Η ετοιμότητα του Ιράν και το «ρολόι» των εκλογών του Τραμπ: Πλησιάζει ένας νέος πόλεμος;
Η Τεχεράνη προειδοποίησε την Ουάσιγκτον ότι οποιαδήποτε νέα επιθετική ενέργεια θα προκαλέσει μια πολύ πιο επώδυνη απάντηση, καθώς οι ΗΠΑ πλησιάζουν στις ενδιάμεσες εκλογές τους και το Ισραήλ ετοιμάζεται να προσέλθει στις κάλπες την επόμενη εβδομάδα.
Οι προηγούμενοι γύροι αμερικανο-ισραηλινής επιθετικότητας απέτυχαν να επιτύχουν τους δηλωμένους στόχους, οι κυρώσεις δεν κατάφεραν να αναγκάσουν την Τεχεράνη να αποδεχθεί τους όρους της Ουάσιγκτον, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν —τουλάχιστον— σε κατάσταση σοβαρής διαταραχής.
Παράλληλα, ο πόλεμος της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη απειλεί έναν ακόμη ζωτικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο: το Μπαμπ ελ Μαντάμπ.
Με τις τιμές της ενέργειας να αυξάνονται και την πολιτική πίεση προς τον Ντόναλντ Τραμπ να εντείνεται, μήπως η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται για μια νέα κλιμάκωση; Ή μήπως η αυξανόμενη ισχύς και επιρροή της Τεχεράνης αναγκάζουν την Αμερική να επανεξετάσει τις ενέργειές της;
Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) δήλωσαν πρόσφατα ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο μετά τον τελευταίο πόλεμο, προειδοποιώντας ότι κάθε νέα επιθετική ενέργεια θα αντιμετωπιστεί με μια πολύ πιο επώδυνη απάντηση.
Κατά τη γνώμη σας, κ. Muaz Shah, τι είδους δυνατότητες πρόκειται να δούμε σε έναν ενδεχόμενο επόμενο πόλεμο; Συμφωνείτε ότι ένας τέτοιος πόλεμος είναι επικείμενος στο άμεσο μέλλον;
«Θα ήθελα να υπογραμμίσω το εξής: η δήλωση των Φρουρών της Επανάστασης αντικατοπτρίζει τη στάση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η οποία διατηρεί τη δύναμη και τις δυνατότητές της προκειμένου να αποφύγει την κλιμάκωση. Το Ιράν είναι σε θέση να προχωρήσει σε περαιτέρω ενέργειες, αλλά έχει επιλέξει να μην το πράξει. Ο κύριος λόγος γι’ αυτό είναι η αποφυγή μιας κλιμάκωσης που θα έφτανε σε σημείο από το οποίο δεν θα υπήρχε επιστροφή».
«Πιστεύω, επίσης, ότι ο κόσμος παρακολουθεί το εξής: οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιστρατεύσει όλη τους την ισχύ και το πλήρες φάσμα των πληγτικών τους δυνατοτήτων, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να καταρρεύσουν την ιρανική κυβέρνηση ή να κάμψουν το φρόνημα του ιρανικού λαού».
«Και αυτό είναι κάτι που το Ιράν έχει αποδείξει, χρησιμοποιώντας μόνο ένα μέρος των διαθέσιμων πόρων του».
«Το γεγονός ότι υπάρχουν και άλλοι πόροι, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί, καταδεικνύει το εύρος των περαιτέρω δυνατοτήτων που διαθέτει». «Καθώς, λοιπόν, η αντιπολίτευση εξαντλεί ό,τι διαθέτει —τους στρατιωτικούς της πόρους, το απόθεμα πυραύλων για το οποίο όλοι κάνουν λόγο—, βλέπουμε εδώ ένα αποφασισμένο Ιράν να παραμένει ακλόνητο και σταθερό».
Σιέντ Μουάζ Σαχ, Ειδικός στο Διεθνές Δίκαιο και Γεωπολιτικός Αναλυτής
Καθηγητή Τζιμά, κατά τη γνώμη σας, πρόκειται να υπάρξει άλλος ένας γύρος επιθετικότητας εναντίον του Ιράν; Αν ναι, τι είδους πόλεμο θα δούμε; Θα είναι η ίδια αεροπορική εκστρατεία που είδαμε στο παρελθόν, στους δύο προηγούμενους πολέμους, ή θα πρόκειται για κάτι διαφορετικό;
«Κατά την εκτίμησή μου, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα έχουμε μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση».
«Μην ξεχνάτε —και αυτό είναι πολύ σημαντικό— ότι ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει· ακόμη και η προσωρινή εκεχειρία, το Μνημόνιο Συνεννόησης (MOU) του Ισλαμαμπάντ, έχει καταρρεύσει».
«Κατέρρευσε λίγες μέρες, λίγες εβδομάδες μετά την υπογραφή του. Αυτή τη στιγμή έχουμε απλώς μια παύση των εχθροπραξιών, αν και δεν είμαι βέβαιος αν έχουν σημειωθεί περιστατικά μέχρι σήμερα, με βάση όσα ακούω στις ειδήσεις».
«Σε κάθε περίπτωση, θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι θα υπάρξει επανέναρξη των εχθροπραξιών».
«Όσον αφορά τις κινήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, όπως φαίνεται, το πιθανότερο είναι ότι θα επιχειρήσουν να βομβαρδίσουν το νησί Χαργκ (Kharg Island)».
«Ο Πρόεδρος Τραμπ θα το κάνει αυτό προκειμένου να απευθυνθεί στην αμερικανική κοινή γνώμη και να πει: “Κοιτάξτε, καταστρέψαμε τις ιρανικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, επομένως θα συνθηκολογήσουν”. Αυτό είναι, πιθανότατα, το σενάριο στο οποίο ελπίζει».
«Αν συμβεί αυτό —και εφόσον επιβεβαιωθεί ότι όντως έτσι έχουν τα πράγματα— τότε, σύμφωνα με τα σχέδια του Ιράν (όπως τουλάχιστον τα αντιλαμβάνομαι εγώ), θα υπάρξει μια σημαντική, μια πολύ επώδυνη απάντηση εναντίον των συμμάχων [των ΗΠΑ] στον [Περσικό] Κόλπο».
«Παραμένουν άραγε σύμμαχοι των ΗΠΑ; Θα φανεί».
«Όπως και να ‘χει, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον [Περσικό] Κόλπο —το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία— είναι πολύ πιθανό να υποστούν ζημιές, αν όχι ολοκληρωτική καταστροφή, στα υποθαλάσσια καλώδια, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη σύνδεση στο διαδίκτυο και την παγκόσμια οικονομία».
«Επίσης, μπορώ να φανταστώ ότι θα υπάρξουν καταστροφικά πλήγματα κατά του Ισραήλ. Επομένως, το πιθανότερο είναι να δούμε έναν νέο γύρο κλιμάκωσης».
«Ουσιαστικά, ο Πρόεδρος Τραμπ επιδιώκει να αναγκάσει το Ιράν σε συνθηκολόγηση, αποδοχή αλλαγής καθεστώτος και εδαφικό διαμελισμό. Αυτό είναι το σχέδιο». «Δεν μπορώ να αντιληφθώ πώς ο αμερικανικός στρατός θα εντοπίσει στόχους —τους οποίους δεν έχει πλήξει στο παρελθόν— οι οποίοι θα αναγκάσουν το Ιράν να συνθηκολογήσει και να παραδοθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες».
«Επομένως, από τη στιγμή που αυτός ο νέος γύρος στρατιωτικής αντιπαράθεσης αποτύχει για τις ΗΠΑ, θα προκύψουν ορισμένα ερωτήματα που θα πρέπει να απαντηθούν».
«Καταρχάς, το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ θα παράσχουν κάποιου είδους σημαντική στρατιωτική βοήθεια στους συμμάχους τους στον [Περσικό] Κόλπο —κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχουν πράξει—, καθώς και το αν η Σαουδική Αραβία θα αποδειχθεί ο αδύναμος κρίκος στην περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας του Ισραήλ και των ΗΠΑ· και είναι εξαιρετικά πιθανό να αποδειχθεί όντως ο αδύναμος κρίκος».
«Ένα άλλο ερώτημα είναι αν οι ΗΠΑ θα μπουν στον πειρασμό —παρά τις όποιες διαψεύσεις (άλλωστε, όσα λέει ο Πρόεδρος Τραμπ στερούνται αξιοπιστίας)— να προχωρήσουν σε κάποιου είδους περιορισμένο πυρηνικό πλήγμα».
«Και αν συμβεί αυτό, ποια θα είναι η αντίδραση του Ιράν; Θα αλλάξει το Ιράν το πυρηνικό του δόγμα όσον αφορά την κατασκευή πυρηνικών όπλων;»
«Και φυσικά, το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν εντυπώσεις, εξαπολύοντας ενδεχομένως μια χερσαία εισβολή ή μια αμφίβια επίθεση στο νησί Χαργκ —μια κίνηση που, σύμφωνα με τις περισσότερες εκτιμήσεις, θα επιφέρει σημαντικές απώλειες, αν όχι ολοκληρωτική καταστροφή, για τον αμερικανικό στρατό».
«Έχω την αίσθηση ότι, σε αυτό το σημείο, έχουμε ξεπεράσει τα όρια της διπλωματίας. Ας ελπίσουμε ότι κάτι θα αλλάξει και ότι θα προκύψει —ίσως— μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκπληξη, υπό τη μορφή μιας δίκαιης ειρήνης· ωστόσο, δεν θεωρώ ότι αυτό είναι το πιθανότερο σενάριο».
«Η πιθανότερη εξέλιξη —για να μην πω το πιθανότερο αποτέλεσμα— αυτή τη στιγμή, κατά τη γνώμη μου, είναι μια νέα κλιμάκωση της αντιπαράθεσης. Και είναι απολύτως σαφές ότι τόσο ο Πρόεδρος Τραμπ όσο και ο Νετανιάχου προετοιμάζονται γι’ αυτό».
Θέμης Τζήμας, Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Κύριε Muaz Shah, πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου. Οι Ισραηλινοί προσέρχονται στις κάλπες στις 27 Οκτωβρίου. Ας συζητήσουμε για τις επιπτώσεις που θα έχουν αυτοί οι δύο εκλογικοί κύκλοι στους υπολογισμούς τόσο του Νετανιάχου όσο και του Ντόναλντ Τραμπ. «Ω, αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό σημείο, αναμφίβολα. Οι ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη συζήτηση γύρω από τη σύγκρουση με το Ιράν».
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες, βέβαια, φαίνεται να προετοιμάζονται –ίσως– για την ανάληψη κάποιας δράσης. Αυτό υποδηλώνει ότι, αν οι ΗΠΑ επιθυμούν να εξαπολύσουν επίθεση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές –προκειμένου, ας πούμε, να ενισχύσουν το προφίλ των Ρεπουμπλικανών, και ειδικότερα μέσω των ενεργειών του Τραμπ–, τότε ίσως έχουν στη διάθεσή τους ελάχιστες ημέρες. Ενδέχεται να επιδιώκουν να προκαλέσουν αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε –ελλείψει καλύτερου όρου– «σοκ και δέος» (shock and awe), ακριβώς τις τελευταίες δύο ή τρεις ημέρες πριν από τη διεξαγωγή των εκλογών».
«Ωστόσο, πρέπει να λάβετε υπόψη και κάτι ακόμη: στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, παρατηρείται μια πρωτοφανής συμμετοχή στην πρόωρη ψηφοφορία – κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν».
«Πρόκειται, λοιπόν, για μια εξελισσόμενη διαδικασία. Δεν είναι ότι τον Νοέμβριο —την πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου— θα διεξαχθεί η ψηφοφορία μέσα σε μία ημέρα και θα βγουν τα αποτελέσματα. Η πρόωρη ψηφοφορία έχει ήδη ξεκινήσει».
«Και σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, πρόκειται για την πιο εκτεταμένη πρόωρη ψηφοφορία στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, εξαιτίας των ενεργών προσπαθειών των Δημοκρατικών —ιδιαίτερα στο Κογκρέσο— να παρεμποδίσουν πολιτικά τον Τραμπ».
«Επομένως, το ζήτημα παραμένει κρίσιμο. Και βλέπουμε να επιστρατεύονται διάφορες ακραίες στρατηγικές από το στρατόπεδο του Τραμπ».
«Όλοι έχουν ακούσει για τα 5.000 δολάρια που υποσχέθηκε ο Τραμπ. Επιπλέον, η σύζυγος του Μάικ Ρότζερς μοίραζε χρήματα σε κόσμο σε βενζινάδικα. Δηλαδή, μιλάμε για ένα επίπεδο διαφθοράς που ακούγαμε να συμβαίνει πριν από μερικές δεκαετίες».
«Κάποτε, η Αμερική συνήθιζε να ειρωνεύεται μη ευρωπαϊκά έθνη για τις εκλογικές τους διαδικασίες. Το γεγονός ότι η ίδια η Αμερική προβαίνει σε κάτι τόσο κατάφωρο, θέτει ξεκάθαρα υπό αμφισβήτηση το ποιες δημοκρατικές αρχές της έχουν απομείνει».
«Γι’ αυτό πιστεύω πως, αν ξεσπάσει πόλεμος πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, ο μοναδικός σκοπός θα είναι ίσως η αναβολή ή η αναστολή των εκλογών —επικαλούμενοι έκτακτα μέτρα— επειδή ο Τραμπ αισθάνεται ότι θα χάσει και θέλει να τις σταματήσει. Εναλλακτικά, μπορεί να πρόκειται για μια επιχείρηση “σοκ και δέους” διάρκειας μίας ή δύο ημερών —καθώς δεν έχουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν μια τέτοια επιχείρηση για μεγαλύτερο διάστημα, όπως είδαμε και στην αρχή του πολέμου».
«Όπως ανέφερα νωρίτερα, το απόθεμα πυραύλων χρειάζεται αναπλήρωση· η κατάσταση είναι τέτοια που αναγκάζονται να αποσύρουν συστοιχίες πυραύλων από την Ταϊβάν και το μέτωπο με την Κίνα. Αυτό προκαλεί ανησυχία και σε άλλους στρατιωτικούς στρατηγικούς αναλυτές στη Δύση». «Θεωρώ, λοιπόν, ότι οι ενδιάμεσες εκλογές αποτελούν ένα σημαντικό ορόσημο. Αλλά με ποια έννοια είναι σημαντικές; Εξαρτάται από το πώς θα ξυπνήσει ο Τραμπ το πρωί. Κι αυτή είναι η οπτική μας: ο Τραμπ μπορεί ξαφνικά, τη μία μέρα να πει το ένα και την άλλη το άλλο, και η αγορά αντιδρά σε αυτό».
«Πιστεύω πραγματικά ότι αυτό είναι κάτι που ανέκαθεν βλέπαμε από την πλευρά της Αμερικής· η Αμερική ήταν πάντα, θα μπορούσε κανείς να πει, απρόβλεπτη».
«Από την άλλη πλευρά, το Ιράν έχει επιδείξει μια στάση μετρημένη, τακτική, αξιοποιώντας στο έπακρο τους πόρους που διαθέτει».
«Επομένως, θεωρώ ότι το Ιράν θα είναι καλύτερα προετοιμασμένο για οποιοδήποτε σενάριο προκύψει. Επιτρέψτε μου να κλείσω με την εξής επισήμανση: το Ιράν διαθέτει τεχνολογία —υπάρχει, βέβαια, τεχνολογία για την οποία τα κράτη δεν μιλούν—, αλλά υπάρχουν συστήματα, όπως για παράδειγμα οι πύραυλοι Fatah-2, Qasem Bashir ή Etemad-1, τα οποία δεν έχουν καν χρησιμοποιηθεί ακόμα, σωστά;»
«Όταν, λοιπόν, αναφερόμαστε στη δήλωση της ηγεσίας των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι αυτά τα όπλα δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί. Το ίδιο ισχύει και για τον περίφημο αντιπλοϊκό πύραυλο Abu Mahdi. Πρόκειται για μέσα που αποδεδειγμένα υπάρχουν ήδη στο οπλοστάσιό τους».
«Γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι οι δυνατότητες του Ιράν —τουλάχιστον σε τεχνολογικό επίπεδο— είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι έχουμε δει μέχρι σήμερα».
«Είναι, άραγε, προετοιμασμένο για τον επόμενο γύρο; Πιστεύω πως είναι κάτι παραπάνω από καλά προετοιμασμένο. Και, όπως ανέφερα, ο επόμενος γύρος δεν πρόκειται, ούτως ή άλλως, να διαρκέσει πολύ».
Syed Muaz Shah, Ειδικός στο Διεθνές Δίκαιο & Γεωπολιτικός Αναλυτής
Καθηγητή Θέμη Τζίμα, θα συμφωνούσατε με την ανάλυση του κ. Σαχ ότι ο επόμενος γύρος αντιπαράθεσης δεν θα διαρκέσει πολύ;
Θα λέγατε ότι, μετά τον πόλεμο των 12 ημερών, τον πόλεμο των 40 ημερών και τόσα άλλα γεγονότα στην περιοχή τους τελευταίους οκτώ μήνες, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Νετανιάχου εξακολουθούν να ταυτίζονται ως προς την προσέγγισή τους για το Ιράν;
«Για τους ίδιους, και με βάση τους υπολογισμούς τους, το Ιράν αποτελεί πλέον μεγαλύτερη απειλή απ’ ό,τι στο παρελθόν, καθώς βρίσκεται, προφανώς, σε ισχυρότερη θέση».
«Και μην ξεχνάτε ότι, λίγο πριν από τον πόλεμο του 2025, η Συρία είχε καταρρεύσει· επομένως, το “μέτωπο της αντίστασης” θα έπρεπε, θεωρητικά, να είχε διαλυθεί μέχρι τότε».
«Αντιθέτως, βλέπουμε σήμερα ότι όχι μόνο το Ιράν είναι ισχυρότερο, αλλά και η Χεζμπολάχ διατηρεί τις θέσεις της, ενώ η Γάζα δεν έχει τεθεί υπό έλεγχο. Και, το σημαντικότερο, η Υεμένη και το κίνημα Ανσαρουλάχ είναι ισχυρότερα από ποτέ».
«Ενώ, λοιπόν, στα τέλη του 2024 το “μέτωπο της αντίστασης” θα έπρεπε να είχε πάψει να υφίσταται, εκείνο αναδείχθηκε ακόμη πιο ισχυρό. Συνεπώς, το Ιράν —και το “μέτωπο της αντίστασης” εν γένει— αποτελεί πλέον μεγαλύτερη απειλή για τους ίδιους απ’ ό,τι στο παρελθόν».
«Όσον αφορά, τώρα, τη διάρκεια μιας ενδεχόμενης νέας σύγκρουσης, είναι πιθανό να πρόκειται για έναν σύντομο γύρο».
«Καταρχάς, δεν θα πρόκειται για το τέλος του πολέμου· το τέλος του πολέμου θα έρθει μόνο όταν υπάρξει μια ξεκάθαρη νίκη για μία από τις δύο πλευρές».
«Για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ξεκάθαρη νίκη θα σήμαινε τη διάλυση του Ιράν».
«Για το Ιράν και το “μέτωπο της αντίστασης”, ξεκάθαρη νίκη θα σήμαινε την πλήρη απομάκρυνση των ΗΠΑ από την περιοχή, ώστε να περιοριστεί στο ελάχιστο η απειλή που συνιστούν».
«Θα είναι σύντομη η σύγκρουση; Είναι πιθανό, αλλά δεν είμαι και τόσο σίγουρος».
«Με την έννοια ότι —και εδώ συμφωνώ με τον άλλον ομιλητή σας— οι ΗΠΑ θα επιχειρήσουν, μετά την ολοκλήρωση των εκλογών, να επιτύχουν ένα αποτέλεσμα τύπου “αστραπιαίου πολέμου” (blitzkrieg), επιδιώκοντας να εξυπηρετήσουν τόσο τον Τραμπ όσο και τον Νετανιάχου». «Αν όμως δεν συμβεί αυτό, και αν το Ιράν αντιδράσει όπως αναμένεται —με πολύ σημαντικά πλήγματα κατά των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, κατά του Ισραήλ (είτε μέσω ναυτικών είτε μέσω χερσαίων δυνάμεων) ή κατά των αδύναμων κρίκων στον [Περσικό] Κόλπο— τότε θα είναι δύσκολο, πολύ δύσκολο, για τον Τραμπ και τον Νετανιάχου να κάνουν πίσω και να δηλώσουν ότι η αποστολή εξετελέσθη».
«Ξέρετε, υπάρχει μια πολύ απλή απόδειξη. Ο πόλεμος δεν ξεκίνησε γι’ αυτόν τον λόγο, αλλά έχει καταστεί ο καθοριστικός παράγοντας. Κανείς, ούτε από την πλευρά των ΗΠΑ ούτε από την πλευρά του Ισραήλ, δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι κέρδισε τον πόλεμο όσο δεν είναι σε θέση να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ — και αυτό είναι κάτι που το αντιλαμβάνεται ο κόσμος».
«Είναι, λοιπόν, πολύ πιθανό να ξεκινήσουν έναν νέο γύρο αντιπαράθεσης με στόχο έναν “κεραυνοβόλο πόλεμο” (blitzkrieg), αλλά τελικά θα παρασυρθούν —εννοώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ— σε μια παρατεταμένη, ή σχετικά παρατεταμένη, σύγκρουση».
«Και, παρεμπιπτόντως, αυτό θέτει, κατά τη γνώμη μου, ένα ερώτημα προς τη στρατιωτική και την πολιτική ηγεσία του Ιράν».
«Θα περιμένει το Ιράν να εκδηλωθεί πρώτα ο νέος γύρος κλιμάκωσης, για να απαντήσει στη συνέχεια; Ή μήπως, δεδομένου ότι βρισκόμαστε ήδη εν μέσω πολέμου, θα λάβει προληπτικά μέτρα κατά των επιτιθέμενων; Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό ερώτημα».
Θέμης Τζήμας, Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Κύριε Σαχ, εξετάζοντας τους παράγοντες που ενδέχεται να καθορίσουν τον επόμενο γύρο αντιπαράθεσης —καθώς και την έκβαση και τη διάρκειά του—, ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα είναι τα Στενά του Ορμούζ και το ποιος ασκεί τον έλεγχο σε αυτά. Επίσης, πρέπει να ληφθούν υπόψη η κατάσταση στα Στενά Μπαμπ ελ Μαντάμπ και οι διαταραχές που έχουν σημειωθεί εκεί, η κατάσταση του ισραηλινού καθεστώτος, η αμερικανική και η παγκόσμια οικονομία, τα στρατηγικά αποθέματα, καθώς και το μέγεθος των εναπομεινάντων αμερικανικών αποθεμάτων οπλισμού —δεδομένου ότι υπάρχουν αντικρουόμενες αναφορές σχετικά με τα αποθέματα διαφόρων τύπων πυραύλων των ΗΠΑ.
Επιπλέον, αξίζει να συνυπολογίσουμε την τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη, όπου οι διαδηλώσεις γίνονται όλο και πιο συχνές σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις.
«Βεβαίως, απολύτως. Θα ήθελα να υπογραμμίσω ένα πολύ σημαντικό σημείο, το οποίο καταδεικνύει την υπεύθυνη στάση της ιρανικής κυβέρνησης. Πέρα από τη δήλωση των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), ο Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν πρόθυμες για διπλωματικό διάλογο. Το Ιράν, από την πλευρά του, ουδέποτε έκλεισε την πόρτα των διαπραγματεύσεων».
«Θεωρώ ότι αυτό αντικατοπτρίζει μια υπεύθυνη στάση σε διεθνές επίπεδο: το γεγονός ότι μια πλευρά, η οποία έχει εξαναγκαστεί σε μια σύγκρουση, παραμένει πρόθυμη —κατ’ αρχήν— να διαπραγματευτεί με όρους αμοιβαία αποδεκτούς. Ίσως μάλιστα να υπάρχει περιθώριο επιστροφής στο Μνημόνιο Συνεννόησης του Ισλαμαμπάντ, συνεχίζοντας την προσπάθεια που είχε ξεκινήσει τότε».
«Πρόκειται για μια σημαντική πτυχή, η οποία, κατά τη γνώμη μου, δεν συζητείται όσο θα έπρεπε».
«Το Ιράν διατηρούσε ανέκαθεν αυτή τη στάση: δεν σταματήσαμε ποτέ να επιδιώκουμε τον διάλογο, υπό την προϋπόθεση όμως ότι αυτός θα βασίζεται σε στέρεες αρχές».
«Επομένως, αν θέλετε σύγκρουση, μπορούμε να συγκρουστούμε κι εμείς — για όσο διάστημα χρειαστεί».
«Και, όπως ανέφερε και ο συνάδελφός μου, το πραγματικό διακύβευμα αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Ένα ζήτημα για το οποίο οι Αμερικανοί ήταν εντελώς απροετοίμαστοι».
«Όπως επισήμανα προηγουμένως, το πραγματικό όπλο εδώ είναι το οικονομικό. Οι κυρώσεις που επιβάλλουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο Ιράν από την Επανάσταση του 1979 —με στόχο να στραγγαλίσουν την οικονομία της χώρας— αποτελούν ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο». «Όμως, το πιο σημαντικό είναι ο οικονομικός έλεγχος που ασκείται στα Στενά του Ορμούζ – αυτό υπερτερεί όλων. Κατά τη γνώμη μου, το οικονομικό «όπλο» του Ιράν είναι ισχυρότερο από εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών. Αν με ρωτάτε, πρόκειται περισσότερο για μια μορφή οικονομικής άμυνας».
«Πιστεύω ότι αυτό το αντιλαμβάνονται και οι Ευρωπαίοι, εξαιτίας του κόστους ενέργειας. Το ζήτημα αυτό επηρεάζει, επίσης, τον τομέα της παραγωγής τροφίμων».
«Οι επιπτώσεις είναι καθολικές, καθώς το Ιράν αποτελεί σημαντικό προμηθευτή ορισμένων αγαθών που διοχετεύονται στην παγκόσμια αγορά, παρά τις αμερικανικές κυρώσεις».
«Αυτό αποδεικνύει την ανθεκτικότητα του ιρανικού λαού και τη σημασία του για την παγκόσμια οικονομία: αν εμποδίσεις πλήρως τη συμμετοχή του –προβαίνοντας μάλιστα σε παράνομες ενέργειες, όπως έχουμε κάνει εμείς– οι συνέπειες θα ξεπεράσουν τα όρια των δύο εμπλεκόμενων πλευρών, όπως ίσως νομίζουν κάποιοι».
«Το Ιράν κατάφερε, κατά την άποψή μου, να αναβαθμίσει τη συζήτηση και να εμπλέξει διεθνείς δρώντες. Με υπευθυνότητα, προσπαθεί να βρει μια διέξοδο –να περάσει, ας πούμε, από την «κλειδαρότρυπα» των Στενών του Ορμούζ– επιδιώκοντας διάλογο με τους εταίρους στην περιοχή και προσπαθώντας να κρατήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας».
«Ωστόσο, ο Τραμπ –και κατ’ επέκταση οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπως βλέπουμε– αντιμετωπίζει τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις επιπόλαια. Τη στιγμή που βρίσκονται ένα βήμα πριν από τη συμφωνία, εκείνος κάνει πίσω. Για ποιον λόγο; Υποψιάζομαι ότι πρόκειται περισσότερο για προσωπικό οικονομικό όφελος παρά για το εθνικό συμφέρον».
«Οι ενδιάμεσες εκλογές (midterm elections) ανέδειξαν, δυστυχώς, αυτή την πραγματικότητα και τα χαρτιά έπεσαν στο τραπέζι. Είναι μια κατάσταση που δυσκολεύει πολύ τον Τραμπ, ο οποίος συνηθίζει να παίζει με τέτοια ζητήματα. Επιπλέον, θεωρώ ότι συχνά καταφεύγει στη βία προκειμένου να αποφύγει την ανάληψη ευθύνης».
«Πιστεύω ότι αυτός είναι και ο λόγος που ασκούν πιέσεις στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) – πρόκειται για ένα ζήτημα που συνδέεται με τα παραπάνω και προκαλεί, επίσης, μεγάλη δυσαρέσκεια στους Ευρωπαίους».
Syed Muaz Shah, Ειδικός στο Διεθνές Δίκαιο & Γεωπολιτικός Αναλυτής
Όσον αφορά τη διαμεσολάβηση, κ. Τζίμα, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι θα ήταν προτιμότερο να αφεθούν χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα να διαμεσολαβήσουν για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, δεδομένου ότι πρόκειται για μεγάλες δυνάμεις που βρίσκονται στην καταλληλότερη θέση για να το πράξουν. Συμφωνείτε με αυτή την εκτίμηση;
«Όχι. Διότι η Ρωσία δεν έχει επιτύχει τίποτα, παρά τις προσπάθειές της προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για την επίλυση του ζητήματος στην Ουκρανία — ένα ζήτημα που είναι πολύ λιγότερο κρίσιμο για τα αμερικανικά συμφέροντα σε σύγκριση με το Ιράν».
«Ούτε η Κίνα σημειώνει ιδιαίτερη επιτυχία. Κοιτάξτε, πολλοί πιστεύουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες —είτε εξαιτίας του Τραμπ είτε εξαιτίας του Νετανιάχου— παρασύρθηκαν με κάποιον τρόπο σε αυτόν τον πόλεμο».
«Ασφαλώς, αυτή είναι μια πτυχή του ζητήματος, αλλά δεν αποτελεί το κύριο διακύβευμα».
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες γνωρίζουν πολύ καλά ποια είναι τα συμφέροντά τους — εννοώντας τα συμφέροντα των ελίτ τους, οι οποίες περιβάλλουν και τον κρατικό μηχανισμό».
«Οι ελίτ αυτές επιδιώκουν τον απόλυτο έλεγχο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, καθώς και την ανατροπή —ή και την καταστροφή— του ευρασιατικού εγχειρήματος, στο οποίο συμμετέχουν η Κίνα, το Ιράν, η Ρωσία και ορισμένα άλλα κράτη».
«Δεν είναι ότι οι ΗΠΑ δεν γνωρίζουν πώς να τερματίσουν τον πόλεμο· είναι ότι δεν θέλουν να τον τερματίσουν».
«Για αυτές, είναι ζωτικής σημασίας να ωθήσουν το Ιράν προς τη διάλυση. Το ίδιο ισχύει, παρεμπιπτόντως, και για τη Ρωσία, αλλά και για την Κίνα».
«Απλώς θέλουν να τις εξουδετερώσουν τη μία μετά την άλλη, όχι όλες μαζί».
«Επομένως, το ζήτημα δεν είναι οι διαμεσολαβητές· υπήρξε διαμεσολαβητής, αλλά και πάλι η προσπάθεια απέτυχε».
Θέμης Τζίμας, Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
