Λίγος καιρός έμεινε από τις πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές στη Σερβία (25 Οκτωβρίου) που διεξάγονται μετά από δύο χρόνια αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, μετά την τραγωδία στο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβισαντ, στις 1/11/2024 (κάτι λιγότερο από δύο χρόνια μετά τα δικά μας Τέμπη) που στοίχισε τη ζωή σε 16 άτομα.
Οι διαδηλώσεις, στις οποίες πρωτοστάτησαν οι φοιτητές και είχαν επίκεντρο καταγγελίες για διαφθορά, έλλειψη διαφάνειας, πελατειακές πρακτικές και αυταρχική άσκηση εξουσίας, έγιναν ποτάμι.
Το αρχικό κίνημα Φοιτητές σε αποκλεισμό έγινε το ψηφοδέλτιο Φοιτητική Λίστα-Οι φοιτητές θα νικήσουν (Student List-Student win) στο οποίο συμμετέχουν 250 ακαδημαϊκοί, επαγγελματίες και δημόσια πρόσωπα, με επικεφαλής τον πανεπιστημιακό καθηγητή καρδιολογίας Ίλια Σρντάνοβιτς.
Οι νέοι είναι αυτοί που πρέπει και θα φέρουν την αλλαγή
Ο 56χρονος γεννημένος στο Νόβισαντ «στρατιώτης της χώρας του, του επαγγέλματός του και της ελευθερίας, στρατιώτης σε όλη του τη ζωή», όπως έχει δηλώσει, πιστεύει πως τίποτε άλλο δεν είναι σημαντικό από μια καλύτερη Σερβία και πως αυτό είναι κάτι που μπορούν να το πετύχουν οι νέοι.
Λίγο πριν από τις εκλογές, ο Ίλια Σρντάνοβιτς μίλησε στο tvxs.
Εσείς, ένας στρατιώτης της ελευθερίας, πόσο ελεύθερη βλέπετε τη χώρα σας;
Η κατάσταση στη Σερβία δεν είναι απλώς μια προσωρινή κρίση. Είναι ένας ιός που
αναπτύσσεται και αλλάζει μορφή εδώ και δεκαετίες και σήμερα έχει φτάσει στο αποκορύφωμά του. Δεν υπάρχει σχεδόν κανένα τμήμα της κοινωνίας μας που να μην έχει επηρεαστεί από ένα σύστημα που βασίζεται στη διαφθορά, την πίεση, την έλλειψη διαφάνειας και τον νεποτισμό.
Ίσως η πιο ξεκάθαρη εικόνα του πόσο μη ελεύθερη είναι σήμερα η Σερβία να φαίνεται στα μέσα ενημέρωσης. Έχουν μετατραπεί σε μεγάλο βαθμό σε όργανο των αρχών εναντίον όσων σκέφτονται διαφορετικά. Εδώ και σχεδόν δύο χρόνια, οι περισσότεροι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί και όλοι οι δημόσιοι αρνούνται να δώσουν στους φοιτητές μια δίκαιη ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δική τους πλευρά της ιστορίας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η τηλεόραση με εθνική κάλυψη, επειδή την παρακολουθούν κυρίως οι ηλικιωμένοι πολίτες. Ως αποτέλεσμα, σε εκατομμύρια ανθρώπους στερείται η ευκαιρία να ακούσουν τι πραγματικά αντιπροσωπεύει το φοιτητικό κίνημα και να διαμορφώσουν μια τεκμηριωμένη γνώμη για τον εαυτό τους.
Η ελευθερία είναι προσωπική υπόθεση; Ή συλλογικός αγώνας; Και τι εννοείτε λέγοντας «Ουσιαστικά, είμαι στρατιώτης όλη μου τη ζωή»;
Η ελευθερία υπάρχει τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Σε προσωπικό επίπεδο σημαίνει ότι κάθε πολίτης μπορεί να επιλέγει, να εκφράζεται και να ενεργεί σύμφωνα με τις δικές του αξίες και πεποιθήσεις. Όμως, η ελευθερία στερείται επίσης από τους Σέρβους πολίτες μέσω του πολιτικού ελέγχου επί της απασχόλησης σε σχεδόν κάθε τομέα του δημόσιου τομέα.
Η υγειονομική περίθαλψη αποτελεί ένα ιδιαίτερα οδυνηρό παράδειγμα. Δεν υπάρχει χώρος στα νοσοκομεία και στα κέντρα υγείας για πολλούς νεαρούς γιατρούς με υψηλά προσόντα, οπότε αναγκάζονται να αναζητήσουν
ευκαιρίες σε όλη την Ευρώπη, ενώ οι θέσεις συχνά δίνονται σε άτομα των οποίων τα προσόντα δεν έχουν αποδειχθεί, αλλά οι πολιτικές τους διασυνδέσεις ναι.
Τατελευταία δύο χρόνια, έχουμε δει ξεκάθαρα ότι η έλλειψη ελευθερίας δεν είναι απλώς ένα ατομικό ζήτημα. Είναι ένα ζήτημα που επηρεάζει ολόκληρη τη χώρα. Οι φοιτητές ήταν οι πρώτοι που ξεσηκώθηκαν, αλλά δεν ήταν ποτέ μόνοι. Καθηγητές, δάσκαλοι, γιατροί, αγρότες και πολίτες από όλα τα κοινωνικά στρώματα εντάχθηκαν στο κίνημά τους και αυτό που ξεκίνησε ως φοιτητικό κίνημα εξελίχθηκε σε εθνική εξέγερση.
Ο λαός ήταν δυσαρεστημένος με αυτό το καθεστώς για πολύ περισσότερο από δύο χρόνια. Όμως οι φοιτητές πέτυχαν κάτι που πολλοί θεωρούσαν αδύνατο: κατάφεραν να φτάσουν σχεδόν σε κάθε γωνιά της Σερβίας. Περπάτησαν από πόλη σε πόλη, διέσχισαν ολόκληρη τη χώρα με ποδήλατο και έφτασαν ακόμη και στο Στρασβούργο.
Μέσα από τις καθημερινές δράσεις του προγράμματος «Ένας φοιτητής σε κάθε χωριό», άκουγαν τους ανθρώπους ακόμα και στις πιο μικρές κοινότητες, ενημερώνονταν για τα προβλήματά τους και επεξεργάζονταν λύσεις που στη συνέχεια ενσωματώνονταν στο Φοιτητικό Σχέδιο.
Αυτό εννοώ όταν λέω ότι ουσιαστικά ήμουν στρατιώτης όλη μου τη ζωή: πάντα πίστευα ότι πρέπει να υπερασπίζεσαι αυτό που πιστεύεις ότι είναι σωστό, ακόμα και όταν ο αγώνας είναι δύσκολος και η έκβαση αβέβαιη.
Μπορούν οι νέοι να φέρουν την αλλαγή; Έχουν τη δύναμη; Τη βούληση;
Οι νέοι είναι αυτοί που πρέπει και θα φέρουν την αλλαγή. Διαθέτουν τόσο τη δύναμη όσο και την αποφασιστικότητα να χτίσουν μια χώρα όπου οι άνθρωποι θα μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια.
Όσα έχουν κάνει τα τελευταία δύο χρόνια έχουν εμπνεύσει μια άνευ προηγουμένου κινητοποίηση των πολιτών σε ολόκληρη τη Σερβία. Αυτό αποδείχθηκε με τον πιο σαφή τρόπο στις 15 Μαρτίου 2025, όταν η Σερβία έγινε μάρτυρας της μεγαλύτερης δημόσιας συγκέντρωσης στην ιστορία της.
Ο κόσμος έχει σαφώς κουραστεί να βλέπει τους ίδιους πολιτικούς από τη δεκαετία του 1990 να συνεχίζουν να κυριαρχούν στην πολιτική ζωή. Οι φοιτητές επέλεξαν εμάς τους επαγγελματίες, ανθρώπους με εμπειρία και ακεραιότητα, πολλοί από τους οποίους παρέμειναν σκόπιμα εκτός πολιτικής μέχρι τώρα, ακριβώς επειδή θέλαμε να συμβάλουμε στον καθαρισμό της πολιτικής σκηνής της Σερβίας.
Για πρώτη φορά, το μέλλον μας αναλαμβάνει την ευθύνη να αποφασίσει πώς θα μοιάζει αυτό το μέλλον.
Η προκήρυξη των πρόωρων βουλευτικών εκλογών στη Σερβία ήταν η πρώτη σας νίκη;
Η προκήρυξη πρόωρων εκλογών δεν είναι η πρώτη νίκη που έχουμε πετύχει τα τελευταία δύο χρόνια, αλλά είναι σίγουρα μία από τις πιο σημαντικές. Οι φοιτητές ζήτησαν για πρώτη φορά εκλογές στις 5 Μαΐου 2025 και αυτό το αίτημα ικανοποιήθηκε μόνο μετά από 490 ημέρες.
Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι στο παρελθόν, το σημερινό καθεστώς προκήρυξε επανειλημμένα εκλογές όταν τις ζητούσαν τα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης. Το γεγονός ότι χρειάστηκαν 490 ημέρες για να ανταποκριθεί στο αίτημα των φοιτητών λέει πολλά για τις πολιτικές συνθήκες που αντιμετωπίζουμε.
Με τις γαλλικές εκλογές να πλησιάζουν και την απειλή του φασισμού γύρω μας ποιες είναι οι σκέψεις σας;
Τα φασιστικά κινήματα προσπαθούν να κερδίσουν έδαφος σε διάφορα μέρη του κόσμου και είναι σημαντικό οι πολίτες να αναγνωρίσουν τον κίνδυνο αυτών των πολιτικών και να τις απορρίψουν πριν ριζώσουν βαθιά.
Όταν το σημερινό κυβερνών κόμμα ανέλαβε την εξουσία το 2012, πολλοί πολίτες δεν συνειδητοποίησαν τι θα γινόταν τελικά το σύστημα. Γι’ αυτό ένα από τα συνθήματα αυτής της εκστρατείας είναι «Σερβία ή Μαφία».
Δεν αντιμετωπίζουμε απλώς ένα συνηθισμένο πολιτικό κόμμα. Παλεύουμε ενάντια σε ένα βαθιά εδραιωμένο σύστημα διαφθοράς και πολιτικού ελέγχου. Και σκοπεύουμε να αλλάξουμε αυτό το σύστημα.
Έχετε πει πατριωτισμός είναι να αγωνίζεσαι για ένα καλύτερο αύριο για τη χώρα σου. Να αγωνίζεσαι για την ελευθερία. Έχετε λόγους να ελπίζετε ότι θα κερδίσετε τη μάχη;
Είμαι πατριώτης και αγαπώ τη χώρα μου. Θα αγωνιστώ γι’ αυτήν για όσο καιρό χρειαστεί. Γεννήθηκα εδώ, τα παιδιά μου γεννήθηκαν εδώ και δε θέλω τα παιδιά μου να αναγκαστούν να φύγουν από τη Σερβία, απλώς και μόνο επειδή δεν μπορούν να απολαύσουν τα βασικά δικαιώματα και μια αξιοπρεπή ζωή στη δική τους χώρα.
Όσο για την ελπίδα, είναι ισχυρότερη από ποτέ. Πιστεύω ότι έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου οι πολίτες είναι έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη για το μέλλον της χώρας τους.
Όλοι γνωρίζουμε ότι δεν μπαίνουμε σε έναν απόλυτα δίκαιο αγώνα και ότι οι
εκλογές πιθανότατα θα συνοδεύονται από παρατυπίες. Όμως, για πρώτη φορά στη Σερβία, μια πολιτική επιλογή της αντιπολίτευσης θα έχει παρατηρητές σε κάθε εκλογικό τμήμα. Και το πιο σημαντικό, ο κόσμος αρχίζει επιτέλους να ενδιαφέρεται ξανά για την πολιτική. Θέλει να καταλάβει τι συμβαίνει στη χώρα του και θέλει να συμμετάσχει στην αλλαγή της. Αυτό μου δίνει ελπίδα.
Όλα ξεκίνησαν μετά την τραγωδία στο Νόβι Σαντ… Αυτός ήταν το κίνητρο για το κίνημα των φοιτητών. Ωστόσο, οι λόγοι ήταν περισσότεροι. Και ο στόχος;
Μετά την κατάρρευση της στέγης του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, όλα άλλαξαν στη Σερβία. Δεκαέξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε αυτή την τρομερή τραγωδία, ενώ ένας άνθρωπος γλίτωσε παρά τρίχα. Η αντίδραση των αρχών χαρακτηρίστηκε από ψέματα και άρνηση να αναλάβουν την ευθύνη.
Οι φοιτητές αντέδρασαν προωθώντας τέσσερα αιτήματα. Δεν ήταν πολιτικά αιτήματα. Ήταν απλώς μια έκκληση για υπευθυνότητα και δικαιοσύνη. Όταν κατέστη σαφές ότι οι αρχές δεν είχαν καμία πρόθεση να ικανοποιήσουν αυτά τα αιτήματα, οι φοιτητές ζήτησαν εκλογές και μπήκαν στην πολιτική σκηνή.
Όμως ο στόχος δεν ήταν ποτέ απλώς να αντικατασταθεί η μία κυβέρνηση από μια άλλη. Ο στόχος ήταν νααλλάξει το ίδιο το σύστημα.
Τα πιο σημαντικά πράγματα που πρέπει να γίνουν μετά την αντικατάσταση της σημερινής κυβέρνησης είναι στην πραγματικότητα τα τέσσερα πρώτα σημεία του Φοιτητικού Σχεδίου:
η καταπολέμηση της διαφθοράς, η θέσπιση νόμου περί εκκαθάρισης, η θέσπιση νόμου περί προέλευσης περιουσιακών στοιχείων, η δημιουργία Ειδικής Εισαγγελικής Αστυνομίας και η απελευθέρωση των μέσων ενημέρωσης από τον πολιτικό έλεγχο.
Μόλις τεθούν αυτά τα θεμέλια, θα μπορέσουμε να αρχίσουμε να ασχολούμαστε με τους άλλους τομείς που επίσης χρειάζονται επειγόντως αλλαγές: την εκπαίδευση, τη γεωργία, τον πολιτισμό, την υγειονομική περίθαλψη και πολλούς άλλους. Οι φοιτητές αγωνίζονται ώστε κάθε πολίτης να μπορεί να ζει ελεύθερα και με αξιοπρέπεια. Και μαζί, θα το κάνουμε αυτό δυνατό.
Μία από τις δεσμεύσεις του κινήματός σας είναι η καταπολέμηση της διαφθοράς. Πόσο εύκολο είναι να επιτευχθεί αυτό; Η νίκη ενάντια στη διαφθορά δε μοιάζει με ουτοπία;
Η διαφθορά είναι μια διαδικασία που καταστρέφει τον ιστό μιας χώρας και την εμποδίζει να προοδεύσει και να αναπτυχθεί. Είναι βαθιά ριζωμένη στη Σερβία, αλλά έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου οι πολίτες απλά δεν μπορούν πλέον να την ανεχτούν.
Εξαιτίας αυτού του συστήματος, και ιδιαίτερα της διαφθοράς, έχουμε χάσει πάρα πολλούς ανθρώπους. Τραγωδίες έχουν συμβεί χρόνο με το χρόνο, ενώ όλο και περισσότεροι νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα.
Τελικά, οι Σέρβοι πολίτες έφτασαν σε ένα σημείο όπου είπαν «φτάνει πια». Ο αγώνας κατά της διαφθοράς δεν θα είναι εύκολος. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο η «Φοιτητική Λίστα» περιλαμβάνει επαγγελματίες από ένα ευρύ φάσμα τομέων. Ο καθένας από αυτούς διαθέτει τις γνώσεις και την εμπειρία για να αντιμετωπίσει τη διαφθορά και τη δυσλειτουργία στον δικό του τομέα εξειδίκευσης.
Η υγειονομική περίθαλψη είναι ιδιαίτερα σημαντική για μένα, επειδή βλέπω από πρώτο χέρι πώς η διαφθορά μπορεί να βλάψει άμεσα τους ασθενείς.
Γι’ αυτό το πρόγραμμα για την υγειονομική περίθαλψη που εκπόνησαν οι φοιτητές σε συνεργασία με ειδικούς του κλάδου περιλαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα που στοχεύουν στην εξάλειψη της διαφθοράς και στην αποκατάσταση ενός συστήματος υγείας που θα βασίζεται σε επαγγελματικά πρότυπα και όχι σε πολιτικές διασυνδέσεις.
Δεν πιστεύω ότι η καταπολέμηση της διαφθοράς είναι ουτοπία. Θα χρειαστεί χρόνος, ισχυροί θεσμοί και άνθρωποι που είναι έτοιμοι να εφαρμόζουν τον νόμο ισότιμα για όλους. Αλλά είναι εφικτό.
Πιστεύετε ότι η Σερβία αξίζει ένα καλύτερο αύριο. Ποια είναι η δική σας υπόσχεση/δέσμευση πριν από τις εκλογές;
Η χώρα μας αξίζει κάτι καλύτερο, πάνω απ’ όλα τα παιδιά και οι νέοι μας. Έχουν δείξει ότι θέλουν να μείνουν και να ζήσουν εκεί όπου γεννήθηκαν. Ωστόσο, για να είναι αυτό δυνατό, χρειάζονται ένα περιβάλλον που να τους παρέχει ασφάλεια και ελευθερία.
Μόνο μια οργανωμένη χώρα, ο σεβασμός του νόμου και το κράτος δικαίου μπορούν να το εγγυηθούν αυτό. Πρέπει να αισθάνονται ότι η σκληρή δουλειά και η προσπάθειά τους θα εκτιμηθούν και θα αξιοποιηθούν σε αυτή τη χώρα.
Το Φοιτητικό Πρόγραμμα περιγράφει συγκεκριμένα μέτρα που θα οδηγήσουν σε μια καλύτερη Σερβία και θα λύσουν τα μεγαλύτερα προβλήματά της, ξεκινώντας από θεμελιώδη ζητήματα όπως το κράτος δικαίου, οι ανεξάρτητοι θεσμοί και τα ελεύθερα μέσα ενημέρωσης. Χωρίς την εκπλήρωση αυτών των προϋποθέσεων δεν μπορούμε να προχωρήσουμε προς μια καλύτερη Σερβία.
Μπορούμε μόνο να υποσχεθούμε ότι, μετά από μια αλλαγή κυβέρνησης, θα απελευθερώσουμε τους θεσμούς μας και θα διασφαλίσουμε ότι ένα καθεστώς όπως αυτό δεν θα επαναληφθεί ποτέ. Είναι ζωτικής σημασίας για τους πολίτες να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς και να είναι σίγουροι ότι οποιαδήποτε μελλοντική κυβέρνηση θα είναι υπόλογη και θα υπόκειται σε αλλαγές.
Στο τέλος μας ευχαρίστησε-για άλλη μια φορά- για το ενδιαφέρον στην πολιτική κατάσταση στη Σερβία και ευχήθηκε να καλυτερεύσουν τα πράγματα και στην Ελλάδα.
