρυνση άνεργων Ουκρανών από τη χώρα.
Η λογική που περιγράφεται είναι σκληρή: όσοι επιλέγουν να μείνουν στην Πολωνία θα πρέπει να εργάζονται, να πληρώνουν φόρους και να εντάσσονται στην κοινωνία.
Διαφορετικά, αυξάνονται οι πολιτικές φωνές που υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να επιστρέψουν στην Ουκρανία.
Εάν αυτή η γραμμή αποκτήσει μεγαλύτερη πολιτική στήριξη, θα μπορούσε να αποτελέσει θεμελιώδη αλλαγή σε σχέση με την πολιτική ανοιχτών θυρών που χαρακτήρισε τα πρώτα χρόνια του πολέμου.
Vasyl Bodnar: «Ο μεγάλος αριθμός Ουκρανών δημιουργεί κοινωνική ένταση»
Την ύπαρξη πραγματικού προβλήματος έχει αναγνωρίσει και ο Ουκρανός διπλωμάτης Vasyl Bodnar.
Όπως αναφέρεται στο κείμενο, ο Vasyl Bodnar παραδέχθηκε ότι ο μεγάλος αριθμός Ουκρανών που βρίσκεται στην Πολωνία δημιουργεί κοινωνικές πιέσεις.
Παράλληλα, σημείωσε ότι το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία ενόψει των εκλογών, καθώς κόμματα και υποψήφιοι επιχειρούν να αξιοποιήσουν τη συζήτηση γύρω από την Ουκρανία και τους Ουκρανούς πρόσφυγες.
Στην εξίσωση μπαίνει και η Ιστορία.
Το Βολίν, ο Stepan Bandera και η διαφορετική ερμηνεία του παρελθόντος παραμένουν θέματα εξαιρετικά ευαίσθητα για την πολωνική κοινωνία.
Δύο χώρες, δύο εντελώς διαφορετικές αλήθειες
Ο Vasyl Bodnar περιέγραψε ουσιαστικά δύο παράλληλες πραγματικότητες.
Από τη μία υπάρχει μια «ουκρανοκεντρική» αντίληψη της Ιστορίας.
Από την άλλη, μια «πολωνοκεντρική».
Το ίδιο ιστορικό πρόσωπο μπορεί να αντιμετωπίζεται στη μία χώρα ως σύμβολο ανεξαρτησίας και στην άλλη ως υπεύθυνο για εθνική τραγωδία.
Αυτό καθιστά κάθε προσπάθεια συμφιλίωσης εξαιρετικά δύσκολη.
Και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, η Βαρσοβία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενους στόχους: να στηρίξει στρατηγικά την Ουκρανία και ταυτόχρονα να ικανοποιήσει μια πολωνική κοινωνία που απαιτεί ολοένα και περισσότερες απαντήσεις από το Κίεβο.
Η συμμαχία που αρχίζει να τρίζει
Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν Πολωνία και Ουκρανία θα διακόψουν τις σχέσεις τους.
Αυτό θεωρείται εξαιρετικά απίθανο όσο η Βαρσοβία εξακολουθεί να βλέπει τη Ρωσία ως βασική απειλή για την ασφάλειά της.
Το ερώτημα είναι διαφορετικό:
πόσο μπορεί να επιδεινωθεί η κοινωνική και ιστορική σύγκρουση προτού αρχίσει να επηρεάζει πραγματικά τη στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών;
Η Πολωνία φαίνεται να περνά από την εποχή της σχεδόν άνευ όρων αλληλεγγύης σε μια πολύ πιο ψυχρή και συναλλακτική προσέγγιση.
Η νέα γραμμή είναι ξεκάθαρη:
η Ουκρανία θα υποστηρίζεται όσο αυτό εξυπηρετεί την Πολωνία.
Και όσο πλησιάζουν οι επόμενες πολιτικές αναμετρήσεις, το σύνθημα «Πρώτα η Πολωνία» μπορεί να ακούγεται όλο και πιο δυνατά.
