Εδώ ο κόσμος ψύχεται και αυτοί πανηγυρίζουν. Κάπως έτσι περιγράφεται η επιχειρούμενη κυβερνητική ρελάνς απέναντι στο ενεργειακό σοκ ενόψει χειμώνα. Τα μέτρα που εξήγγειλαν και ισχύουν από τις 15 έως τις 31 Οκτωβρίου 2026 προβλέπουν έκπτωση 40 λεπτών ανά λίτρο για το πετρέλαιο θέρμανσης (20 λεπτά το κράτος και 20 λεπτά τα διυλιστήρια) και 20 λεπτά ανά λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης (15 λεπτά/λίτρο από το κράτος και 5 λεπτά από τα διυλιστήρια). Μέτρα επίσης ελήφθησαν και για την απλή αμόλυβδη, με το κράτος αποκλειστικά να «βάζει πλάτη» με 10 λεπτά ανά λίτρο.
Για το πετρέλαιο θέρμανσης, η κυβέρνηση προβάλλει θριαμβευτικά τη μείωση των 40 λεπτών, από μέση τιμή 1,95 ευρώ στo 1,55 ευρώ/λίτρο, και την αύξηση του επιδόματος κατά 30%. Μόνο που ξεχνούν ότι πέρυσι η τιμή ξεκίνησε από 1,10 ευρώ ανά λίτρο, ενώ παραμένει άγνωστο ποιος και πώς όρισε την τιμή στo 1,95. Πάντως εκείνο που σίγουρα δεν ξεχνούν είναι οι πολιτικές, κυρίως όμως οι ταξικές τους επιλογές. Eτσι εξηγείται η αρνητική απάντηση της κυβέρνησης σε ερώτηση του Documento (15/10) σχετικά με τη φορολόγηση των υπερκερδών των διυλιστηρίων, παρά τη σχετική συζήτηση που άνοιξε ακόμη και στην Κομισιόν και παρότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά από την Ευρώπη μεγαλύτερη «ευελιξία» για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Το Documento απευθύνθηκε σε ανθρώπους της αγοράς, ενεργειακούς αναλυτές και πανεπιστημιακούς, αφήνοντας τα συμπεράσματα στους αναγνώστες του.
Αποκλίσεις
Για τον πρόεδρο του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς (ΕΒΕΠ) Βασίλη Κορκίδη υπάρχει «απόκλιση προϋπολογισθέντος και καταβληθέντος επιδόματος θέρμανσης».
Ο ίδιος εξηγεί ότι πέρα από το επίδομα θέρμανσης (εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια παραμένουν αμετάβλητα) προβλέπεται ξεχωριστή μείωση στην τιμή του πετρελαίου θέρμανσης, με τα ποσά να προκύπτουν από την απόφαση χρηματοδότησης και τον δημοσιευμένο πίνακα των πληρωμών της ΑΑΔΕ. Το τελικό ποσό εξαρτάται από το καύσιμο, την περιοχή, τις καιρικές συνθήκες, τα εξαρτώμενα παιδιά και τις επιλέξιμες αγορές, σημειώνει ο πρόεδρος του ΕΒΕΠ. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει, τα ανώτατα ποσά δεν χορηγούνται σε όλους.
Πέρα από αυτό, επισημαίνει ότι ο επιδοματικός μηχανισμός επιτρέπει χαμηλότερη τελική δαπάνη από τα περυσινά προϋπολογισθέντα 270 εκατ. ευρώ, στα 173 εκατ. που καταβλήθηκαν. Ετσι προέκυψε ήδη μια απόκλιση της τάξης του 35%, δηλαδή 97 εκατομμύρια ευρώ.
Μεταξύ άλλων, ο Β. Κορκίδης σημειώνει ότι το 2025-2026 περίπου 1,17 εκατ. νοικοκυριά έλαβαν επίδομα θέρμανσης. Επ’ αυτού εξηγεί ότι ειδικά στο πετρέλαιο «περίπου 750.000 εκτιμάται ότι πληρούν τα κριτήρια, 696.000 έκαναν αίτηση στην πλατφόρμα, ενώ τελικά περίπου 603.000 το έλαβαν». Και συνεχίζει: «Είχαμε δηλαδή μια απόκλιση 20% και 147.000 νοικοκυριά λιγότερα. Αυτή είναι η διάκριση που προκύπτει από την επίσημη ενημέρωση».
«Πρώτα πληρώνεις»
Για τη φετινή σύγκριση είναι σημαντικό να ειπωθεί ότι μπορεί η αρωγή να φτάνει τα 225 εκατ. ευρώ, συντελώντας σε αύξηση κατά 30% έναντι των περσινών καταβολών, αλλά παραμένουν 45 εκατ. ευρώ κάτω από την περσινή πρόβλεψη για μέτρα ύψους 270 εκατ. ευρώ, όπως λέει ο Β. Κορκίδης. «Πρόκειται όμως για διαφορετικές βάσεις σύγκρισης, που πρέπει να αναφέρονται καθαρά».
Πάνω σε αυτό διευκρινίζει ότι το επίσημο κονδύλι αυξάνεται από 173 σε 225 εκατ. ευρώ, δηλαδή κατά 52 εκατ. ευρώ (+30%). Τα 270 εκατ. ευρώ ήταν προηγούμενη πρόβλεψη, όχι το επίσημο ποσό. Τελικά, το σύνολο της επιπλέον δαπάνης (αύξηση του επιδόματος θέρμανσης και επιδότηση στην αντλία με 20 λεπτά) ξεπερνούν τα 98 εκατ. ευρώ. Ομως «με το πετρέλαιο θέρμανσης πρώτα πληρώνεις και μετά ζεσταίνεσαι, ενώ με το ρεύμα και το φυσικό αέριο πρώτα ζεσταίνεσαι και μετά πληρώνεις».
«Τεράστια επιβάρυνση»
Για τον πρώην πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της ελληνικής BP και ενεργειακό αναλυτή Σπύρο Μιχαλακάκη «οι πολιτικές που εφαρμόζει η κυβέρνηση σημαίνουν τεράστια επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό νοικοκυριών και επιχειρήσεων».
Προς τεκμηρίωση των παραπάνω παραθέτει αναλυτικό πίνακα σύγκρισης τιμών στα καύσιμα για το διάστημα μέσα Οκτωβρίου 2025 – μέσα Οκτωβρίου 2026 μετά τα κυβερνητικά μέτρα. Σύμφωνα με τα δεδομένα, το 2025 οι Ελληνες καταναλωτές είδαν την τιμή της απλής αμόλυβδης να αυξάνεται κατά 27%, από 1,736 σε 2,201 ευρώ/λίτρο. Αντίστοιχα, στο πετρέλαιο κίνησης η τιμή το 2025 δεν ξεπερνούσε το 1,531, ενώ σήμερα ανέρχεται σε 2,127 ευρώ ανά λίτρο (αύξηση 39%). Τέλος, σε ό,τι αφορά το πετρέλαιο θέρμανσης η αύξηση της τιμής φτάνει το 42%, δεδομένου ότι τον Οκτώβριο του 2025 έφτανε το 1,13, ενώ η εκτίμηση για το αντίστοιχο χρονικό διάστημα το 2026 ανέρχεται σε 1,6 ευρώ/λίτρο.
«Δεν μπορούν να ζήσουν έτσι τα νοικοκυριά και να κάνουν τον προγραμματισμό τους οι επιχειρήσεις» αναφέρει ο έμπειρος αναλυτής της αγοράς ενέργειας και προσθέτει: «Τα επιπλέον μέτρα που έχουν ορίζοντα μόνο 15 ημερών είναι της τάξης του 10-11%. Παραμένει ερώτημα κάθε πότε, πώς και ποιο μέρος τους θα παραταθεί. Το πιθανότερο είναι ότι θα δούμε ραγδαία μείωση κατανάλωσης – δραστηριότητας στο σύνολο της οικονομίας».
Σύμφωνα με τον Σπ. Μιχαλακάκη οι φορολογούμενοι θα συμβάλουν με 107 εκατ. ευρώ μηνιαίως για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης: βενζίνη 22 εκατ., πετρέλαιο κίνησης 41 εκατ., πετρέλαιο θέρμανσης 27 εκατ. και επίδομα θέρμανσης 17 εκατ. ευρώ. Την ίδια ώρα η συνεισφορά των διυλιστηρίων μόλις που ξεπερνά τα 40 εκατ. ευρώ επισημαίνει ο ενεργειακός αναλυτής. «Είναι ενδιαφέρον» προσθέτει «ότι τα διυλιστήρια συμφωνούν για επιδοτήσεις της τάξης των 40 εκατ. ευρώ τον μήνα (καθώς η πιθανή ετήσια επίπτωση για αυτά δεν ξεπερνά τα 100-150 εκατ.), αποφεύγοντας έτσι μια πιθανή ειδική εισφορά αλληλεγγύης που θα ήταν της τάξης του 1-1,2 δισ. ευρώ».
Συνολικά, σε ετήσια βάση οι μειώσεις που αναγγέλθηκαν πανηγυρικά από την κυβέρνηση και αφορούν και τα διυλιστήρια δεν ξεπερνούν το 1,3 δισ. Συγκεκριμένα, οι παρεμβάσεις στη βενζίνη εξοικονομούν στα νοικοκυριά 260 εκατ. ευρώ, στο πετρέλαιο κίνησης 660 εκατ., ενώ για το πετρέλαιο θέρμανσης οι καταναλωτές θα ωφεληθούν με μείωση κατά 320 εκατ.
Προτάσεις
Ωστόσο, αν μέναμε μόνο σε αυτά τα δεδομένα, δεν θα βλέπαμε τα περιθώρια λήψης πιο δυναμικών και ωφελιμότερων για τους φορολογούμενους μέτρων. Οπως εξηγεί ο Σπ. Μιχαλακάκης, με μείωση στη βενζίνη κατά 24% θα εξοικονομούνταν για τους καταναλωτές 1,3 δισ. (55 ευρώ για 100 λίτρα βενζίνης κάθε μήνα). Στο πετρέλαιο κίνησης και το πετρέλαιο θέρμανσης μια μείωση του 20% και του 29% θα οδηγούσε σε μείωση κατά 1,432 (όφελος 217 ευρώ τον μήνα για ένα τυπικό ταξί) και 452 εκατ. αντίστοιχα, με την τελική ωφέλεια να φτάνει τελικά τα 3,367 δισ. και τη μηνιαία στα 840 εκατ. ευρώ. «Η πρόταση περιλαμβάνει μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο ελάχιστο δυνατόν της ΕΕ και πλαφόν στα περιθώρια διύλισης και εμπορία στα ιστορικά τους επίπεδα προ κρίσης» λέει ο Σπ. Μιχαλακάκης.
«Δεν λύνει το πρόβλημα»
«Με καμία από αυτές τις εκπτώσεις δεν εξασφαλίζεται ότι οι τιμές των καυσίμων θα βρεθούν έστω στον ευρωπαϊκό μέσο όρο» επισημαίνει στο Documento ο Νίκος Στραβελάκης, διδάσκων στο τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών στο ΕΚΠΑ. Οπως διευκρινίζει, «συνήθως τα προβλήματά μας είναι δύο. Το ένα είναι ότι έχουμε πολύ ακριβό καύσιμο –ισχύει και για την υπόλοιπη Ευρώπη– και το δεύτερο ότι το καύσιμο στην Ελλάδα είναι πολύ ακριβότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο».
Πάνω σε αυτό η κυβέρνηση δεν λύνει ουσιωδώς το πρόβλημα με τέτοιου είδους μέτρα επισημαίνει ο πανεπιστημιακός. «Οι βασικοί λόγοι που τα καύσιμα στην Ελλάδα είναι ακριβότερα είναι, πρώτον, ότι η τιμή της πρώτης ύλης, δηλαδή του διυλισμένου πετρελαίου, είναι ακριβότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά 6%. Δεύτερον, οι φόροι στην Ελλάδα είναι επίσης υψηλότεροι από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά 5%. Θα περίμενα λοιπόν να λάβουν κάποια μέτρα τα οποία θα εξασφάλιζαν ότι αυτό το δεδομένο θα έπαυε να ισχύει. Τα συγκεκριμένα μέτρα δεν το εξασφαλίζουν».
Επιχειρώντας να γίνει πιο συγκεκριμένος, μας λέει ότι περίμενε να ακούσει «πόσο μειώνεται ο ΕΦΚ. Πόσο θα μειωθεί η τιμή της πρώτης ύλης. Οχι ότι θα μειωθεί 30-40 λεπτά. Αυτά είναι επικοινωνιακά κόλπα. Στο μυαλό μου αυτό που θέλω να ακούσω είναι: τιμή. Για παράδειγμα, το πετρέλαιο θέρμανσης δεν θα είναι πάνω από τόσο. Αντί αυτού τα αφήνουν όλα έωλα. Γι’ αυτό ο κόσμος συνεχίζει να υποφέρει από την ακρίβεια».
Σχετικά με τη συζήτηση για το ενδεχόμενο φορολόγησης των υπερκερδών των διυλιστηρίων, ο Ν. Στραβελάκης είναι ξεκάθαρος: «Προσωπικά τι είναι κέρδος και τι υπερκέρδος δεν το καταλαβαίνω. Αν θέλουν να περιορίσουν την ιστορία (σ.σ.: να υπάρξει έλεγχος δηλαδή στην αγορά), ας βάλουν όριο στις τιμές. Να μας πουν έπειτα πόσος θα είναι ο φόρος. Να έχουμε εικόνα της συνολικής τιμής, να συγκρίνουμε με τη μέση τιμή στην Ευρώπη, να καταλάβουμε τι γίνεται».
Ζήτημα κόστους
«Τα μέτρα της κυβέρνησης για την ακρίβεια στα καύσιμα εμφανίζονται γενναιόδωρα. Είναι όμως;» διερωτάται στο Documento ο Γρηγόρης Στεργιούλης, χημικός μηχανικός και πρώην διευθύνων σύμβουλος των ΕΛΠΕ. Μετά τις κυβερνητικές ανακοινώσεις προκύπτει, όπως είδαμε πριν, πρόσθετο κόστος για το δημόσιο 98 εκατ. ευρώ. «Ποιος πληρώνει και ποιος ωφελείται;» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Πάνω σε αυτό, ο άριστος γνώστης της αγοράς ενέργειας σημειώνει ότι «τα διυλιστήρια προσφέρουν έκπτωση 20 λεπτών ανά λίτρο. Πώς συμβιβάζεται αυτή η συνεισφορά με την αυξημένη κερδοφορία τους; Η HelleniQ Energy ανακοίνωσε συγκρίσιμα EBITDA 734 εκατ. ευρώ και καθαρά κέρδη 393 εκατ. ευρώ το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η Motor Oil ανακοίνωσε EBITDA 1.047 εκατ. και καθαρά κέρδη 689 εκατ. ευρώ. Τα μεγέθη επιβάλλουν διαφάνεια».
Από εκεί και πέρα ο Γρ. Στεργιούλης στέκεται στις κυβερνητικές εξαγγελίες και για την έκπτωση στο πετρέλαιο θέρμανσης. Ωστόσο ο ίδιος τονίζει ότι απαιτούνται αναλυτικά στοιχεία για το κόστος αργού, τα περιθώρια διύλισης, τους φόρους και τη διανομή.
Επιπλέον, κατέδειξε την κυβερνητική αφωνία σχετικά με τη συζήτηση που έχει ανοίξει πλέον για τα καλά στην Ευρώπη για τη φορολόγηση των υπερκερδών. «Η Ελλάδα επέβαλε εισφορά 33% στα πλεονάζοντα φορολογητέα κέρδη των διυλιστηρίων για το 2022 και το 2023. Γιατί να μην εξεταστεί ξανά;» αναρωτιέται. Και προσθέτει: «Ο διευθύνων σύμβουλος της Shell Μπεν φαν Μπέρντεν χαρακτήρισε το 2022 τη φορολόγηση υπερκερδών “αναπόφευκτη”. Κάθε σύγκριση στην κρίση του καθενός».
Εκτός ο ΕΦΚ
O ίδιος σχολιάζει δηκτικά το γεγονός ότι η κυβέρνηση επιλέγει προσωρινές επιδοτήσεις χωρίς μείωση του ΕΦΚ, η οποία, όπως λέει, θα περιόριζε την τιμή εφόσον μετακυλιόταν στον καταναλωτή, αλλά θα είχε δημοσιονομικό κόστος: «Το πραγματικό όφελος και η απώλεια εσόδων πρέπει να υπολογιστούν και να δημοσιοποιηθούν».
Το ίδιο ισχύει για τον ΦΠΑ. «Οταν η τελική τιμή παραμένει υψηλή, το κράτος εισπράττει φόρο επί μιας μεγαλύτερης φορολογητέας αξίας. Δεν αρκεί όμως αυτό για να υποστηρίξουμε ότι η επιδότηση αυτοχρηματοδοτείται μέσω ΦΠΑ» επισημαίνει και καταλήγει: «Το τελικό ερώτημα είναι πολιτικό: Θέλει η κυβέρνηση μόνιμη, διαφανή ελάφρυνση ή προσωρινές παρεμβάσεις χωρίς φορολόγηση έκτακτων κερδών; Η πραγματική επιτυχία δεν μετριέται από την εντύπωση μιας ανακοίνωσης, αλλά από την ελάφρυνση του πολίτη και τη δίκαιη κατανομή του κόστους».
