Μια γιγαντιαία και εξαιρετικά επικίνδυνη επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη στη Λωρίδα της Γάζας, όπου περίπου 61 εκατομμύρια τόνοι ερειπίων έχουν μετατρέψει ολόκληρες περιοχές σε απέραντα πεδία καταστροφής.
Κάτω από τα χαλάσματα δεν βρίσκονται μόνο όσα απέμειναν από σπίτια, καταστήματα και υποδομές, αλλά ενδεχομένως 8.000 έως 10.000 πτώματα, καθώς και μη εκραγέντα πυρομαχικά.
Όπως περιγράφει σε εκτενές ρεπορτάζ η Guardian, ο καθαρισμός της Γάζας εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις απομάκρυνσης πολεμικών συντριμμιών στη σύγχρονη ιστορία.
Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι μόνο για την απομάκρυνση του μεγαλύτερου μέρους των ερειπίων μπορεί να απαιτηθούν τουλάχιστον επτά έως δέκα χρόνια και δισεκατομμύρια δολάρια.
Η κλίμακα του προβλήματος αποτυπώνεται στη σύγκριση που κάνει ο ειδικός εκπρόσωπος του Προγράμματος Ανάπτυξης του ΟΗΕ (UNDP) στην Παλαιστίνη, Τζάκο Σίλιερς: Η εκτίμηση για τη συνολική ποσότητα ερειπίων στη Γάζα είναι 61 εκατομμύρια τόνοι. Είναι περίπου 20 φορές μεγαλύτερη από την ποσότητα ερειπίων που δημιουργήθηκε σε όλους τους πολέμους σε ολόκληρο τον κόσμο τα τελευταία 18 χρόνια.
«Σαν να προσπαθούμε να αδειάσουμε τη θάλασσα με ένα κουτάλι»
Στη συνοικία Τελ αλ-Χάουα της Πόλης της Γάζας, χρειάστηκε μια ολόκληρη ημέρα εργασίας μόνο για να καθαριστεί ένα τμήμα δρόμου.
Ο μηχανικός του ΟΗΕ Άχμεντ Αλιάν, μέλος ομάδας του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP), περιέγραψε χαρακτηριστικά το μέγεθος της αποστολής:
«Νιώθω σαν να κρατάμε ένα κουτάλι και να προσπαθούμε να αδειάσουμε τη θάλασσα».
Η ομάδα εργάζεται στην οδό Βηρυτού, έναν δρόμο που άλλοτε αποτελούσε πολυσύχναστη αρτηρία με σπίτια, γραφεία και καταστήματα και σήμερα είναι σχεδόν έρημος.
Σωροί από πέτρες, σκυρόδεμα και κατεστραμμένα κτίρια εμποδίζουν την κυκλοφορία, ενώ ένας κοντινός πύργος έχει πάρει κλίση λόγω ζημιών στα θεμέλιά του, παρότι εκτοπισμένες οικογένειες εξακολουθούν να ζουν μέσα.
Σε άλλα σημεία, λύματα αναβλύζουν από το έδαφος εξαιτίας των ζημιών και των φραγμένων δικτύων αποχέτευσης.
Παρά τις προσπάθειες περισσότερων από δύο ετών, έχουν απομακρυνθεί περίπου 907.000 τόνοι ερειπίων, ενώ περισσότεροι από 300.000 τόνοι έχουν ανακυκλωθεί και επαναχρησιμοποιηθεί.
Συνολικά, όμως, έχει απομακρυνθεί μόλις περίπου το 1,5% του εκτιμώμενου όγκου.
Μέχρι στιγμής έχουν καθαριστεί 580 χιλιόμετρα δρόμων, επιτρέποντας την κίνηση φορτηγών ανθρωπιστικής βοήθειας, συνεργείων και κατοίκων.
Επτά παλιοί θραυστήρες για 61 εκατ. τόνους
Το έργο δυσκολεύουν δραματικά οι περιορισμοί στην είσοδο εξοπλισμού στη Γάζα.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι ισραηλινές αρχές εμποδίζουν την εισαγωγή αναγκαίων μηχανημάτων με το επιχείρημα ότι εξοπλισμός πέραν της ανθρωπιστικής βοήθειας σε τρόφιμα και φάρμακα μπορεί να έχει «διττή χρήση» και να αξιοποιηθεί από τη Χαμάς.
Αρχικά, τα συνεργεία του WFP περιορίζονταν στο να μετακινούν τα συντρίμμια στις άκρες των δρόμων ώστε να ανοίγουν περάσματα για τα φορτηγά.
Οι νέοι βομβαρδισμοί, όμως, πρόσθεταν συνεχώς νέα ερείπια, με αποτέλεσμα ορισμένοι δρόμοι να χρειαστεί να καθαριστούν επανειλημμένα.
Το πρόβλημα επιτείνεται από τη λεγόμενη «κίτρινη γραμμή», τη γραμμή οριοθέτησης που δημιουργήθηκε με την έναρξη της εκεχειρίας τον περασμένο Οκτώβριο.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η περιοχή στην οποία εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση κάτοικοι και εργαζόμενοι ανθρωπιστικών οργανώσεων αντιστοιχεί πλέον σε μόλις περίπου 30% της Λωρίδας της Γάζας, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τους διαθέσιμους χώρους για τη διαχείριση των συντριμμιών.
Ως λύση ανάγκης, το UNDP λειτουργεί πέντε χώρους θραύσης και επεξεργασίας ερειπίων. Τα μέταλλα και οι χαλύβδινες ράβδοι αφαιρούνται και το σκυρόδεμα θρυμματίζεται σε ολοένα μικρότερα κομμάτια.
Για αυτή την τεράστια επιχείρηση υπάρχουν μόλις επτά θραυστήρες, όλοι ήδη στη Γάζα πριν από τον πόλεμο.
Δύο χρειάστηκε να ανακατασκευαστούν τον τελευταίο χρόνο από τοπικούς μηχανικούς, επειδή δεν ήταν δυνατόν να εισαχθούν νέα μηχανήματα.
Παράλληλα, μεγάλο μέρος του υπάρχοντος εξοπλισμού είναι πλέον έντονα φθαρμένο και παρουσιάζει συχνές βλάβες, ενώ υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις σε ανταλλακτικά, λιπαντικά κινητήρων και άλλα απαραίτητα υλικά συντήρησης.
Τα χαλάσματα γίνονται ξανά δρόμοι και βάσεις για σκηνές
Ελλείψει οικοδομικών υλικών, τα θρυμματισμένα ερείπια επαναχρησιμοποιούνται.
Με αυτά επισκευάζονται δρόμοι και λακκούβες, ενώ τοποθετούνται ακόμη και κάτω από σκηνές και προσωρινά καταλύματα, ώστε να βρίσκονται ψηλότερα από τα νερά της βροχής και τα λύματα.
Η Νεχάλ Αμπού Χασάν, μέλος της ομάδας του WFP, εξηγεί: «Αυτά τα υλικά δεν μπορούν να συγκριθούν με τα φυσικά υλικά που χρησιμοποιούνται κανονικά για την κατασκευή δρόμων.
Η ποιότητά τους είναι χαμηλότερη και είναι δύσκολο να δουλέψεις με αυτά. Όμως δεν υπάρχει εναλλακτική. Αυτές οι λύσεις μάς έχουν επιβληθεί από την πραγματικότητα στην οποία ζούμε».
Παρά τις δυσκολίες, ακόμη και ο περιορισμένος καθαρισμός έχει άμεσα αποτελέσματα.
Ο εκτοπισμένος από την Τζαμπάλια Ιμπραχίμ Νταραντόνα, που ζει σήμερα στην Τελ αλ-Χάουα, λέει ότι οι δρόμοι έγιναν πλατύτεροι, μειώθηκαν τα τρωκτικά και τα έντομα και τα αυτοκίνητα μπορούν να κινούνται ευκολότερα, ενώ προηγουμένως τα ερείπια αποτελούσαν κίνδυνο ακόμη και για τα παιδιά που έπαιζαν στην περιοχή.
Περισσότεροι από 2,1 εκατομμύρια εκτοπισμένοι ζουν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε σκηνές και προσωρινά καταλύματα.
Την ίδια στιγμή, ο καθαρισμός δρόμων βοηθά να επανεκκινήσει ένα μικρό μέρος της τοπικής οικονομίας: σύμφωνα με τον Σίλιερς, όταν απομακρύνονται τα συντρίμμια μπροστά από κατεστραμμένα καταστήματα και επιχειρήσεις, αρκετές από αυτές καταφέρνουν να ξανανοίξουν μέσα σε περίπου 20 ημέρες.
Κάτω από τα ερείπια έως 10.000 σοροί
Η απομάκρυνση των χαλασμάτων από κατοικίες είναι, ωστόσο, πολύ πιο σύνθετη και ευαίσθητη διαδικασία.
«Τα ερείπια σε ορισμένες περιοχές δεν είναι για τους ανθρώπους απλώς μπάζα· αντιπροσωπεύουν ολόκληρη τη ζωή και τις αναμνήσεις τους.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν ακόμη σοροί κάτω από τα χαλάσματα. Γι’ αυτό η απομάκρυνσή τους είναι ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα για τις οικογένειες και τις κοινότητες», εξηγεί η Αμπού Χασάν.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το UNDP, 8.000 έως 10.000 σοροί ενδέχεται να παραμένουν θαμμένες.
Το πρόγραμμα συνεργάζεται, μεταξύ άλλων, με τη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού για τον εντοπισμό πιθανών σημείων ταφής και την κατά προτεραιότητα έρευνά τους.
«Εργαζόμαστε επίσης πάνω σε μια ιατροδικαστική διαδικασία για την ταυτοποίηση των λειψάνων, ώστε να διασφαλιστεί ότι θα τύχουν της κατάλληλης μεταχείρισης, ότι θα γίνουν σεβαστά τα θρησκευτικά ταφικά δικαιώματα και ότι θα δοθούν στις οικογένειες τα απαραίτητα έγγραφα και πιστοποιητικά. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τις οικογένειες στη Γάζα», αναφέρει ο Σίλιερς.
Μη εκραγέντα πυρομαχικά και αμίαντος ανάμεσα στα συντρίμμια
Κάθε επιχείρηση καθαρισμού κρύβει και σοβαρούς κινδύνους.
Μέσα στα ερείπια και στους δρόμους υπάρχουν μη εκραγέντα πυρομαχικά, γι’ αυτό UNDP και WFP συνεργάζονται με την Υπηρεσία Δράσης του ΟΗΕ κατά των Ναρκών (UNMAS), τη βρετανική οργάνωση Halo Trust και άλλους φορείς πριν αρχίσουν εργασίες σε μια περιοχή.
Οι δυνατότητες εξουδετέρωσης πυρομαχικών παραμένουν περιορισμένες, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να απομακρυνθούν όλα.
Οι ειδικές ομάδες μπορούν, ωστόσο, να εντοπίζουν τις επικίνδυνες ζώνες και να τις σημαίνουν ώστε να προστατεύονται εργαζόμενοι και οικογένειες που επιστρέφουν.
Στα χαλάσματα μπορεί επίσης να υπάρχει αμίαντος, οι ίνες του οποίου αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για την υγεία όταν εισπνέονται.
Μια ακόμη απειλή είναι τα μισοκατεστραμμένα κτίρια που παραμένουν όρθια. Οικογένειες επιστρέφουν σε σπίτια θεωρώντας ότι είναι ασφαλή, ενώ υπάρχει κίνδυνος οι κατασκευές να καταρρεύσουν ξαφνικά.
Για τον λόγο αυτό, ο έλεγχος της στατικής ασφάλειας των κτιρίων αποτελεί επίσης κρίσιμο μέρος της διαδικασίας αποκατάστασης.
Όπως συνοψίζει ο Τζάκο Σίλιερς: «Η πρόοδος στην πρώτη φάση της αποκατάστασης είναι αργή. Προσπαθούμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε, παρά τους περιορισμούς στην εισαγωγή του εξοπλισμού και των υπηρεσιών που χρειαζόμαστε».
