Τα μέτρα στοχεύουν 11 οντότητες και τρία άτομα με έδρα το Ιράν, την Κίνα, τη Λευκορωσία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σύμφωνα με ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών αργά το βράδυ της Παρασκευής (8/5).
«Στις σημερινές κυρώσεις περιλαμβάνονται αρκετές εταιρείες με έδρα την Κίνα, οι οποίες παρέχουν δορυφορικές εικόνες που διευκολύνουν τα στρατιωτικά πλήγματα του Ιράν κατά αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio.
«Επιπλέον, επιβάλλουμε κυρώσεις σε οντότητες και πρόσωπα που διευκολύνουν τις προσπάθειες του ιρανικού στρατού να εξασφαλίσει όπλα, καθώς και πρώτες ύλες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα προγράμματα βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV) του Ιράν», πρόσθεσε ο Marco Rubio.
Ο Rubio δήλωσε, επίσης, την Παρασκευή (8/5) ότι οι ΗΠΑ ανέμεναν εντός της ημέρας απάντηση από το Ιράν σχετικά με την αμερικανική πρόταση για τερματισμό του πολέμου.
Το Ιράν ανακοίνωσε την Πέμπτη (7/5) ότι εξετάζει τα μηνύματα που έλαβε από τις ΗΠΑ μέσω Πακιστανών διαμεσολαβητών, χωρίς ωστόσο να έχει καταλήξει ακόμη σε απόφαση ή να έχει αποστείλει επίσημη απάντηση, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης που επικαλέστηκαν Ιρανό αξιωματούχο.
Το Axios και άλλα διεθνή μέσα μετέδωσαν νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα ότι οι δύο πλευρές πλησίαζαν σε ένα μνημόνιο κατανόησης (MoU) 14 σημείων, με στόχο τον τερματισμό της σύγκρουσης και την επανέναρξη συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι δηλώσεις του Marco Rubio έρχονται εν μέσω σύγχυσης σχετικά με το εάν εξακολουθεί να ισχύει η εκεχειρία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, καθώς και οι δύο πλευρές έχουν ανταλλάξει πυρά στα Στενά του Hormuz, κατηγορώντας η μία την άλλη για την έναρξη των επιθέσεων.
Ο πρόεδρος Donald Trump επέμεινε την Πέμπτη (8/5) ότι η εκεχειρία παραμένει σε ισχύ, χαρακτηρίζοντας τα πλήγματα «απλώς ένα ελαφρύ χτύπημα».
Ο Trump πρόσθεσε επίσης ότι οι Ιρανοί «θέλουν πάρα πολύ να καταλήξουν σε συμφωνία».
«Είδαμε κατά τη διάρκεια της νύχτας αναφορές ότι το Ιράν έχει δημιουργήσει — ή προσπαθεί να δημιουργήσει — κάποια υπηρεσία που θα ελέγχει την κυκλοφορία στα Στενά.
Αυτό θα αποτελούσε πρόβλημα. Θα ήταν απολύτως απαράδεκτο», δήλωσε την Παρασκευή ο Marco Rubio.
H εμφατική άρνηση από το ΠεκίνοΈξι ημέρες αφότου ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin κάλεσε επιτακτικά τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump να εγκαταλείψει την πολεμική οδό απέναντι στο Ιράν — και ειδικότερα οποιοδήποτε απερίσκεπτο σχέδιο χερσαίας εισβολής — το Πεκίνο απέρριψε με εμφατικό τρόπο την απόφαση των ΗΠΑ να επιβάλουν κυρώσεις σε κινεζικά διυλιστήρια πετρελαίου.
Αυτό που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την κινεζική αντίδραση είναι ότι η υποχρεωτική οδηγία του Πεκίνου προς τα διυλιστήρια όλης της χώρας να αγνοήσουν τις αμερικανικές κυρώσεις στις προμήθειες ιρανικού πετρελαίου συνδέει ευθέως την κρίση γύρω από το Ιράν με τη γεωπολιτική του πετρελαίου, απορρίπτοντας παράλληλα τους ισχυρισμούς του Donald Trump ότι το ζήτημα αφορά αποκλειστικά τις ανησυχίες των ΗΠΑ για την εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.
Το Πεκίνο προχώρησε στην πρώτη ουσιαστική του παρέμβαση για το Ιράν αφού αξιολόγησε προσεκτικά τις συνέπειες της αμερικανικής και ισραηλινής επιθετικότητας κατά της Τεχεράνης, η οποία ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου και στόχευε — σύμφωνα με την ανάλυση αυτή — στην αποδυνάμωση της αμυντικής ικανότητας του Ιράν και στην εξαναγκαστική γεωπολιτική του υποχώρηση, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να αποκτήσουν πρόσβαση στους τεράστιους ενεργειακούς και ορυκτούς πόρους της χώρας, κυρίως στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το Πεκίνο αντιμετώπισε αυτή την εξέλιξη ως συνέχεια ενός ευρύτερου μοτίβου, το οποίο είχε προηγουμένως φανεί και στη Βενεζουέλα, μετά την αμερικανική κατάσχεση σημαντικών πετρελαϊκών αποθεμάτων της χώρας πριν από λίγους μήνες.
Η αμερικανική εστίαση στο νησί Kharg — όπου βρίσκονται οι βασικοί ιρανικοί πετρελαϊκοί τερματικοί σταθμοί — καθώς και ο αποκλεισμός ιρανικών λιμένων, θεωρούνται από το Πεκίνο ενδείξεις αυτής της στρατηγικής.
Η Κίνα υπήρξε για χρόνια ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου της Βενεζουέλας και παραμένει σήμερα ο βασικός εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας περίπου το 90% των συνολικών εξαγωγών του Ιράν στις αρχές του 2026.
Παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, τα λεγόμενα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια συνεχίζουν να βασίζονται στις προνομιακές προμήθειες ιρανικού πετρελαίου. Το Πεκίνο απορρίπτει τις κυρώσεις των ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για νόμιμη ενεργειακή συνεργασία στο πλαίσιο της 25ετούς στρατηγικής συμφωνίας μεταξύ Κίνας και Ιράν.
Οι κυρώσεις στα διυλιστηρίων
Το σημείο καμπής ήρθε αυτόν τον μήνα, όταν τέθηκαν σε ισχύ οι αμερικανικές κυρώσεις κατά πέντε κινεζικών διυλιστηρίων — της Hengli Petrochemical και των ανεξάρτητων Shandong Jincheng, Hebei Xinhai, Shouguang Luqing και Shandong Shengxing — λόγω αγορών ιρανικού πετρελαίου.
Tο Πεκίνο αντέδρασε επισήμως, με το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας (MOFCOM) να εκδίδει «εντολή μη συμμόρφωσης», ξεκαθαρίζοντας ότι κανένα κινεζικό διυλιστήριο δεν θα τηρήσει τις αμερικανικές κυρώσεις.
Η κίνηση αυτή συνιστά σαφή κλιμάκωση, καθώς η Κίνα χρησιμοποιεί πλέον νομικά μέσα για να μπλοκάρει τις αμερικανικές κυρώσεις, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζει ότι οι ενέργειες της Ουάσιγκτον παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και απειλούν την εθνική ασφάλεια της χώρας.
Κίνδυνος στρατιωτικής κλιμάκωσης
Τυπικά, η επιβολή των κυρώσεων μέσω αναχαίτισης δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο στην Κίνα θα μπορούσε να αποτελέσει επιλογή της κυβέρνησης Trump.
Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση θα ενείχε σοβαρό κίνδυνο άμεσης αντιπαράθεσης με το Πεκίνο.
Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε κινεζική στρατιωτική κλιμάκωση, όπως η αποστολή μονάδων του κινεζικού ναυτικού για τη συνοδεία δεξαμενόπλοιων που αναχωρούν από ιρανικά λιμάνια με προορισμό την Κίνα.
Όσο ακραίο κι αν ακούγεται αυτό το σενάριο, το βασικό δεδομένο παραμένει ότι τα διακυβεύματα για την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας είναι εξαιρετικά υψηλά.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι οι Global Times, αναφερόμενοι στην απόφαση του κινεζικού υπουργείου Εμπορίου, υπογράμμισαν πως: «Το μέτρο αυτό αποσκοπεί στην προστασία της εθνικής κυριαρχίας, της ασφάλειας και των αναπτυξιακών συμφερόντων της Κίνας, καθώς και των νόμιμων δικαιωμάτων Κινέζων πολιτών, νομικών προσώπων και οργανισμών. Η απόφαση βασίζεται στον Νόμο περί Εθνικής Ασφάλειας, στον Νόμο περί Εξωτερικής Πολιτικής και στον Νόμο περί Ελέγχου Κυρώσεων στο Εξωτερικό».
Παράλληλα, σχόλιο της People’s Daily ανέφερε: «Το μέτρο αυτό σηματοδοτεί ένα νέο στάδιο στη μετάβαση των κινεζικών νομικών εργαλείων εξωτερικής πολιτικής από το θεσμικό επίπεδο στην πρακτική εφαρμογή.
Μέσω των αρχών του κράτους δικαίου, η Κίνα απάντησε στοχευμένα στη διευρυμένη δικαιοδοσία των Ηνωμένων Πολιτειών».
Σύμφωνα με το ίδιο σχόλιο, η κίνηση προστατεύει τα νόμιμα συμφέροντα των κινεζικών επιχειρήσεων, ανταποκρινόμενη παράλληλα στις διεθνείς εκκλήσεις για αντίσταση στην ηγεμονία και υπεράσπιση της διεθνούς οικονομικής τάξης.
Η Ρωσία έχει επίσης βρεθεί αντιμέτωπη με ζητήματα «εξωεδαφικής δικαιοδοσίας», ωστόσο διατηρεί πιο παθητική στάση, δεδομένου του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelensky δήλωσε την Κυριακή ότι ουκρανικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε δύο ακόμη πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας, ο οποίος χρησιμοποιείται για τη μεταφορά πετρελαίου ανοιχτά του λιμανιού του Νοβοροσίσκ, στη νότια Ρωσία.
Ο Volodymyr Zelensky προειδοποίησε ότι οι δυνατότητες επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς της Ουκρανίας θα ενισχυθούν περαιτέρω σε θάλασσα, αέρα και ξηρά, ώστε να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή παρόμοιων επιχειρήσεων κατά της Ρωσίας.
Ωστόσο, οι συνθήκες στη ρωσική περίπτωση είναι διαφορετικές.
Ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος» λειτουργεί σε μια γκρίζα ζώνη άτυπου εμπορίου, εκτός των ορίων του διεθνούς δικαίου, ενώ η Μόσχα θεωρεί ότι οι ουκρανικές επιθέσεις υποστηρίζονται έμμεσα από δυτικές δυνάμεις και το Πεκίνο.
Η Ρωσία δεν διαθέτει επαρκή ναυτική ισχύ για να προστατεύσει αποτελεσματικά αυτά τα δεξαμενόπλοια, ενώ τα πλοία του «σκιώδους στόλου» δεν φέρουν ρωσική σημαία.
Αντίθετα, οι κινήσεις της Κίνας διαθέτουν σαφές πολιτικό και διπλωματικό υπόβαθρο.
Πρώτον, επισκιάζουν την προγραμματισμένη επίσκεψη του Donald Trump στην Κίνα τον Μάιο.
Δεύτερον, το Πεκίνο εκτιμά ότι οι αμερικανικές προθέσεις απέναντι στο Ιράν ενδέχεται να θυμίζουν την προσπάθεια «αρπαγής πετρελαίου» στη Βενεζουέλα, με άμεσες συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια και την αλυσίδα εφοδιασμού της Κίνας.
Τρίτον, η κινεζική ηγεσία θεωρεί πιθανό οι ΗΠΑ να δοκιμάζουν τα όρια της αντίδρασής της, γεγονός που επιβάλλει μια πιο αποφασιστική στάση από πλευράς Πεκίνου.
Το παλαιό «δίλημμα της Malacca» εξακολουθεί να απασχολεί έντονα την Κίνα.
Τον Απρίλιο, οι ΗΠΑ και η Ινδονησία υπέγραψαν σημαντική συμφωνία αμυντικής συνεργασίας, η οποία προβλέπει εκτεταμένη επιχειρησιακή πρόσβαση αμερικανικών στρατιωτικών αεροσκαφών στον ινδονησιακό εναέριο χώρο, ενισχύοντας σημαντικά τις δυνατότητες επιτήρησης των ΗΠΑ στο κρίσιμο Στενό της Malacca.
Η στρατηγική αυτή κίνηση ενισχύει τον αμερικανικό έλεγχο σε ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη, από το οποίο διέρχεται σχεδόν το 40% του παγκόσμιου εμπορίου και περίπου το 80% των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου — ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντασης στα Στενά του Hormuz.
Τέλος, εάν διακοπούν οι ροές πετρελαίου από το Ιράν και αποσταθεροποιηθεί συνολικά η εφοδιαστική αλυσίδα του Περσικού Κόλπου, η εξάρτηση της Κίνας από το ρωσικό πετρέλαιο θα αυξηθεί σημαντικά.
H προετοιμασία του Πεκίνου
Παρά ταύτα, πρόσφατη ανάλυση του Reuters κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Κίνα — αν και ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου μέσω των Στενών του Hormuz — συγκαταλέγεται ταυτόχρονα στις χώρες που είναι καλύτερα προετοιμασμένες να αντέξουν πιθανό κλείσιμο της πλωτής οδού.
Σύμφωνα με το Reuters, η Κίνα έχει μειώσει σημαντικά την ευπάθειά της σε ενεργειακά σοκ χάρη σε μακροχρόνιες στρατηγικές πολιτικές.
Κεντρικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής υπήρξε η μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα που μεταφέρονται δια θαλάσσης.
Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται η μαζική ανάπτυξη ηλεκτρικών οχημάτων, τα μεγάλα και συνεχώς αυξανόμενα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, η διαφοροποίηση πηγών προμήθειας πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και ένα ηλεκτρικό δίκτυο που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον εγχώριο άνθρακα και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
