Ο πόλεμος που δεν χρειάζεται ακόμη εντολή: Ιράν, Ορμούζ και η ευρασιατική σκακιέρα.

Η απειλή κατά του Ιράν, η στρατηγική σημασία του Pickaxe Mountain, η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ και οι μεταβαλλόμενες ισορροπίες μεταξύ ΗΠΑ, Ιράν, Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας.

 

 

Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η απειλή του πολέμου αποκτά σχεδόν την ίδια στρατηγική βαρύτητα με τον ίδιο τον πόλεμο. Οι δημόσιες προειδοποιήσεις για πιθανά πλήγματα κατά του Ιράν, η αναφορά στο στρατηγικής σημασίας Pickaxe Mountain, η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ και η αυξανόμενη πίεση στην Υεμένη συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου κάθε στρατιωτική κίνηση μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις πολύ πέρα από το αρχικό πεδίο σύγκρουσης.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ θα προχωρήσουν σε μια νέα στρατιωτική επιχείρηση. Είναι αν η ίδια η προετοιμασία μιας επίθεσης μπορεί να μεταβάλει τη συμπεριφορά των αντιπάλων, να περιορίσει τα περιθώρια διπλωματικών ελιγμών και να μετατρέψει μια προειδοποίηση σε ακούσια κλιμάκωση. Όταν η μία πλευρά εξετάζει το ενδεχόμενο πλήγματος πριν από την αποχώρησή της και η άλλη φέρεται να εξετάζει την προληπτική αντίδραση, το όριο ανάμεσα στην αποτροπή και στην έναρξη του πολέμου γίνεται επικίνδυνα δυσδιάκριτο.

Παράλληλα, το Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα από το οποίο διέρχονται ενεργειακές ροές. Είναι ένας μοχλός στρατηγικής πίεσης, του οποίου η ενεργοποίηση επηρεάζει τις ενεργειακές αγορές, τη ναυσιπλοΐα, τις περιφερειακές οικονομίες και τους υπολογισμούς των μεγάλων δυνάμεων. Τα περιστατικά με πλοία στην περιοχή, των οποίων η ευθύνη δεν έχει αποσαφηνιστεί, προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας σε μια ήδη εύθραυστη κατάσταση.

Την ίδια στιγμή, η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με δύσκολες επιλογές ασφαλείας. Η σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, οι περιφερειακές πρωτοβουλίες συλλογικής άμυνας, η στάση του Πακιστάν και της Τουρκίας και ο ρόλος του Ομάν συνδέονται πλέον με ένα ευρύτερο ερώτημα: ποιος μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια του βασιλείου χωρίς να το οδηγήσει σε μια σύγκρουση που θα υπερβαίνει τις δυνατότητες ελέγχου του;

Η ανάλυση που ακολουθεί διακρίνει τα δημόσια καταγεγραμμένα γεγονότα από τις ανεπιβεβαίωτες αναφορές, τις αντικρουόμενες πληροφορίες και τις γεωπολιτικές εκτιμήσεις. Οι αναφορές σε πιθανά σχέδια, παρασκηνιακές επαφές ή στρατιωτικές αποφάσεις δεν αντιμετωπίζονται ως αποδεδειγμένα γεγονότα όταν δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση. Η διάκριση αυτή δεν αποδυναμώνει την ανάλυση· είναι απαραίτητη για να μην συγχέεται η πραγματική εξέλιξη με το σενάριο ή την πολιτική επιθυμία.

Το βασικό κριτήριο είναι ότι η ισχύς δεν ταυτίζεται με τον έλεγχο. Η στρατιωτική υπεροχή μπορεί να προσφέρει περισσότερες επιλογές, να διευρύνει την ελευθερία κινήσεων και να ενισχύσει τη διαπραγματευτική ικανότητα. Δεν εξασφαλίζει, όμως, ότι μια σύγκρουση θα εξελιχθεί σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό ή ότι οι συνέπειές της θα παραμείνουν περιορισμένες.

Από το Ιράν και το Ορμούζ έως την Υεμένη και τις επιλογές του Ριάντ, το πραγματικό διακύβευμα είναι η στρατηγική αυτονομία των περιφερειακών δυνάμεων και η αναδιαμόρφωση των συσχετισμών σε ένα διεθνές σύστημα που γίνεται ολοένα πιο πολυπολικό. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος διαθέτει τη μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ, αλλά ποιος μπορεί να διατηρήσει τις επιλογές του, να αποφύγει την παγίδευση σε μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση και να επηρεάσει την επόμενη ημέρα.

 

Κεφάλαιο 1: Ο πόλεμος που δεν χρειάζεται ακόμη εντολή

Ιράν, Pickaxe Mountain και τα όρια της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος

Η δημόσια απειλή και το πραγματικό ερώτημα

Στις 15 Οκτωβρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε δημόσια στο Pickaxe Mountain, μια εγκατάσταση στο Ιράν που συνδέεται με το ζήτημα της προστασίας κρίσιμων υποδομών κάτω από το έδαφος. Παράλληλα, απέκλεισε τη χρήση πυρηνικών όπλων. Η δήλωση επανέφερε στο προσκήνιο το ενδεχόμενο συμβατικού πλήγματος εναντίον ιρανικών στόχων, χωρίς, ωστόσο, να αποδεικνύει ότι έχει ληφθεί απόφαση για την εκτέλεσή του.

Στο διαθέσιμο υλικό καταγράφονται αναφορές για εξέταση στρατιωτικών επιλογών που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ενεργειακές και πυρηνικές εγκαταστάσεις, καθώς και το ενδεχόμενο επίθεσης πριν από την αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή. Η διάκριση ανάμεσα στον σχεδιασμό και στην εκτέλεση είναι καθοριστική: η εξέταση ενός επιχειρησιακού σεναρίου δεν ισοδυναμεί με έγκριση επίθεσης, ενώ η δημόσια αναφορά ενός στόχου δεν αποδεικνύει ότι έχει εκδοθεί σχετική εντολή.

Το αρχικό υλικό καταγράφει επίσης διαφορετικές δημόσιες τοποθετήσεις ως προς τον χρόνο μιας πιθανής νέας επιχείρησης. Την 1η Οκτωβρίου είχε διατυπωθεί ότι η επανέναρξη βομβαρδισμών μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούσε ενδεχόμενο. Στις 8 Οκτωβρίου διατυπώθηκε ότι δεν θα πραγματοποιούνταν νέα επίθεση πριν από τις εκλογές. Παράλληλα, αναφέρονται εκτιμήσεις ότι η στρατιωτική επιλογή θα μπορούσε να επανέλθει μετά τις 3 Νοεμβρίου.

Οι τοποθετήσεις αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ούτε οριστική απόφαση επίθεσης ούτε οριστική εγκατάλειψή της. Είναι δυνατόν να συνυπάρχουν προσωρινή πολιτική αυτοσυγκράτηση και συνεχιζόμενος στρατιωτικός σχεδιασμός. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η προετοιμασία παραμένει εργαλείο πίεσης ή εάν έχει αρχίσει να μετατρέπεται σε συγκεκριμένη επιχειρησιακή απόφαση.

Pickaxe Mountain: το πρόβλημα της υπόγειας προστασίας

Η στρατηγική σημασία του Pickaxe Mountain συνδέεται με το πρόβλημα που αντιμετωπίζει κάθε δύναμη όταν επιχειρεί να πλήξει εγκαταστάσεις οι οποίες βρίσκονται βαθιά κάτω από το έδαφος ή προστατεύονται από ισχυρές κατασκευές. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η επιλογή του όπλου δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην εκρηκτική του ισχύ. Καθοριστικοί παράγοντες είναι το βάθος, η γεωλογική σύσταση του εδάφους, η διαμόρφωση των υπόγειων χώρων και η αντοχή των κατασκευών.

Εδώ απαιτείται μια τεχνική διάκριση που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση: η αμερικανική GBU-43/B MOAB δεν είναι bunker buster. Παρά την τεράστια εκρηκτική ισχύ της, δεν είναι εξειδικευμένη διατρητική βόμβα σχεδιασμένη να διαπερνά βαθιά στρώματα εδάφους και ενισχυμένες υπόγειες κατασκευές. Η κύρια επίδρασή της βασίζεται στη μεγάλη έκρηξη και στην ωστική πίεση που αναπτύσσεται στην επιφάνεια και στον περιβάλλοντα χώρο.

Η ονομασία MOAB προέρχεται από το Massive Ordnance Air Blast. Το όπλο είναι γνωστό για τη μεγάλη ισχύ της έκρηξής του, αλλά αυτό δεν το μετατρέπει σε εξειδικευμένο όπλο διάτρησης υπόγειων εγκαταστάσεων. Η σύγχυση ανάμεσα στην εκρηκτική ισχύ και στη δυνατότητα διείσδυσης οδηγεί σε λανθασμένα συμπεράσματα για το τι μπορεί να πετύχει ένα τέτοιο πλήγμα.

Η GBU-57: διαφορετικός σχεδιασμός, διαφορετική αποστολή

Η GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP) αποτελεί διαφορετική κατηγορία όπλου. Έχει σχεδιαστεί ειδικά για την προσβολή βαθιά θαμμένων και ισχυρά οχυρωμένων στόχων, με δυνατότητα διείσδυσης στο έδαφος ή σε ενισχυμένες κατασκευές πριν από την έκρηξη.

Η διαφορά ανάμεσα στη MOAB και στην GBU-57 δεν είναι απλώς ονομαστική. Πρόκειται για όπλα με διαφορετικό σχεδιασμό και διαφορετικό επιχειρησιακό ρόλο. Η πρώτη βασίζεται κυρίως στη μεγάλη επιφανειακή εκρηκτική επίδραση, ενώ η δεύτερη έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζει το πρόβλημα της προστασίας βαθιά κάτω από το έδαφος.

Επομένως, η αναφορά στη MOAB δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως απόδειξη ότι υπάρχει διαθέσιμη λύση για την καταστροφή του Pickaxe Mountain. Αντίστοιχα, η ύπαρξη της GBU-57 δεν εγγυάται αυτομάτως την εξουδετέρωση της εγκατάστασης. Η αποτελεσματικότητα ενός πλήγματος εξαρτάται από τις πραγματικές συνθήκες του στόχου και από το κατά πόσο οι δυνατότητες του όπλου επαρκούν για να τις αντιμετωπίσουν.

Χωρίς επαρκή τεχνικά δεδομένα για το βάθος, τη γεωλογική δομή και την κατασκευή της συγκεκριμένης εγκατάστασης, οποιοσδήποτε ισχυρισμός περί βέβαιης καταστροφής της παραμένει εκτίμηση και όχι αποδεδειγμένο αποτέλεσμα.

Η FOAB και η ανάγκη να μη συγχέονται διαφορετικά όπλα

Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται η ρωσική FOAB, ένα θερμοβαρικό όπλο διαφορετικού τύπου. Δεν πρέπει να συγχέεται με τη MOAB ή με την GBU-57. Οι τρεις περιπτώσεις δεν αποτελούν ισοδύναμες εκδοχές του ίδιου όπλου: διαφέρουν ως προς τον σχεδιασμό, τον τρόπο επίδρασης και τον επιχειρησιακό τους ρόλο.

Η αναφορά στη FOAB δεν αποτελεί απόδειξη ότι εξετάζεται η χρήση της στο συγκεκριμένο πεδίο σύγκρουσης. Χρειάζεται, επίσης, να διαχωρίζεται η συζήτηση για τη μεγάλη εκρηκτική επίδραση ενός όπλου από τη συζήτηση για τη δυνατότητα διάτρησης και καταστροφής μιας βαθιά προστατευμένης εγκατάστασης.

Η τεχνική ακρίβεια έχει άμεση γεωπολιτική σημασία. Όταν διαφορετικά όπλα παρουσιάζονται σαν να προσφέρουν την ίδια δυνατότητα, δημιουργείται μια παραπλανητική εικόνα απόλυτης στρατιωτικής υπεροχής. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: κάθε όπλο έχει συγκεκριμένες δυνατότητες και περιορισμούς, ενώ η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από τον στόχο και τις συνθήκες χρήσης.

Μπορεί ένα συμβατικό πλήγμα να επιτύχει τον επιδιωκόμενο σκοπό;

Στο αρχικό υλικό καταγράφεται η εκτίμηση ότι καμία συμβατική επιλογή δεν μπορεί να εγγυηθεί την πλήρη καταστροφή του Pickaxe Mountain και ότι η χρήση πυρηνικού όπλου θα είχε καταστροφικές στρατηγικές συνέπειες για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι δύο θέσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αναλυτικές εκτιμήσεις, όχι ως αποδεδειγμένα τεχνικά ή πολιτικά δεδομένα.

Η αποτελεσματικότητα ενός πλήγματος δεν κρίνεται μόνο από το εάν προκαλεί σοβαρή φυσική ζημιά. Κρίνεται επίσης από το εάν εξουδετερώνει τον στόχο στον επιθυμητό βαθμό, εάν επιτυγχάνει τον πολιτικό σκοπό για τον οποίο εκτελείται και εάν οι συνέπειές του παραμένουν εντός των ορίων που είχε υπολογίσει η επιτιθέμενη πλευρά.

Ένα πλήγμα μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ζημιές χωρίς να εξαλείψει οριστικά τη δυνατότητα λειτουργίας μιας εγκατάστασης. Μπορεί επίσης να δημιουργήσει ισχυρό κίνητρο για αντίποινα, να ενισχύσει την αποφασιστικότητα του αντιπάλου ή να οδηγήσει σε επέκταση της σύγκρουσης. Συνεπώς, η επιχειρησιακή επιτυχία και η στρατηγική επιτυχία δεν είναι ταυτόσημες.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια σύγκρουση με το Ιράν, όπου ένα πλήγμα κατά κρίσιμης εγκατάστασης δεν θα εξελισσόταν σε πολιτικό κενό. Θα εντασσόταν σε μια ευρύτερη αντιπαράθεση που περιλαμβάνει περιφερειακές στρατιωτικές παρουσίες, ενεργειακές υποδομές, θαλάσσιες οδούς και πολλαπλούς δρώντες με διαφορετικά συμφέροντα.

Η πολιτική πίεση και η απόφαση που δεν έχει επιβεβαιωθεί

Στο αρχικό υλικό, η προώθηση μιας σκληρότερης στρατιωτικής γραμμής αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στον Μπενιαμίν Νετανιάχου και στον Αμερικανό υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ. Η ύπαρξη πιέσεων υπέρ μιας επίθεσης και η συζήτηση στρατιωτικών επιλογών πρέπει, ωστόσο, να διαχωρίζονται από την απόδειξη ότι συγκεκριμένα πρόσωπα ελέγχουν την τελική απόφαση.

Δεν τεκμηριώνεται στο διαθέσιμο υλικό επιβεβαιωμένη εντολή εκτέλεσης επίθεσης στο Pickaxe Mountain ή σε συγκεκριμένες ιρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Η διατύπωση ότι ένα πλήγμα εξετάζεται ή ότι υπάρχουν σχετικές πιέσεις δεν αρκεί για να θεωρηθεί η απόφαση ειλημμένη.

Η διάκριση αυτή έχει σημασία και για την αξιολόγηση του πολιτικού χρόνου. Η περίοδος πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να λειτουργεί ως παράγοντας περιορισμού της στρατιωτικής δράσης, χωρίς να σημαίνει ότι η επιλογή έχει εγκαταλειφθεί. Αντίστοιχα, η πιθανότητα επανεξέτασης μιας επιχείρησης μετά τις εκλογές δεν αποδεικνύει ότι αυτή θα πραγματοποιηθεί.

Η εκτίμηση κινδύνου έως τις 31 Οκτωβρίου

Το αρχικό υλικό εκτιμά την πιθανότητα άμεσης ανταλλαγής πληγμάτων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν ή μεταξύ Ισραήλ και Ιράν έως τις 31 Οκτωβρίου στο 25%, από προηγούμενη εκτίμηση 20%. Η αύξηση συνδέεται με τη δημόσια αναφορά συγκεκριμένου στόχου και με την εκτίμηση ότι η στρατιωτική επιλογή εξακολουθεί να βρίσκεται στο τραπέζι. Ως αντίρροπος παράγοντας καταγράφεται η δημόσια γραμμή περί αποφυγής νέας επίθεσης πριν από τις αμερικανικές εκλογές.

Το ποσοστό αυτό αποτελεί αναλυτική εκτίμηση και όχι αντικειμενικά μετρημένη πιθανότητα. Δεν σημαίνει ότι η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη ούτε ότι υπάρχει επιβεβαιωμένη απόφαση επίθεσης. Επίσης, αφορά το συγκεκριμένο σενάριο άμεσης ανταλλαγής πληγμάτων και δεν πρέπει να συγχέεται με άλλες πιθανές μορφές περιφερειακής κλιμάκωσης.

Η εκτίμηση θα έπρεπε να αναθεωρηθεί εάν προέκυπταν επαληθεύσιμα στοιχεία για ήδη εκδοθείσα εντολή επίθεσης. Θα αποδυναμωνόταν, αντίθετα, εάν η δημόσια απειλή παρέμενε εργαλείο πίεσης και δεν συνοδευόταν από ενδείξεις επιχειρησιακής μετάβασης. Χωρίς πρόσβαση σε πλήρη στοιχεία στρατιωτικής κινητοποίησης και χωρίς επιβεβαιωμένη εντολή, δεν είναι δυνατόν να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για τον χρόνο ή την έκβαση μιας πιθανής επιχείρησης.

Συμπέρασμα: η ισχύς δεν εγγυάται τον έλεγχο

Η περίπτωση του Pickaxe Mountain αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα της σύγχρονης στρατιωτικής ισχύος. Η κατοχή όπλων μεγάλης καταστροφικής ικανότητας δεν εξασφαλίζει ότι κάθε στόχος μπορεί να εξουδετερωθεί, ότι η επιχείρηση θα πετύχει τον πολιτικό της σκοπό ή ότι οι συνέπειες θα παραμείνουν περιορισμένες.

Η MOAB δεν είναι bunker buster. Η GBU-57 είναι εξειδικευμένη διατρητική βόμβα, αλλά ούτε αυτή αποτελεί εγγύηση καταστροφής κάθε υπόγειας εγκατάστασης. Η FOAB ανήκει σε διαφορετική κατηγορία και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ισοδύναμη λύση. Αυτές οι διακρίσεις δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες χωρίς πολιτική σημασία. Καθορίζουν τα όρια ανάμεσα σε αυτό που μπορεί να σχεδιαστεί, σε αυτό που μπορεί να επιτευχθεί και σε αυτό που απλώς υποστηρίζεται δημόσια.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τη δυνατότητα να πλήξουν έναν συγκεκριμένο στόχο. Είναι εάν ένα τέτοιο πλήγμα θα εξυπηρετούσε τον επιδιωκόμενο στρατηγικό σκοπό ή θα προκαλούσε μια αλυσίδα αντιδράσεων που θα περιόριζε την ελευθερία κινήσεών τους.

Η στρατιωτική ισχύς προσφέρει επιλογές. Δεν εγγυάται την επιτυχία, δεν εξασφαλίζει τον έλεγχο της κλιμάκωσης και δεν καθορίζει από μόνη της την έκβαση ενός πολέμου.

 

Κεφάλαιο 2: Η ιρανική απάντηση

Προληπτική αποτροπή, Στενά του Ορμούζ και η επέκταση του πιθανού πεδίου σύγκρουσης

1. Η αλλαγή της ιρανικής στρατηγικής: να μη δεχθεί πρώτο το πλήγμα

Το σημαντικότερο στοιχείο στις αναφορές για την ιρανική στάση είναι ο ισχυρισμός ότι η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας δεν προτίθεται πλέον να περιμένει την εκδήλωση μιας επίθεσης για να αντιδράσει. Σύμφωνα με αυτές τις πληροφορίες, η Τεχεράνη φέρεται να έχει μετακινηθεί από τη λογική της απορρόφησης του πρώτου πλήγματος προς την προετοιμασία μιας προληπτικής αντίδρασης, εφόσον εμφανιστούν ενδείξεις επικείμενης αμερικανικής ή ισραηλινής επίθεσης.

Η αναφορά αυτή δεν περιγράφει απλώς μια συνηθισμένη στρατιωτική προετοιμασία. Υποστηρίζει ότι το όριο ενεργοποίησης της ιρανικής αντίδρασης μπορεί να βρίσκεται πριν από την πρώτη εχθρική επίθεση. Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο να αντιμετωπίζει τις ενδείξεις επικείμενης επίθεσης ως επαρκή λόγο για δράση.

Στο ίδιο πλαίσιο, ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες υποστηρίζουν ότι οι Ιρανοί διοικητές διαθέτουν ήδη καταλόγους προκαθορισμένων στόχων και ενδέχεται να έχουν τη δυνατότητα να ενεργήσουν χωρίς να αναμένουν νέα εντολή από την ανώτατη ηγεσία. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ωστόσο, επιβεβαιωμένη εντολή προληπτικού πλήγματος, ούτε υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι έχει μεταβληθεί επίσημα η αλυσίδα διοίκησης.

Η ίδια εικόνα περιλαμβάνει τον ισχυρισμό ότι η ιρανική ηγεσία θεωρεί πως η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ έχουν προχωρήσει σε εκτεταμένο σχεδιασμό επιθέσεων εναντίον πυρηνικών και κρίσιμων υποδομών του Ιράν με βαριά συμβατικά όπλα. Σύμφωνα με την αναφορά, η ιρανική προετοιμασία έχει ενταθεί και η πρόθεση αντίδρασης αφορά στόχους πέρα από τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις.

Αυτά τα στοιχεία παραμένουν ανεπιβεβαίωτα. Η ύπαρξη σχεδίων και η προετοιμασία για ένα δυσμενές σενάριο δεν αποδεικνύουν ότι έχει ληφθεί απόφαση για την εκτέλεσή του. Η διαφορά ανάμεσα στην προετοιμασία, στην εξουσιοδότηση και στην πραγματική εντολή επιχειρήσεων παραμένει καθοριστική.

Η εικόνα της «κουλουριασμένης κόμπρας», που χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την ιρανική στάση, συνοψίζει αυτή τη λογική: μια δύναμη που δεν χρειάζεται να επιτεθεί πρώτη για να αποτρέψει τον αντίπαλο, αλλά θέλει να καταστήσει σαφές ότι δεν θα περιμένει παθητικά να δεχθεί το πλήγμα. Πρόκειται για αναλυτική μεταφορά και όχι για επιβεβαίωση συγκεκριμένης απόφασης της ιρανικής ηγεσίας.

2. Ομάν και Ντουμπάι: οι πιθανοί στόχοι δεν περιορίζονται στις στρατιωτικές βάσεις

Οι ανεπιβεβαίωτες αναφορές για την ιρανική στάση περιλαμβάνουν μια ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια: οι πιθανοί στόχοι μιας αντίδρασης δεν θα περιορίζονταν αναγκαστικά στις αμερικανικές βάσεις, αλλά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν και εγκαταστάσεις σε κράτη από το έδαφος των οποίων θα εκδηλωνόταν επίθεση εναντίον του Ιράν.

Στο συγκεκριμένο πλαίσιο κατονομάζονται το Ομάν και το Ντουμπάι, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Σύμφωνα με μια αναφορά που αποδίδεται σε συμμετέχοντα σε συνάντηση της ιρανικής ηγεσίας, η πιθανότητα να ξεκινήσει επίθεση κατά του Ιράν από το Ντουμπάι προκάλεσε την απάντηση «Όχι πια». Στην ίδια αφήγηση περιλαμβάνεται η προειδοποίηση ότι, εάν το Ντουμπάι χρησιμοποιηθεί ως σημείο εκκίνησης μιας επίθεσης, θα μπορούσε να καταστραφεί ο ρόλος του ως διεθνούς εμπορικού κέντρου.

Η συγκεκριμένη συνομιλία, η ακριβής διατύπωση και η ύπαρξη σχετικού επιχειρησιακού σχεδίου δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Δεν πρέπει, επομένως, να παρουσιάζονται ως επίσημη ιρανική δήλωση ή ως ειλημμένη απόφαση.

Η στρατηγική λογική πίσω από αυτή την αναφορά, ωστόσο, είναι σαφής. Εάν μια περιφερειακή δύναμη θεωρεί ότι το έδαφος ενός γειτονικού κράτους χρησιμοποιείται για επίθεση εναντίον της, μπορεί να επιχειρήσει να μεταφέρει το κόστος της σύγκρουσης και στις υποδομές που διευκολύνουν την επιχείρηση.

Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό δίλημμα για τις χώρες του Κόλπου. Η φιλοξενία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων μπορεί να ενισχύει την αποτρεπτική τους προστασία, αλλά μπορεί επίσης να αυξάνει την έκθεσή τους σε περίπτωση γενικευμένου πολέμου. Αεροδρόμια, λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και εμπορικοί κόμβοι ενδέχεται να αποκτήσουν στρατηγική σημασία που υπερβαίνει τον αρχικό τους ρόλο.

Το Ντουμπάι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο σε ένα τέτοιο σενάριο λόγω της διεθνούς εμπορικής, χρηματοοικονομικής και μεταφορικής του λειτουργίας. Μια σοβαρή διατάραξη της ασφάλειάς του θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις πέρα από τις άμεσες υλικές ζημιές, επηρεάζοντας την εμπιστοσύνη, τις μεταφορές και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες στην ευρύτερη περιοχή.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η Τεχεράνη έχει αποφασίσει να πλήξει το Ντουμπάι ή το Ομάν. Δείχνει, όμως, γιατί η στρατιωτική συνεργασία με μια εξωτερική δύναμη μπορεί να δημιουργήσει ταυτόχρονα δυνατότητες προστασίας και νέες ευπάθειες.

3. Η αβεβαιότητα γύρω από την ανώτατη ηγεσία του Ιράν

Στο αρχικό υλικό αναφέρεται ότι δεν έχει καταγραφεί επιβεβαιωμένη δημόσια εμφάνιση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν από τον Μάρτιο. Το στοιχείο αυτό συνοδεύεται από την υπόθεση ότι οι στρατιωτικοί διοικητές μπορεί να έχουν ήδη προετοιμάσει τα επιχειρησιακά τους σχέδια και να διαθέτουν αυξημένο περιθώριο αυτονομίας.

Η απουσία δημόσιας εμφάνισης δεν αποδεικνύει, από μόνη της, αδυναμία διοίκησης ή απώλεια ελέγχου. Ούτε επιβεβαιώνει ότι η στρατιωτική ηγεσία μπορεί να ενεργήσει χωρίς νέα εντολή. Τα δύο ζητήματα πρέπει να παραμείνουν διακριτά.

Για την αξιολόγηση της κατάστασης χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τρία επίπεδα:

• Επιχειρησιακός σχεδιασμός: οι ένοπλες δυνάμεις προετοιμάζουν σενάρια και πιθανούς στόχους.
• Προκαθορισμένη εξουσιοδότηση: οι διοικητές ενδέχεται να έχουν λάβει εντολή να ενεργήσουν όταν εκπληρωθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
• Απόφαση εκτέλεσης: έχει εγκριθεί συγκεκριμένη επιχείρηση και έχουν δοθεί οι σχετικές εντολές.

Το πρώτο αποτελεί φυσιολογικό στοιχείο της στρατιωτικής προετοιμασίας. Το δεύτερο και το τρίτο απαιτούν συγκεκριμένη τεκμηρίωση, η οποία δεν προκύπτει από τις πληροφορίες που διαθέτουμε.

Η αβεβαιότητα γύρω από αυτά τα ζητήματα έχει τη δική της στρατηγική σημασία. Εάν η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η Τεχεράνη μπορεί να αντιδράσει πριν από την εκδήλωση επίθεσης, θα πρέπει να υπολογίζει το ενδεχόμενο ότι οι δικές της προετοιμασίες θα ενεργοποιήσουν ακριβώς την αντίδραση που επιδιώκει να αποτρέψει.

4. Τα περιστατικά στο Ορμούζ: δύο πλοία, άγνωστη προέλευση των πληγμάτων

Η ένταση δεν περιορίζεται στις στρατιωτικές δηλώσεις. Στις 13 και 14 Οκτωβρίου σημειώθηκαν περιστατικά με δύο πλοία υπό σημαία Σιγκαπούρης στα Στενά του Ορμούζ.

Το GFS PRIDE βυθίστηκε, ενώ το GFS GISELLE υπέστη ζημιές. Σύμφωνα με την ενημέρωση που περιλαμβάνεται στο αρχικό υλικό, τα πληρώματα και των δύο πλοίων ήταν ασφαλή. Οι αρχές της Σιγκαπούρης ανέφεραν ότι τα πλοία επλήγησαν από βλήματα άγνωστης προέλευσης.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί ποιος ευθύνεται για τα περιστατικά. Δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση που να επιτρέπει την απόδοσή τους στο Ιράν, στις Ηνωμένες Πολιτείες ή σε οποιονδήποτε άλλο συγκεκριμένο δρώντα.

Επομένως, τα δύο περιστατικά πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πραγματικά συμβάντα θαλάσσιας ασφάλειας, αλλά όχι ως αποδεδειγμένη ένδειξη ότι κάποια πλευρά έχει αρχίσει μια συγκεκριμένη στρατηγική κλιμάκωσης.

Η διάκριση αυτή έχει πρακτική σημασία. Η επίθεση σε ένα πλοίο και η βύθισή του αυξάνουν τον κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα, τις ασφαλιστικές καλύψεις και το κόστος μεταφοράς, ακόμη και όταν δεν είναι γνωστός ο υπεύθυνος. Ταυτόχρονα, η απουσία απόδοσης ευθύνης δυσκολεύει τη λήψη πολιτικών αποφάσεων, επειδή κάθε πλευρά μπορεί να ερμηνεύσει το περιστατικό σύμφωνα με τις δικές της υποψίες.

Η ασφαλής διέλευση ορισμένων πλοίων δεν ισοδυναμεί με πλήρη αποκατάσταση της ασφάλειας. Και η διαπίστωση ότι ένα πλοίο πέρασε χωρίς πρόβλημα δεν αποδεικνύει ότι ο θαλάσσιος διάδρομος έχει επανέλθει σε κανονική λειτουργία.

5. Τα υποθαλάσσια καλώδια και ο ισχυρισμός περί γενικευμένου ψηφιακού αποκλεισμού

Μια ακόμη σοβαρή αναφορά υποστηρίζει ότι το Ιράν έχει αποφασίσει να πλήξει τα υποθαλάσσια καλώδια που διέρχονται από την περιοχή του Ορμούζ, προκαλώντας παρατεταμένες διακοπές του διαδικτύου σε μεγάλες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης.

Ο ισχυρισμός αυτός δεν έχει επιβεβαιωθεί ως ειλημμένη ιρανική απόφαση. Επιπλέον, η εκτίμηση ότι μια διακοπή των συγκεκριμένων καλωδίων θα προκαλούσε γενικευμένο και παρατεταμένο ψηφιακό αποκλεισμό στις δύο ηπείρους δεν τεκμηριώνεται επαρκώς.

Στο αρχικό υλικό καταγράφεται εκτίμηση ότι τα καλωδιακά συστήματα της περιοχής αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 1% της παγκόσμιας χωρητικότητας εύρους ζώνης, με μεγαλύτερη έκθεση στις διαδρομές που εξυπηρετούν τον Κόλπο και την Ινδία. Εφόσον η εκτίμηση αυτή είναι σωστή, οι άμεσες επιπτώσεις μιας διακοπής θα ήταν πιθανότερο να συγκεντρωθούν στις περιφερειακές συνδέσεις, αντί να προκαλέσουν αυτομάτως γενικευμένο αποκλεισμό μεταξύ Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα καλώδια είναι ασήμαντα. Η συγκέντρωση κρίσιμων διαδρομών σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές δημιουργεί ευπάθειες για τις χώρες και τους φορείς που εξαρτώνται από αυτές. Μια βλάβη μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις, διακοπές ή αυξημένο κόστος, ανάλογα με τις εναλλακτικές διαδρομές και τη δυνατότητα αποκατάστασης.

Η πρόσβαση των συνεργείων επισκευής έχει επίσης σημασία. Σε μια περιοχή όπου η ναυσιπλοΐα είναι ήδη επικίνδυνη, η αποκατάσταση ενός υποθαλάσσιου καλωδίου μπορεί να καθυστερήσει, ακόμη και αν η αρχική βλάβη είναι περιορισμένη.

Συνεπώς, πρέπει να διατηρήσουμε δύο διακριτά επίπεδα: ο ισχυρισμός περί ιρανικής πρόθεσης να πληγούν καλώδια παραμένει ανεπιβεβαίωτος, ενώ η πιθανότητα περιφερειακών ψηφιακών επιπτώσεων από πραγματική βλάβη είναι ένα διαφορετικό ζήτημα. Η πρόβλεψη γενικευμένου αποκλεισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως βασικό σενάριο χωρίς ισχυρότερη τεκμηρίωση.

6. Ο ναυτικός αποκλεισμός και το στρατηγικό πλαίσιο του Ορμούζ

Στο αρχικό υλικό αναφέρεται ότι ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν βρίσκεται σε ισχύ από τον Απρίλιο, ενώ έχουν καταγραφεί περιστατικά και στον Κόλπο του Ομάν. Η πληροφορία αυτή εντάσσει τα συμβάντα του Οκτωβρίου σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον, αντί να τα παρουσιάζει ως μεμονωμένη κρίση που εμφανίστηκε ξαφνικά.

Η σημασία του Ορμούζ υπερβαίνει τη γεωγραφία του στενού περάσματος. Η περιοχή συνδέει τις ενεργειακές ροές με τις εμπορικές μεταφορές και με την παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων που επιδιώκουν να προστατεύσουν ή να ελέγξουν τη ναυσιπλοΐα.

Για το Ιράν, η γεωγραφική θέση προσφέρει τη δυνατότητα να επηρεάζει τον υπολογισμό των αντιπάλων του. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα κράτη του Κόλπου, η διατήρηση ασφαλούς ναυσιπλοΐας αποτελεί κρίσιμο συμφέρον. Αυτά τα συμφέροντα δεν οδηγούν αναγκαστικά σε σύγκρουση, αλλά δημιουργούν ένα πεδίο όπου ακόμη και ένα περιορισμένο περιστατικό μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη πολιτική σημασία.

Στις 12 Οκτωβρίου τοποθετείται, σύμφωνα με το αρχικό υλικό, η έναρξη ή η συνέχιση της ιρανικής αξιολόγησης της αμερικανικής στάσης και των επιλογών γύρω από το Ορμούζ. Η ημερομηνία αυτή αποτελεί χρονικό σημείο αναφοράς, όχι απόδειξη ότι έχει ολοκληρωθεί η αξιολόγηση ή ότι έχει ληφθεί τελική απόφαση.

7. Η ανεπιβεβαίωτη πρόταση: αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων και περιφερειακή συλλογική ασφάλεια

Στο αρχικό υλικό περιλαμβάνεται μια δήλωση που αποδίδεται σε Ιρανό ανώτατο αξιωματικό και συνδέει την επαναλειτουργία του Ορμούζ με την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τη Δυτική Ασία. Σύμφωνα με την ίδια αναφορά, το επόμενο βήμα θα ήταν η δημιουργία ενός περιφερειακού συστήματος συλλογικής ασφάλειας.

Η συγκεκριμένη δήλωση δεν έχει εντοπιστεί σε επιβεβαιωμένη δημόσια τοποθέτηση και παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Δεν γνωρίζουμε εάν πρόκειται για επίσημη ιρανική πρόταση, για ανεπίσημη διαπραγματευτική θέση ή για ερμηνεία της στρατηγικής σκέψης της Τεχεράνης.

Εάν, ωστόσο, αποδίδει σωστά μια πραγματική θέση, τότε η ιρανική πλευρά θα επιχειρούσε να συνδέσει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας με μια ευρύτερη αλλαγή στην περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Το Ορμούζ θα λειτουργούσε έτσι όχι μόνο ως θαλάσσιο πέρασμα, αλλά και ως διαπραγματευτικός μοχλός.

Η προοπτική ενός περιφερειακού συστήματος συλλογικής ασφάλειας θα απαιτούσε συγκεκριμένους όρους: συμφωνημένους κανόνες ναυσιπλοΐας, μηχανισμούς αντιμετώπισης κρίσεων, εγγυήσεις εφαρμογής και αποδοχή των υποχρεώσεων από τα συμμετέχοντα κράτη. Χωρίς αυτά, η επίκληση της συλλογικής ασφάλειας παραμένει πολιτικός στόχος και όχι λειτουργικό σύστημα.

Εδώ αναδύεται μια κρίσιμη αντίφαση. Στο προηγούμενο κεφάλαιο εξετάστηκε το ενδεχόμενο αμερικανικού πλήγματος πριν από την αποχώρηση δυνάμεων από την περιοχή. Εάν η Ουάσιγκτον θεωρούσε ότι έπρεπε να πλήξει πριν αποχωρήσει, ενώ η Τεχεράνη συνέδεε την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας με την αποχώρηση των ίδιων δυνάμεων, οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να εγκλωβιστούν σε μια κατάσταση όπου ο τελικός στόχος της μιας θα αποτελούσε το έναυσμα αντίδρασης για την άλλη.

Η μία πλευρά θα μπορούσε να αντιμετωπίζει το πλήγμα ως μέσο ενίσχυσης της διαπραγματευτικής της θέσης. Η άλλη θα μπορούσε να το εκλαμβάνει ως λόγο διατήρησης ή ενίσχυσης της πίεσης στο Ορμούζ. Έτσι, μια ενέργεια που σχεδιάζεται για να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους μπορεί να καταστήσει δυσκολότερη την αποκλιμάκωση.

8. Τι έχει επιβεβαιωθεί, τι παραμένει ανεπιβεβαίωτο

Για να μην συγχέονται οι διαφορετικές κατηγορίες πληροφορίας, η εικόνα του κεφαλαίου συνοψίζεται ως εξής.

Καταγεγραμμένα περιστατικά και δημόσια στοιχεία:

• Στις 13 και 14 Οκτωβρίου επλήγησαν δύο πλοία υπό σημαία Σιγκαπούρης στα Στενά του Ορμούζ.
• Το GFS PRIDE βυθίστηκε και το GFS GISELLE υπέστη ζημιές.
• Τα πληρώματα αναφέρθηκαν ως ασφαλή.
• Η προέλευση των βλημάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί.
• Το αρχικό υλικό τοποθετεί από τον Απρίλιο την ισχύ του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν και καταγράφει περιστατικά στον Κόλπο του Ομάν.

Ανεπιβεβαίωτες αναφορές:

• Ότι η ιρανική ηγεσία έχει αποφασίσει να αντιδράσει προληπτικά στην πρώτη ένδειξη επικείμενης επίθεσης.
• Ότι στρατιωτικοί διοικητές διαθέτουν προκαθορισμένους στόχους και εξουσιοδότηση δράσης χωρίς νέα εντολή.
• Ότι πιθανοί στόχοι περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις στο Ομάν και στο Ντουμπάι.
• Ότι σε συνάντηση της ιρανικής ηγεσίας διατυπώθηκε η απειλή πως το Ντουμπάι θα χάσει τον εμπορικό του ρόλο εάν χρησιμοποιηθεί ως σημείο εκκίνησης επίθεσης.
• Ότι έχει αποφασιστεί πλήγμα κατά των υποθαλάσσιων καλωδίων του Ορμούζ με σκοπό τη διακοπή της διαδικτυακής συνδεσιμότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη.
• Ότι η επαναλειτουργία του Ορμούζ έχει τεθεί επισήμως υπό τον όρο αποχώρησης των αμερικανικών δυνάμεων και δημιουργίας περιφερειακού συστήματος συλλογικής ασφάλειας.

Στρατηγικές εκτιμήσεις:

• Η πιθανή προληπτική στάση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο λανθασμένου υπολογισμού.
• Η διεύρυνση των πιθανών στόχων πέρα από τις στρατιωτικές βάσεις θα αύξανε την έκθεση των περιφερειακών οικονομιών.
• Μια βλάβη στα υποθαλάσσια καλώδια θα μπορούσε να επηρεάσει ιδιαίτερα τις συνδέσεις του Κόλπου και της Ινδίας, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως γενικευμένο αποκλεισμό του διαδικτύου στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική.
• Η σύνδεση του Ορμούζ με την αποχώρηση ξένων στρατιωτικών δυνάμεων θα μετέτρεπε τη ναυσιπλοΐα σε μέρος μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης για την περιφερειακή ασφάλεια.

Συμπέρασμα: η αποτροπή ως μέσο πίεσης και ως πηγή κινδύνου

Η ιρανική στάση, όπως περιγράφεται στις ανεπιβεβαίωτες αναφορές, συνδέει τρία επίπεδα: την πιθανότητα προληπτικής στρατιωτικής αντίδρασης, τη διεύρυνση των πιθανών στόχων πέρα από τις αμερικανικές βάσεις και τη χρήση της γεωγραφικής θέσης του Ιράν ως μοχλού πίεσης γύρω από το Ορμούζ.

Η εικόνα δεν αποδεικνύει ότι η Τεχεράνη έχει αποφασίσει να ξεκινήσει μια ευρύτερη σύγκρουση. Δείχνει, όμως, ότι η πιθανότητα μιας τέτοιας αντίδρασης πρέπει να εξετάζεται μέσα σε ένα σύστημα όπου η στρατιωτική παρουσία, η ναυσιπλοΐα, οι ενεργειακές ροές και οι ψηφιακές υποδομές αλληλοσυνδέονται.

Η βασική αβεβαιότητα παραμένει η πρόθεση. Δεν γνωρίζουμε εάν οι αναφερόμενες επιλογές έχουν περάσει από το στάδιο του σχεδιασμού σε εκείνο της εξουσιοδότησης ή της εκτέλεσης. Γνωρίζουμε, όμως, ότι η σύγχυση ανάμεσα σε προετοιμασία και επίθεση μπορεί να γίνει από μόνη της παράγοντας κλιμάκωσης.

Η αποτροπή είναι αποτελεσματική όταν περιορίζει τις επιλογές του αντιπάλου χωρίς να καταργεί το περιθώριο αποκλιμάκωσης. Όταν κάθε πλευρά θεωρεί ότι πρέπει να ενεργήσει πριν από την άλλη, η αποτροπή κινδυνεύει να μετατραπεί στον μηχανισμό που θα πυροδοτήσει τη σύγκρουση.

 

Κεφάλαιο 3: Η σαουδαραβική πίεση και το μέτωπο της Υεμένης

Ταΐζ, Άντεν, αεράμυνα και Ριάντ: όταν η περιφερειακή σύγκρουση απειλεί να διευρυνθεί

Η Υεμένη αποτελεί έναν από τους βασικούς κρίκους της σημερινής κρίσης γύρω από το Ιράν. Δεν είναι ένα απομονωμένο μέτωπο ούτε μια σύγκρουση που αφορά αποκλειστικά τη Σαουδική Αραβία και την Ανσάρ Αλλάχ, το κίνημα των Χούθι. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες περάσουν από την υποστήριξη και την προετοιμασία στην άμεση στρατιωτική δράση κατά των Χούθι, ή εάν Αμερικανοί στρατιωτικοί σκοτωθούν σε σαουδαραβικό ή άλλο περιφερειακό έδαφος, η Τεχεράνη ενδέχεται να εκλάβει την εξέλιξη ως έναρξη ευρύτερης εκστρατείας.

Αυτός είναι ο βασικός μηχανισμός σύνδεσης των μετώπων. Μια ενέργεια που τυπικά θα στρέφεται κατά της Υεμένης μπορεί να αποκτήσει διαφορετική σημασία στο ιρανικό στρατηγικό περιβάλλον. Δεν υπάρχει, ωστόσο, επιβεβαιωμένη αμερικανική απόφαση για πλήγμα κατά της Ανσάρ Αλλάχ ούτε επιβεβαιωμένη διαταγή για ευρύτερη επίθεση κατά του Ιράν. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη: εξετάζουμε μια πιθανή αλυσίδα κλιμάκωσης, όχι ένα γεγονός που έχει ήδη αποφασιστεί.

1. Η Ταΐζ και η μεταβολή της στρατιωτικής ισορροπίας

Η Ταΐζ έχει εξελιχθεί σε βασικό σημείο πίεσης στο εσωτερικό της Υεμένης. Οι δυνάμεις της Ανσάρ Αλλάχ έχουν περικυκλώσει την πόλη και οι κυβερνητικές δυνάμεις φέρονται να χάνουν έδαφος στις γύρω περιοχές. Η εικόνα που προκύπτει από το διαθέσιμο υλικό είναι ότι οι Χούθι έχουν ενισχύσει τη διαπραγματευτική και στρατιωτική τους θέση.

Η περικύκλωση, όμως, δεν ισοδυναμεί με κατάληψη. Η Ταΐζ δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως πόλη που έχει ήδη περάσει πλήρως στον έλεγχο των Χούθι. Αντίστοιχα, η εκτίμηση ότι η Ανσάρ Αλλάχ θα μπορούσε τελικά να ελέγξει ολόκληρη την Υεμένη παραμένει πρόβλεψη και όχι διαπιστωμένο αποτέλεσμα.

Η σημασία της Ταΐζ δεν περιορίζεται στην ίδια την πόλη. Η εξέλιξη του μετώπου επηρεάζει τις δυνατότητες των Χούθι να διατηρούν την πίεση προς τις κυβερνητικές δυνάμεις, να απειλούν άλλες περιοχές και να μεταφέρουν το κόστος της σύγκρουσης στη Σαουδική Αραβία. Ενισχύει, επομένως, τη θέση τους ακόμη και χωρίς να έχει επιτευχθεί πλήρης εδαφικός έλεγχος.

Η δυτική ακτή της Υεμένης και οι προσβάσεις προς την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελούν επίσης μέρος της ευρύτερης γεωγραφικής εξίσωσης. Η εξέλιξη στην Ταΐζ δεν πρέπει να αποσυνδέεται από τον έλεγχο των παράκτιων περιοχών, των οδικών αξόνων και των θαλάσσιων προσβάσεων. Η ισχύς σε έναν τέτοιο χώρο δεν μετριέται μόνο με τα τετραγωνικά χιλιόμετρα που ελέγχει μια πλευρά, αλλά και με τις δυνατότητες που αποκτά να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα και να πιέζει τον αντίπαλο.

Η πρόβλεψη για πλήρη έλεγχο της Υεμένης από τους Χούθι παραμένει ανοιχτό σενάριο. Τα δεδομένα για την Ταΐζ ενισχύουν την εκτίμηση ότι η θέση τους βελτιώνεται, αλλά δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι η τελική επικράτηση είναι δεδομένη.

2. Το Άντεν και οι αντικρουόμενες αναφορές για τις απώλειες

Στις 15 Οκτωβρίου αναφέρθηκε πλήγμα στο προεδρικό μέγαρο του Άντεν. Το διαθέσιμο υλικό περιλαμβάνει δύο διαφορετικούς απολογισμούς, οι οποίοι δεν πρέπει να συγχωνευθούν σε έναν ενιαίο αριθμό.

Η μία εκδοχή αναφέρει δύο νεκρούς. Μια άλλη, η οποία αποδίδει την πληροφορία στον υπουργό Υγείας της κυβέρνησης της Υεμένης, αναφέρει πέντε νεκρούς και δεκαέξι τραυματίες. Η διαφορά παραμένει ανεπίλυτη. Επομένως, ο σωστός απολογισμός δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως οριστικά εξακριβωμένος με βάση το υλικό που διαθέτουμε.

Ανάλογη επιφύλαξη απαιτείται για τις αναφορές σχετικά με πυραυλικά πλήγματα και αναχαιτίσεις στη σαουδαραβική επικράτεια. Ο συνασπισμός που αντιμάχεται τους Χούθι ανακοίνωσε αναχαίτιση πυραύλου με κατεύθυνση προς τη Μεδίνα. Οι Χούθι αρνήθηκαν ότι εκτόξευσαν τον συγκεκριμένο πύραυλο. Δεν έχει αποσαφηνιστεί ποιος τον εκτόξευσε.

Παράλληλα, έχουν διατυπωθεί αναφορές για πλήγματα των Χούθι κατά σαουδαραβικών θέσεων στην περιοχή Νατζράν. Αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα στο διαθέσιμο υλικό. Η ερμηνεία ότι τέτοιες ενέργειες υποδηλώνουν μακροπρόθεσμη διεκδίκηση των τριών νότιων σαουδαραβικών επαρχιών αποτελεί γεωπολιτική εκτίμηση, όχι αποδεδειγμένη επίσημη στρατηγική της Ανσάρ Αλλάχ.

Η διάκριση έχει σημασία. Άλλο είναι να καταγράφεται μια επίθεση, άλλο να αποδίδεται σε συγκεκριμένο φορέα και άλλο να εξάγεται συμπέρασμα για τις μακροπρόθεσμες εδαφικές επιδιώξεις του. Η σύγχυση αυτών των τριών επιπέδων παράγει βεβαιότητες που τα ίδια τα στοιχεία δεν δικαιολογούν.

3. Η σαουδαραβική αεράμυνα υπό πίεση

Η επαναλαμβανόμενη απειλή κατά σαουδαραβικών στόχων φέρνει την αεράμυνα του βασιλείου στο επίκεντρο. Η πίεση δεν αφορά μόνο το εάν ένα συγκεκριμένο βλήμα αναχαιτίστηκε ή έφτασε στον στόχο του. Αφορά τη δυνατότητα ενός συστήματος να προστατεύει μια μεγάλη επικράτεια, πολλές στρατηγικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές απέναντι σε επαναλαμβανόμενες επιθέσεις.

Στο διαθέσιμο υλικό καταγράφονται πέντε πιθανοί παράγοντες που μπορούν να εξηγήσουν τις αδυναμίες της σαουδαραβικής άμυνας:

• Εξάντληση αναχαιτιστικών πυραύλων: οι επαναλαμβανόμενες αναχαιτίσεις μπορούν να μειώσουν τα διαθέσιμα αποθέματα.
• Κορεσμός της άμυνας: η ταυτόχρονη ή διαδοχική χρήση διαφορετικών μέσων επίθεσης μπορεί να υπερφορτώσει τις αμυντικές δυνατότητες.
• Περιορισμοί ολοκλήρωσης των συστημάτων: η σύνδεση διαφορετικών αισθητήρων, ραντάρ και όπλων σε ένα ενιαίο λειτουργικό σύστημα δεν είναι αυτονόητη.
• Μεγάλη έκταση προς προστασία: η γεωγραφική διασπορά αεροδρομίων, ενεργειακών εγκαταστάσεων και στρατιωτικών στόχων δυσκολεύει την πλήρη κάλυψη.
• Προσαρμογή της παραγωγής και των τακτικών των Χούθι: η συσσωρευμένη εμπειρία μπορεί να επιτρέψει βελτιώσεις στα μέσα και στον τρόπο διεξαγωγής των επιθέσεων.

Οι παράγοντες αυτοί αποτελούν πιθανές και ανταγωνιστικές εξηγήσεις. Δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους ότι η σαουδαραβική αεράμυνα έχει καταρρεύσει, ούτε ότι κάθε αποτυχία οφείλεται σε έναν ενιαίο μηχανισμό.

Έχει διατυπωθεί επίσης ισχυρισμός περί αμερικανικής συνενοχής, σκόπιμης αποχής από την υποστήριξη ή οργανωμένης απομάκρυνσης προσώπων που συνδέονταν με την αμυντική λειτουργία. Το διαθέσιμο υλικό δεν περιλαμβάνει στοιχεία που να αποδεικνύουν τέτοιο σχέδιο. Η υπόθεση παραμένει ανεπιβεβαίωτη και δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως διαπιστωμένο γεγονός.

Η στρατηγική συνέπεια είναι σαφέστερη από την αιτία κάθε επιμέρους αποτυχίας: όταν οι επιθέσεις επαναλαμβάνονται, ακόμη και μια αεράμυνα που αναχαιτίζει σημαντικό μέρος των εισερχόμενων απειλών μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόβλημα αποθεμάτων, κάλυψης και αξιοπιστίας. Η δυνατότητα αναχαίτισης δεν ισοδυναμεί με πλήρη έλεγχο του εναέριου χώρου.

4. Το αεροδρόμιο του Ριάντ και τα όρια της διαθέσιμης εικόνας

Το διεθνές αεροδρόμιο King Khalid του Ριάντ αναφέρεται στο αρχικό υλικό ως κλειστό από τις 10 Οκτωβρίου, με σχετική ειδοποίηση αεροναυτιλίας που έφθανε έως τις 17 Οκτωβρίου. Η πληροφορία αυτή περιγράφει την κατάσταση που καταγράφεται στο συγκεκριμένο χρονικό όριο. Δεν αποδεικνύει ποια είναι η λειτουργική κατάσταση του αεροδρομίου μετά τη λήξη του.

Το υλικό αναφέρει επίσης ακυρώσεις πτήσεων προς τη Σαουδική Αραβία από αεροπορική εταιρεία έως τις 17 Οκτωβρίου. Οι ακυρώσεις μιας εταιρείας, ωστόσο, δεν ισοδυναμούν με επίσημη άδεια επαναλειτουργίας ούτε με συνολική εικόνα της αεροπορικής δραστηριότητας.

Δεν υπήρχε διαθέσιμη ζωντανή ροή ειδοποιήσεων αεροναυτιλίας, πλήρες αρχείο παρακολούθησης πτήσεων ή εμπορική δορυφορική απεικόνιση. Επομένως, δεν μπορεί να συναχθεί με βεβαιότητα η σημερινή κατάσταση του αεροδρομίου ή η έκταση των στρατιωτικών κινήσεων από την απουσία νεότερων πληροφοριών.

Η απουσία δεδομένων δεν αποτελεί καθησυχαστική ένδειξη. Είναι κενό πληροφόρησης.

5. Η αμερικανική παρουσία και ο κίνδυνος επέκτασης

Στο υλικό αναφέρεται ότι περισσότεροι από εκατό Αμερικανοί σύμβουλοι υποστηρίζουν τη Σαουδική Αραβία σε συμβουλευτικό και πληροφοριακό επίπεδο, χωρίς να συμμετέχουν άμεσα σε πλήγματα ή ανεφοδιασμό για επιθετικές επιχειρήσεις. Παράλληλα, υπάρχει ισχυρισμός ότι περισσότερα από εκατό στελέχη της CENTCOM βρίσκονται αυτή την περίοδο στο Ριάντ. Το πρώτο στοιχείο περιγράφει την αποστολή υποστήριξης, ενώ η ακριβής σημερινή τοποθεσία όλου του προσωπικού δεν τεκμηριώνεται με την ίδια βεβαιότητα.

Στις 15 Οκτωβρίου ανακοινώθηκε επίσης γαλλική ανάπτυξη για προστατευτικούς σκοπούς. Οι διαθέσιμες λεπτομέρειες δεν επαρκούν για να χαρτογραφηθεί με ακρίβεια η αποστολή, η θέση ή η επιχειρησιακή έκταση αυτής της παρουσίας.

Αυτή η διάταξη δημιουργεί έναν δυνητικό μηχανισμό κλιμάκωσης. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες πλήξουν την Ανσάρ Αλλάχ ή εάν υπάρξουν αμερικανικές απώλειες στη Σαουδική Αραβία, η σύγκρουση μπορεί να αποκτήσει άμεσα αμερικανική διάσταση. Η Τεχεράνη θα μπορούσε να εκλάβει μια τέτοια εξέλιξη ως ένδειξη ότι η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον στην Υεμένη.

Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποφασίσει να επιτεθούν στους Χούθι. Ούτε έχει επιβεβαιωθεί ότι έχει δοθεί εντολή για ευρύτερη στρατιωτική επιχείρηση. Η πιθανότητα κλιμάκωσης στηρίζεται στη σύνδεση των εμπλεκόμενων δυνάμεων και στα πιθανά κίνητρα, όχι σε μια γνωστή και εκτελεσμένη απόφαση.

Στην Ουάσιγκτον, το διαθέσιμο υλικό περιγράφει πίεση υπέρ μιας επίθεσης κατά του Ιράν, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ να παρουσιάζονται ως υποστηρικτές σκληρότερης γραμμής. Η ύπαρξη δημόσιας συζήτησης για στρατιωτικές επιλογές και η άσκηση πολιτικής πίεσης δεν αποδεικνύουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει χάσει τον έλεγχο της απόφασης ή ότι η αμερικανική πολιτική καθορίζεται εξωτερικά. Αυτό το τελευταίο παραμένει ισχυρισμός και δεν τεκμηριώνεται επαρκώς.

Η στρατηγική ανησυχία δεν είναι ότι κάθε αμερικανική παρουσία οδηγεί αναγκαστικά σε πόλεμο. Είναι ότι μια επίθεση, ένα θανατηφόρο περιστατικό ή μια λανθασμένη ερμηνεία της πρόθεσης του αντιπάλου μπορεί να μετατρέψει μια περιορισμένη επιχείρηση σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση.

6. Οι αναφορές για τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και το ισραηλινό προσωπικό

Το υλικό περιλαμβάνει αναφορά ότι ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, λειτουργεί από καταφύγια κάτω από παλατιακές εγκαταστάσεις. Η πληροφορία βασίζεται σε μία έμμεση αλυσίδα αναφορών και δεν επιβεβαιώνεται ανεξάρτητα. Δεν μπορεί, συνεπώς, να χρησιμοποιηθεί ως βέβαιη απόδειξη ότι η σαουδαραβική ηγεσία έχει μετακινηθεί σε υπόγεια κέντρα διοίκησης ή ότι έχει χάσει την επιχειρησιακή της ελευθερία.

Παράλληλα, έχουν διατυπωθεί αναφορές για παρουσία ισραηλινού στρατιωτικού προσωπικού πληροφοριών στο Ριάντ, σε συζητήσεις σχετικές με την άμυνα του βασιλείου. Σε ορισμένες εκδοχές γίνεται λόγος για ανώτερο αξιωματικό, ακόμη και για υποστράτηγο. Η παρουσία, ο βαθμός και ο ακριβής ρόλος του συγκεκριμένου προσωπικού δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Μια άλλη αναφορά υποστηρίζει ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν απέρριψε ισραηλινή προσφορά βοήθειας και ζήτησε την αποχώρηση των Ισραηλινών. Το διαθέσιμο υλικό υποστηρίζει μόνο εν μέρει την πληροφορία ότι η προσφορά απορρίφθηκε, μέσω μίας έμμεσης αλυσίδας μετάδοσης. Δεν αποδεικνύει ότι οι Ισραηλινοί αξιωματικοί αποχώρησαν, ούτε εξηγεί με βεβαιότητα το κίνητρο μιας πιθανής αποχώρησης.

Οι ισχυρισμοί ότι Ισραηλινοί αξιωματικοί συντονίζουν τη σαουδαραβική πυραυλική άμυνα, συνεργάζονται με Σαουδάραβες αξιωματικούς μέσα σε κέντρο επιχειρήσεων ή μεταφέρουν δεδομένα αμερικανικών ραντάρ αποτελούν αναλυτικές εκτιμήσεις και όχι επιβεβαιωμένα γεγονότα. Το ίδιο ισχύει για την αναφορά ότι συγκεκριμένα συστήματα, όπως τα Arrow 2, Arrow 3 και THAAD, συντονίζονται από ισραηλινό προσωπικό. Δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για να παρουσιαστεί αυτή η εικόνα ως εξακριβωμένη επιχειρησιακή πραγματικότητα.

Στις 16 Οκτωβρίου αποδόθηκε στον Τραμπ δήλωση ότι το Ισραήλ ήταν «πολύ, πολύ χρήσιμο» για τη Σαουδική Αραβία και ότι οι Συμφωνίες του Αβραάμ βρίσκονταν «ίσως περισσότερο από ποτέ» ξανά στο προσκήνιο. Το υλικό δεν περιλαμβάνει πλήρες πρωτογενές καταγεγραμμένο τεκμήριο που να επιτρέπει την ανεξάρτητη επαλήθευση όλων των αποδιδόμενων διατυπώσεων. Ειδικότερα, η φράση ότι θα μιλούσε σύντομα με τους Σαουδάραβες δεν εντοπίστηκε στο διαθέσιμο καταγεγραμμένο υλικό. Ακόμη και αν η βασική δήλωση αποδοθεί σωστά, δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το Ισραήλ είχε συγκεκριμένο επιχειρησιακό ρόλο στη σαουδαραβική αεράμυνα.

Η διάκριση ανάμεσα σε πολιτική δήλωση, πιθανή διπλωματική προσφορά και πραγματική στρατιωτική συνεργασία πρέπει να παραμείνει σαφής. Η μία δεν αποδεικνύει αυτομάτως την άλλη.

 

Κεφάλαιο 4: Η συμμαχία της Μέκκας και η ευρασιατική εξίσωση

Πακιστάν, Τουρκία, Ομάν και Ρωσία: άμυνα, οικονομικές διαδρομές και αναζήτηση στρατηγικής αυτονομίας

Η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν αποκαλύπτει μόνο τα όρια της στρατιωτικής ισχύος. Αναδεικνύει και ένα δεύτερο ζήτημα: μέχρι ποιο σημείο είναι διατεθειμένα τα κράτη να αναλάβουν το κόστος μιας σύγκρουσης για λογαριασμό ενός συμμάχου τους.

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει σημαντικούς στρατιωτικούς πόρους, ενεργειακή ισχύ και πρόσβαση σε διεθνή δίκτυα ασφαλείας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το Πακιστάν και η Τουρκία είναι υποχρεωμένα να μετατρέψουν τη συνεργασία τους με το Ριάντ σε συμμετοχή σε επιθετικές επιχειρήσεις κατά της Ανσάρ Αλλάχ. Αντίστοιχα, η διπλωματική συνεργασία του Ομάν, οι επαφές της Ρωσίας με το Πακιστάν και οι οικονομικές σχέσεις Ιράν, Πακιστάν και Κίνας δεν συνιστούν αυτομάτως ενιαίο στρατιωτικό συνασπισμό.

Η εικόνα που προκύπτει είναι πιο σύνθετη: διαφορετικά κράτη επιδιώκουν να διατηρήσουν ανοιχτές τις επιλογές τους, να αποφύγουν δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να τα παρασύρουν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση και να ενισχύσουν την ικανότητά τους να λειτουργούν έξω από την αποκλειστική εξάρτηση από έναν εξωτερικό πόλο ισχύος.

1. Η Αμυντική Συμμαχία της Μέκκας: συλλογική ασφάλεια χωρίς επιθετική εντολή

Στις 5 Οκτωβρίου εκδόθηκε τριμερής δήλωση της Αμυντικής Συμμαχίας της Μέκκας, στην οποία συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Τουρκία. Η δήλωση προβλέπει την ανάγκη ταχείας και πρακτικής εφαρμογής μέτρων συλλογικής άμυνας, υπό την επιφύλαξη της εθνικής νομοθεσίας κάθε συμμετέχοντος κράτους.

Η διατύπωση έχει σημασία. Η συλλογική άμυνα δεν ισοδυναμεί με αυτόματη συμμετοχή σε κάθε επιθετική επιχείρηση ενός μέλους. Η υποχρέωση προστασίας ενός κράτους, η παροχή στρατιωτικής βοήθειας και η συμμετοχή σε πόλεμο με συγκεκριμένο επιθετικό στόχο είναι διαφορετικά επίπεδα δέσμευσης.

Στις 8 Οκτωβρίου, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι οποιαδήποτε υποστήριξη απαιτεί κοινοβουλευτική έγκριση και απέκλεισε την τουρκική συμμετοχή στον πόλεμο της Υεμένης. Παράλληλα, χαρακτήρισε τη συμφωνία μη επιθετική.

Αυτή είναι η δημόσια γραμμή που καταγράφεται στο διαθέσιμο υλικό: η συμμαχία αφορά την άμυνα και τη συλλογική αποτροπή, όχι μια ανεπιφύλακτη εξουσιοδότηση για επιθετικές επιχειρήσεις.

Το αρχικό υλικό προχωρά περισσότερο και υποστηρίζει ότι το Πακιστάν έχει ήδη καταλήξει σε σταθερή πολιτική άρνησης συμμετοχής σε επιθετικές επιχειρήσεις κατά της Ανσάρ Αλλάχ, σε συντονισμό με την Άγκυρα. Αναφέρει επίσης ότι προηγούμενο σαουδαραβικό αίτημα για αποστολή πακιστανικών ειδικών δυνάμεων απορρίφθηκε κατηγορηματικά.

Οι συγκεκριμένες ιδιωτικές διαβουλεύσεις και η έκταση της υποτιθέμενης άρνησης δεν επιβεβαιώνονται πλήρως από τις δημόσιες δηλώσεις που περιλαμβάνονται στο υλικό. Το τεκμηριωμένο συμπέρασμα είναι στενότερο: η δημόσια θέση της συμμαχίας θέτει όρια στην επιθετική εμπλοκή, ενώ η ακριβής έκταση της πακιστανικής άρνησης παραμένει ανοιχτή.

Υπάρχει επίσης ο ισχυρισμός ότι οι αντιρρήσεις του Πακιστάν και της Τουρκίας για συνεργασία στο ίδιο επιχειρησιακό περιβάλλον με ισραηλινό προσωπικό συνέβαλαν στην απόρριψη ισραηλινής προσφοράς από το Ριάντ. Η σύνδεση αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Πρέπει να διατηρηθεί ως αναφορά του αρχικού υλικού, όχι ως αποδεδειγμένη αιτία μιας σαουδαραβικής απόφασης.

Η ουσία είναι ότι μια συμμαχία δεν αποτυγχάνει επειδή δεν κάνει κάτι που δεν έχει συμφωνήσει να κάνει. Εάν η εντολή της είναι αμυντική, η άρνηση συμμετοχής σε επιθετικό πόλεμο δεν αποτελεί από μόνη της παραβίαση της αποστολής της.

2. Το Πακιστάν: προστασία των συμμάχων, όχι λευκή επιταγή

Η στάση του Πακιστάν παρουσιάζεται στο αρχικό υλικό ως πολιτική αντιστάθμισης κινδύνων. Το Ισλαμαμπάντ επιδιώκει να διατηρήσει τις σχέσεις του με τη Σαουδική Αραβία, να αποφύγει την άμεση εμπλοκή στον πόλεμο της Υεμένης και ταυτόχρονα να μην κλείσει τους διαύλους επικοινωνίας με το Ιράν.

Στις 14 Οκτωβρίου, σε κοινή δημόσια τοποθέτηση με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν, η πακιστανική πλευρά έδωσε έμφαση στον διάλογο, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας και στα δύο στρατηγικά θαλάσσια περάσματα της ευρύτερης κρίσης, ενώ επανέλαβε την υποστήριξη στην κυριαρχία της Σαουδικής Αραβίας. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν είχε επισκεφθεί το Ισλαμαμπάντ στις 13 και 14 Οκτωβρίου.

Η θέση αυτή δεν σημαίνει εγκατάλειψη του Ριάντ. Σημαίνει προσπάθεια διατήρησης της συμμαχικής σχέσης χωρίς αυτόματη αποδοχή κάθε στρατιωτικής επιλογής της σαουδαραβικής ηγεσίας.

Το αρχικό υλικό υποστηρίζει ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ζήτησε επανειλημμένα πακιστανική βοήθεια για την πολεμική του προσπάθεια και ότι το Πακιστάν αρνήθηκε. Περιλαμβάνει επίσης την πιο συγκεκριμένη αναφορά ότι αίτημα για αποστολή ειδικών δυνάμεων απορρίφθηκε κατηγορηματικά. Αυτές οι πληροφορίες αποδίδονται σε πακιστανικές πηγές του συντάκτη και δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Δεν πρέπει να συγχέονται με την επίσημη δημόσια θέση ότι οι πακιστανικές δυνάμεις δεν προορίζονται για επιθετικές επιχειρήσεις στην Υεμένη.

Στο ίδιο υλικό αναφέρεται ότι, σε περίπτωση ρήξης ή αποδυνάμωσης της σαουδαραβικής μοναρχίας, ούτε το Ισλαμαμπάντ ούτε η Άγκυρα θα έσπευδαν κατ’ ανάγκην να διασώσουν τον διάδοχο του θρόνου. Η εκτίμηση αυτή είναι υποθετική πρόβλεψη και όχι καταγεγραμμένη απόφαση των δύο κρατών.

Αναφέρεται επίσης ότι στο Πακιστάν υπάρχει βαθιά κοινωνική συμπάθεια προς την Ανσάρ Αλλάχ. Το υλικό δεν παρέχει αντιπροσωπευτικά στοιχεία που να επιτρέπουν τη γενίκευση αυτής της θέσης σε ολόκληρη την πακιστανική κοινωνία. Μπορεί να καταγραφεί ως πολιτική εκτίμηση του συντάκτη, όχι ως αποδεδειγμένη ομοιογενής κοινωνική στάση.

Το στρατηγικό συμπέρασμα παραμένει: το Πακιστάν μπορεί να θεωρεί την ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας σημαντική, χωρίς να θεωρεί ότι η ασφάλεια αυτή απαιτεί την ανάληψη του πολέμου της Υεμένης.

3. Η Τουρκία και τα θεσμικά όρια της στρατιωτικής εμπλοκής

Η τουρκική θέση έχει δύο διαστάσεις. Η πρώτη είναι η πολιτική δέσμευση στην αμυντική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία. Η δεύτερη είναι η διατήρηση του εθνικού ελέγχου πάνω στην απόφαση για συμμετοχή σε πολεμικές επιχειρήσεις.

Η δήλωση του Χακάν Φιντάν στις 8 Οκτωβρίου ότι απαιτείται κοινοβουλευτική έγκριση και ότι η Τουρκία δεν θα συμμετάσχει στον πόλεμο της Υεμένης καθορίζει το δημόσιο πλαίσιο της τουρκικής πολιτικής. Δεν αποτελεί απόδειξη ότι η Άγκυρα αποκλείει κάθε μορφή διπλωματικής, πληροφοριακής ή αμυντικής βοήθειας προς τη Σαουδική Αραβία.

Το αρχικό υλικό υποστηρίζει ότι η Τουρκία και το Πακιστάν έχουν συντονίσει τη στάση τους απέναντι σε επιθετικές επιχειρήσεις κατά των Χούθι. Η δημόσια γραμμή της Άγκυρας είναι συμβατή με την αποφυγή μιας τέτοιας εμπλοκής, αλλά ο ακριβής βαθμός του διμερούς συντονισμού δεν τεκμηριώνεται πλήρως.

Η Τουρκία έχει λόγους να διατηρεί σχέσεις με το Ριάντ χωρίς να υιοθετεί αυτομάτως τις στρατιωτικές του επιλογές. Η άμεση συμμετοχή στον πόλεμο θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες δεσμεύσεις, να αυξήσει την έκθεση τουρκικών δυνάμεων σε αντίποινα και να περιορίσει την ελευθερία κινήσεων της Άγκυρας απέναντι στο Ιράν και σε άλλους περιφερειακούς παράγοντες.

Η κοινοβουλευτική έγκριση δεν είναι απλώς διαδικαστική λεπτομέρεια. Ενσωματώνει την απόφαση για χρήση στρατιωτικής ισχύος σε ένα εθνικό θεσμικό πλαίσιο. Με αυτόν τον τρόπο, η συμμετοχή σε μια συμμαχία δεν αφαιρεί από το κράτος το δικαίωμα να αποφασίζει πότε, πώς και με ποιους όρους θα εμπλακεί σε πόλεμο.

4. Το Ομάν: ελευθερία ναυσιπλοΐας και διπλωματική διαμεσολάβηση

Η παρουσία του Ομάν στις επαφές με το Πακιστάν έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας και της σύνδεσής της με τα θαλάσσια περάσματα της περιοχής.

Στις 13 και 14 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν επισκέφθηκε το Ισλαμαμπάντ. Η κοινή δημόσια τοποθέτηση της 14ης Οκτωβρίου έδωσε έμφαση στον διάλογο, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας και στην κυριαρχία της Σαουδικής Αραβίας.

Αυτή η διατύπωση επιτρέπει στο Ομάν να υποστηρίζει την περιφερειακή σταθερότητα χωρίς να ταυτίζεται με μία στρατιωτική πλευρά σε όλες τις διαστάσεις της σύγκρουσης. Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι κοινό συμφέρον για κράτη που εξαρτώνται από τις θαλάσσιες μεταφορές, ακόμη και όταν διαφωνούν ως προς την ευθύνη για την κρίση ή ως προς τον τρόπο επίλυσής της.

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει επίσης ανεπιβεβαίωτη αναφορά ότι η ιρανική πλευρά θα μπορούσε να θεωρήσει το Ομάν στόχο σε περίπτωση επίθεσης κατά του Ιράν που θα ξεκινούσε από το έδαφός του. Η συγκεκριμένη απειλή δεν έχει επιβεβαιωθεί ως επίσημη απόφαση της Τεχεράνης. Πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αναφορά για πιθανή ιρανική αντίληψη της γεωγραφίας της σύγκρουσης, όχι ως βεβαιότητα ότι το Ομάν έχει επιλεγεί ως στόχος.

Η γεωγραφία δημιουργεί έκθεση, αλλά δεν καθορίζει αυτομάτως την πολιτική επιλογή. Το Ομάν μπορεί να βρίσκεται κοντά σε στρατηγικά περάσματα και στρατιωτικές εγκαταστάσεις χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει αποφασίσει να συμμετάσχει σε επίθεση κατά του Ιράν.

5. Η ρωσική παρουσία στο Πακιστάν και η ασυμφωνία των ανακοινώσεων

Ο Ρώσος υπουργός Εσωτερικών Βλαντίμιρ Κολοκόλτσεφ ολοκλήρωσε στις 15 Οκτωβρίου τετραήμερη επίσκεψη στο Πακιστάν. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό, τον πρόεδρο και τον αρχιστράτηγο Ασίμ Μουνίρ.

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει διαφορετικές περιγραφές για το περιεχόμενο των επαφών. Μία εκδοχή αναφέρει ότι η επίσημη ανακοίνωση αφορούσε συμφωνία συνεργασίας κατά του οργανωμένου εγκλήματος, χωρίς να κάνει λόγο για περιφερειακή ασφάλεια. Άλλη αναφορά αποδίδει στην πακιστανική στρατιωτική ενημέρωση συζήτηση για το περιφερειακό περιβάλλον ασφαλείας.

Η αντίφαση πρέπει να παραμείνει ορατή. Η επίσκεψη και οι συναντήσεις καταγράφονται στο υλικό, αλλά η επίσημη περιγραφή της ατζέντας δεν παρουσιάζεται με ενιαίο τρόπο. Επομένως, δεν υπάρχει επαρκής βάση για να υποστηριχθεί ότι υπογράφηκε ή συμφωνήθηκε συγκεκριμένο ρωσοπακιστανικό σύμφωνο περιφερειακής ασφάλειας.

Η γεωπολιτική ερμηνεία είναι ότι η επίσκεψη αποκτά σημασία μέσα σε μια περίοδο αυξημένης περιφερειακής αβεβαιότητας. Η Ρωσία και το Πακιστάν έχουν λόγους να διατηρούν διαύλους επικοινωνίας, ενώ οι συναντήσεις με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Πακιστάν επιτρέπουν ανταλλαγή απόψεων πέρα από ένα στενό διμερές διοικητικό ζήτημα.

Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να αποδειχθεί κοινή στρατηγική γραμμή για τον πόλεμο της Υεμένης, το Ιράν ή τη Σαουδική Αραβία. Η επίσκεψη αποτελεί ένδειξη διπλωματικής δραστηριότητας, όχι από μόνη της απόδειξη νέου στρατιωτικού άξονα.

Η διαφορά είναι ουσιώδης για μια πολυπολική ανάλυση: οι σχέσεις μεταξύ κρατών μπορούν να διευρύνονται, να αποκτούν στρατηγικό βάθος και να δημιουργούν εναλλακτικές χωρίς να μετατρέπονται αμέσως σε δεσμευτικές συμμαχίες.

 

Η ρωσική παρέμβαση στον ΟΗΕ και η ευρωπαϊκή πορεία προς την κλιμάκωση

Στις 14 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση τύπου Arria του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στην οποία εξετάστηκαν ζητήματα που αφορούν τη διεθνή ασφάλεια και την αντιπαράθεση γύρω από τη Ρωσία. Στο αρχικό υλικό γίνεται ειδική αναφορά στη ρωσική παρέμβαση, στην απάντηση του Βασίλι Νεμπένζια και στη μεταβολή του αμερικανικού τόνου.

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στη διπλωματική αντιπαράθεση. Αφορά και την κατεύθυνση που ακολουθεί η Ευρώπη σε σχέση με τη Ρωσία. Στο πλαίσιο της συζήτησης διατυπώνεται η εκτίμηση ότι η ευρωπαϊκή πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε μια σύγκρουση με τη Μόσχα, της οποίας τις συνέπειες οι ευρωπαϊκές χώρες ενδέχεται να υποτιμούν.

Η εκτίμηση αυτή αποτελεί πρόβλεψη και όχι επιβεβαιωμένο γεγονός. Δεν αποδεικνύει ότι έχει ληφθεί απόφαση για την έναρξη πολέμου. Αναδεικνύει, όμως, τον κίνδυνο μια πολιτική που παρουσιάζεται ως αποτροπή να δημιουργήσει συνθήκες ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Από πολυπολική σκοπιά, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Ευρώπη διατηρεί τη δυνατότητα να καθορίζει αυτόνομα τη στρατηγική της ή εάν εγκλωβίζεται σε μια αντιπαράθεση στην οποία οι αποφάσεις των μεγαλύτερων δυνάμεων θα καθορίσουν τελικά τους όρους της διευθέτησης. Η στρατιωτική και διπλωματική πίεση δεν εξασφαλίζει από μόνη της συμμετοχή στις τελικές διαπραγματεύσεις.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη βασική αντίφαση της σημερινής διεθνούς τάξης: η κατοχή ισχύος δεν εγγυάται τον έλεγχο της έκβασης. Μια ευρωπαϊκή πολιτική που αυξάνει το κόστος της αντιπαράθεσης χωρίς να εξασφαλίζει αντίστοιχη διαπραγματευτική επιρροή μπορεί να περιορίσει, αντί να ενισχύσει, τη στρατηγική αυτονομία των ευρωπαϊκών κρατών.

6. Ο Fatah-2 ER: η δοκιμή και τα όρια των τεχνικών ισχυρισμών

Στις 13 Οκτωβρίου, το Πακιστάν ανακοίνωσε δοκιμή του πυραυλικού συστήματος Fatah-2 ER μέσω της στρατιωτικής ενημέρωσης των ενόπλων δυνάμεων.

Το αρχικό υλικό αποδίδει στο σύστημα ταχύτητα περίπου Mach 7, εμβέλεια αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων και δυνατότητα να υπερνικά τις αμυντικές διατάξεις του αντιπάλου. Ωστόσο, το επίσημο κείμενο της ανακοίνωσης, όπως περιγράφεται στο διαθέσιμο υλικό, δεν προσδιορίζει αριθμητικά ούτε την ταχύτητα ούτε την εμβέλεια.

Συνεπώς, πρέπει να διαχωριστούν τρία επίπεδα:

• Καταγεγραμμένο στοιχείο: ανακοινώθηκε δοκιμή του Fatah-2 ER στις 13 Οκτωβρίου.
• Τεχνικοί ισχυρισμοί: η ταχύτητα Mach 7 και η εμβέλεια αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων αποδίδονται στο σύστημα από το αρχικό υλικό, αλλά δεν προσδιορίζονται στην επίσημη ανακοίνωση όπως αυτή περιγράφεται.
• Επιχειρησιακή εκτίμηση: ο ισχυρισμός ότι το σύστημα είναι απρόσβλητο από τις αεράμυνες δεν έχει αποδειχθεί. Η ικανότητα διάτρησης ή υπερνίκησης συγκεκριμένων αμυντικών συστημάτων δεν ισοδυναμεί με καθολική ατρωσία.

Η δοκιμή έχει στρατηγική σημασία ως ένδειξη της προσπάθειας του Πακιστάν να αναπτύσσει και να επιδεικνύει εγχώριες πυραυλικές δυνατότητες. Δεν αρκεί, όμως, για να υπολογιστεί με ακρίβεια η πραγματική εμβέλεια, η αξιοπιστία, η ακρίβεια ή η αποτελεσματικότητα του συστήματος σε συνθήκες πολέμου.

Η τεχνολογική δυνατότητα και η επιχειρησιακή απόδοση είναι διαφορετικά πράγματα. Μια δοκιμή μπορεί να αποδείξει ότι ένα σύστημα εκτελεί συγκεκριμένο προφίλ πτήσης, αλλά όχι ότι θα επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα απέναντι σε κάθε αντίπαλο, σε κάθε περιβάλλον και υπό κάθε συνθήκη ηλεκτρονικού πολέμου ή αναχαίτισης.

7. Οι κυρώσεις και η οικονομική διάσταση της σύγκρουσης

Στις 15 Οκτωβρίου ανακοινώθηκαν νέες αμερικανικές κυρώσεις που στόχευαν φερόμενα χρηματοδοτικά δίκτυα συνδεόμενα με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν. Το αρχικό υλικό τις περιγράφει ως μέτρο οικονομικής πίεσης, χωρίς να τις συνδέει με συγκεκριμένη στρατιωτική ημερομηνία ή εντολή επίθεσης.

Η σημασία τους βρίσκεται στην προσπάθεια περιορισμού της χρηματοδότησης και των συναλλακτικών δυνατοτήτων που αποδίδονται σε ιρανικά δίκτυα. Ωστόσο, η επίδραση των κυρώσεων εξαρτάται από την εφαρμογή τους, από τη συμπεριφορά τρίτων κρατών και από την ύπαρξη εναλλακτικών διαδρομών για το εμπόριο και τις πληρωμές.

Στο ίδιο πλαίσιο, το υλικό αναφέρει ότι στις 8 Σεπτεμβρίου επιβλήθηκαν κυρώσεις σε 27 ιρανικές αεροπορικές εταιρείες. Το Πακιστάν δήλωσε ότι εξετάζει τις σχετικές επιπτώσεις, χωρίς να έχει αναστείλει τις πτήσεις από το Ιράν, σύμφωνα με την καταγραφή του αρχικού υλικού.

Η λεπτομέρεια αυτή έχει σημασία επειδή δείχνει ότι οι κυρώσεις δεν μετατρέπονται αυτομάτως σε καθολική διακοπή κάθε συναλλαγής. Τα τρίτα κράτη πρέπει να αποφασίσουν πώς θα εφαρμόσουν τις απαιτήσεις, ποιο κόστος είναι διατεθειμένα να αναλάβουν και εάν θα συνεχίσουν να διατηρούν διαύλους οικονομικής επικοινωνίας.

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει επίσης αναφορά σε απειλές δευτερογενών κυρώσεων των ΗΠΑ κατά του Πακιστάν εξαιτίας του εμπορίου του με το Ιράν. Η συγκεκριμένη αναφορά αποδίδεται στις πηγές του συντάκτη και δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα στο υλικό. Δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως επίσημη απόφαση επιβολής νέων κυρώσεων κατά του Πακιστάν.

Οι δευτερογενείς κυρώσεις, ως μηχανισμός πολιτικής, έχουν ευρύτερη σημασία επειδή επιχειρούν να επηρεάσουν όχι μόνο τον αρχικό στόχο, αλλά και τα κράτη ή τις επιχειρήσεις που συνεχίζουν να συναλλάσσονται μαζί του. Δημιουργούν έτσι ένα δίλημμα για τρίτες χώρες: να συμμορφωθούν με την εξωτερική πίεση ή να διατηρήσουν τις εμπορικές σχέσεις που θεωρούν σημαντικές για τα δικά τους συμφέροντα.

8. Η συνάντηση των κεντρικών τραπεζών στο Μπανγκόκ

Το αρχικό υλικό αναφέρει ότι οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών του Ιράν και του Πακιστάν συναντήθηκαν στο Μπανγκόκ, στο περιθώριο των ετήσιων συναντήσεων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Η ιρανική αναφορά που περιλαμβάνεται στο υλικό περιγράφει την ατζέντα ως συνεργασία στον τραπεζικό τομέα και ενίσχυση του εμπορίου. Παράλληλα, υπάρχει ευρύτερος ισχυρισμός ότι οι συζητήσεις αφορούσαν ανταλλαγές χωρίς χρήση του δολαρίου, συστήματα ανταλλαγής προϊόντων και αξιοποίηση των συνοριακών περασμάτων μεταξύ των δύο χωρών.

Η συνάντηση καταγράφεται στο υλικό, αλλά η ακριβής έκταση της συζήτησης για αποδολαριοποίηση, ανταλλαγές προϊόντων και εναλλακτικές πληρωμές δεν έχει επιβεβαιωθεί επαρκώς. Επομένως, δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως υπογεγραμμένη συμφωνία για εγκατάλειψη του δολαρίου ή ως απόφαση δημιουργίας ενιαίου νομισματικού μηχανισμού.

Η διαφορά ανάμεσα στην τραπεζική συνεργασία και στην αποδολαριοποίηση είναι σημαντική. Η διευκόλυνση του εμπορίου μπορεί να περιλαμβάνει τεχνικές ρυθμίσεις πληρωμών, διασυνοριακή συνεργασία και διμερείς συναλλαγές χωρίς να συνεπάγεται γενικευμένη μεταβολή του διεθνούς νομισματικού συστήματος.

Η γεωπολιτική σημασία της προσπάθειας βρίσκεται στο ότι το Ιράν και το Πακιστάν έχουν κίνητρο να εξετάζουν τρόπους περιορισμού των εμποδίων στις μεταξύ τους συναλλαγές. Εάν αναπτυχθούν αποτελεσματικοί μηχανισμοί πληρωμών, αυτό θα μπορούσε να μειώσει την έκθεση ορισμένων εμπορικών ροών στις πιέσεις που ασκούνται μέσω του δολαριακού συστήματος. Το πραγματικό μέγεθος αυτής της επίδρασης, όμως, εξαρτάται από το εάν οι μηχανισμοί θα εφαρμοστούν, από τον όγκο των συναλλαγών και από την προθυμία των επιχειρήσεων να τους χρησιμοποιήσουν.

9. Το αναφερόμενο τρένο ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει ακόμη μία αναφορά: ένα φορτωμένο τρένο ιρανικού αργού πετρελαίου φέρεται να κατευθύνεται προς την Κίνα μέσω της Κεντρικής Ασίας, ως το πρώτο από περισσότερα αντίστοιχα φορτία.

Η πληροφορία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα στο διαθέσιμο υλικό. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να προσδιοριστούν η ακριβής διαδρομή, ο όγκος του φορτίου, ο χρόνος μεταφοράς, το σημείο τελικής παράδοσης ή το εάν πρόκειται για επαναλαμβανόμενη εμπορική πρακτική.

Δεν πρέπει, επομένως, να παρουσιάζεται ως καθιερωμένος πετρελαϊκός διάδρομος ή ως απόδειξη ότι το Ιράν έχει ήδη εξασφαλίσει μεγάλης κλίμακας χερσαία παράκαμψη των θαλάσσιων περιορισμών.

Εάν η μεταφορά πραγματοποιείται όπως περιγράφεται, θα είχε ενδιαφέρον επειδή μια χερσαία διαδρομή μέσω της Κεντρικής Ασίας δεν εξαρτάται άμεσα από τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι παρακάμπτει αυτομάτως όλες τις κυρώσεις. Η μεταφορά, η πληρωμή, η ασφάλιση, η διασυνοριακή διέλευση και η τελική πώληση αποτελούν διαφορετικά στάδια, καθένα από τα οποία μπορεί να αντιμετωπίσει διαφορετικούς περιορισμούς.

Η συγκεκριμένη αναφορά πρέπει να διατηρηθεί ως ανεπιβεβαίωτη πληροφορία με δυνητική στρατηγική σημασία, όχι ως απόδειξη ότι έχει ήδη δημιουργηθεί εναλλακτική διαδρομή ικανή να αλλάξει την ισορροπία της αγοράς πετρελαίου.

10. Ιράν, Πακιστάν και Κίνα: σύγκλιση συμφερόντων χωρίς αποδεδειγμένη νέα συμμαχία

Το αρχικό υλικό χαρακτηρίζει τον συντονισμό μεταξύ Ιράν, Πακιστάν και Κίνας ως τον στενότερο που έχει υπάρξει. Πρόκειται για γεωπολιτική αξιολόγηση της γενικότερης κατεύθυνσης των σχέσεων και όχι για επιβεβαιωμένη απόφαση δημιουργίας νέας τριμερούς συμμαχίας.

Η σύγκλιση μπορεί να προκύπτει από διαφορετικά κίνητρα: το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει εμπορικές και οικονομικές διεξόδους υπό συνθήκες πίεσης, το Πακιστάν επιδιώκει να διατηρεί περιφερειακές σχέσεις χωρίς να εγκλωβιστεί σε μία μόνο πλευρά και η Κίνα έχει συμφέρον στη διατήρηση εμπορικών διαδρομών και ενεργειακών ροών.

Αυτά τα συμφέροντα μπορούν να συμπίπτουν σε συγκεκριμένα πεδία χωρίς να δημιουργούν ενιαία πολιτική για κάθε περιφερειακό ζήτημα. Η οικονομική συνεργασία δεν συνεπάγεται αυτόματα κοινή στρατιωτική διοίκηση, ενώ η διπλωματική σύγκλιση δεν αποδεικνύει ότι οι τρεις πλευρές έχουν συμφωνήσει σε κοινή αντίδραση σε ενδεχόμενο πόλεμο.

Εάν η αναφερόμενη χερσαία μεταφορά ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα πραγματοποιείται, θα μπορούσε να προσφέρει μία επιπλέον διαδρομή που δεν εξαρτάται άμεσα από τον θαλάσσιο αποκλεισμό. Η πιθανότητα αυτή δεν αλλάζει αυτομάτως τη στρατιωτική εξίσωση έως τις 31 Οκτωβρίου, αλλά θα μπορούσε να έχει σημασία για τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα των οικονομικών περιορισμών.

Η στρατηγική αυτονομία δεν προκύπτει από μία μόνο συμφωνία ή μεταφορά φορτίου. Απαιτεί εναλλακτικές διαδρομές, σταθερούς εμπορικούς εταίρους, μηχανισμούς πληρωμών, υποδομές και πολιτική βούληση να διατηρηθούν αυτές οι επιλογές ακόμη και όταν αυξάνεται το εξωτερικό κόστος.

11. Το αμερικανικό χρέος και η συζήτηση για την υποχώρηση του δολαρίου

Στο αρχικό υλικό αναφέρεται ότι το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια στις 19 Αυγούστου. Η πληροφορία χρησιμοποιείται ως αφετηρία για το ερώτημα ποιοι αγοράζουν και διακρατούν το αμερικανικό χρέος και κατά πόσο η διεθνής οικονομική τάξη εξαρτάται από τη συνέχιση της κεντρικής θέσης του δολαρίου.

Το υλικό περιλαμβάνει επίσης τη διατύπωση ότι «το πετροδολάριο πέφτει». Η διατύπωση αυτή αποτελεί πολιτικοοικονομικό συμπέρασμα, όχι αυτοτελώς αποδεδειγμένο γεγονός. Το μέγεθος του αμερικανικού χρέους από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι το δολάριο χάνει άμεσα τον διεθνή του ρόλο ούτε ότι έχει ήδη δημιουργηθεί εναλλακτικό σύστημα ικανό να τον αντικαταστήσει.

Η εξέταση του ζητήματος απαιτεί να διακρίνουμε τουλάχιστον τρία επίπεδα: το ύψος του αμερικανικού χρέους, τη ζήτηση για αμερικανικούς τίτλους και τη χρήση του δολαρίου στο διεθνές εμπόριο και στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Τα επίπεδα συνδέονται, αλλά δεν είναι ταυτόσημα.

Η ανάπτυξη διμερών συναλλαγών σε άλλα νομίσματα, η χρήση ανταλλαγών προϊόντων και η αναζήτηση εναλλακτικών τραπεζικών διαδρομών μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση συγκεκριμένων εμπορικών σχέσεων από το δολάριο. Δεν αρκούν, ωστόσο, για να αποδείξουν την άμεση κατάρρευση της δολαριακής τάξης.

Το ίδιο ισχύει για τη σύνδεση του χρέους με τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Το αρχικό υλικό θέτει το ερώτημα εάν η οικονομική πίεση και η αυξανόμενη αναζήτηση εναλλακτικών συναλλαγών περιορίζουν την αμερικανική επιρροή. Δεν παρέχει επαρκή στοιχεία για να αποδειχθεί μια ενιαία αιτιώδης αλυσίδα από το χρέος των 40 τρισεκατομμυρίων δολαρίων έως συγκεκριμένη στρατιωτική απόφαση στη Μέση Ανατολή.

Η ορθή γεωπολιτική ανάγνωση είναι ότι το οικονομικό βάρος, οι κυρώσεις και οι εναλλακτικές διαδρομές συναλλαγών αποτελούν τμήματα της ίδιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για την ισχύ. Δεν πρέπει, όμως, να συγχέονται με απόδειξη ότι έχει ήδη συντελεστεί μια πλήρης νομισματική ανατροπή.

12. Τα όρια της πληροφόρησης και τα ανοιχτά ζητήματα

Το διαθέσιμο υλικό αφήνει ανοιχτά αρκετά σημεία που είναι κρίσιμα για την αξιολόγηση των παραπάνω εξελίξεων:

1. Η ακριβής έκταση της πακιστανικής άρνησης: Η δημόσια θέση περιορίζει την επιθετική εμπλοκή, αλλά οι ιδιωτικές συνομιλίες για ειδικές δυνάμεις και οι συγκεκριμένες αρνήσεις δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
2. Ο βαθμός του τουρκοπακιστανικού συντονισμού: Η δημόσια στάση των δύο χωρών συγκλίνει ως προς τα όρια της επιθετικής εμπλοκής, αλλά η ύπαρξη συγκεκριμένης κοινής απόφασης για όλες τις επιχειρήσεις δεν έχει τεκμηριωθεί.
3. Η ατζέντα της ρωσικής επίσκεψης: Οι συναντήσεις του Κολοκόλτσεφ καταγράφονται, αλλά οι περιγραφές της επίσημης ατζέντας διαφέρουν ως προς το εάν συζητήθηκε ρητά η περιφερειακή ασφάλεια.
4. Οι τεχνικές επιδόσεις του Fatah-2 ER: Η δοκιμή ανακοινώθηκε, αλλά οι αναφερόμενες ταχύτητες, η εμβέλεια και η υποτιθέμενη δυνατότητα υπέρβασης κάθε άμυνας δεν επιβεβαιώνονται από τα τεχνικά στοιχεία που περιλαμβάνει το υλικό.
5. Η ακριβής ατζέντα των κεντρικών τραπεζών: Η τραπεζική συνεργασία και το εμπόριο αναφέρονται, αλλά η έκταση της συζήτησης για ανταλλαγές χωρίς δολάριο δεν έχει επιβεβαιωθεί.
6. Το τρένο ιρανικού πετρελαίου: Η αναφορά για χερσαία μεταφορά μέσω της Κεντρικής Ασίας παραμένει ανεπιβεβαίωτη.
7. Οι απειλές δευτερογενών κυρώσεων: Το υλικό περιλαμβάνει σχετική αναφορά για το Πακιστάν, χωρίς επαρκή επιβεβαίωση ότι έχει ληφθεί επίσημη απόφαση.
8. Η έκταση της τριμερούς σύγκλισης Ιράν–Πακιστάν–Κίνας: Η γενική κατεύθυνση της συνεργασίας αποτελεί εκτίμηση, όχι απόδειξη νέας επίσημης συμμαχίας.
9. Οι αναφορές σε ποσά 70 και 170 δισεκατομμυρίων ευρώ: Το αρχικό υλικό καταγράφει τους αριθμούς αυτούς σε αποσπασματική αναφορά, χωρίς επαρκές πλαίσιο για να προσδιοριστεί τι ακριβώς αντιπροσωπεύουν. Δεν είναι δυνατό να ενταχθούν σε οικονομικό συμπέρασμα χωρίς πρόσθετα στοιχεία.

Τα παραπάνω δεν ακυρώνουν τη στρατηγική αξία των πληροφοριών. Καθορίζουν το επίπεδο βεβαιότητας με το οποίο μπορούν να χρησιμοποιηθούν.

Συμπέρασμα: Η στρατηγική αυτονομία οικοδομείται με επιλογές, όχι με διακηρύξεις

Η Αμυντική Συμμαχία της Μέκκας, οι επαφές Πακιστάν και Ομάν, η επίσκεψη της ρωσικής ηγεσίας στο Ισλαμαμπάντ, η πυραυλική δοκιμή του Πακιστάν και οι αναφορές για εναλλακτικές οικονομικές διαδρομές συνθέτουν μια εικόνα στην οποία η στρατηγική αυτονομία αποτελεί κεντρικό ζητούμενο.

Δεν αποδεικνύουν ότι έχει ήδη δημιουργηθεί ένας ενιαίος ευρασιατικός στρατιωτικός ή οικονομικός συνασπισμός. Δείχνουν, όμως, ότι τα κράτη επιχειρούν να διατηρήσουν περισσότερες από μία επιλογές και να περιορίσουν τον κίνδυνο να εξαρτώνται από μία μόνο δύναμη, έναν μόνο εμπορικό διάδρομο ή ένα μόνο σύστημα πληρωμών.

Το Πακιστάν μπορεί να προστατεύει τη σχέση του με τη Σαουδική Αραβία χωρίς να αναλαμβάνει τον πόλεμο της Υεμένης. Η Τουρκία μπορεί να συμμετέχει σε μια αμυντική συμμαχία χωρίς να εγκαταλείπει τον εθνικό έλεγχο της απόφασης για πόλεμο. Το Ομάν μπορεί να υποστηρίζει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας χωρίς να υιοθετεί κάθε στρατιωτική επιλογή των περιφερειακών δυνάμεων. Η Ρωσία μπορεί να διευρύνει τις επαφές της με το Πακιστάν χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ήδη συμφωνηθεί κοινή στρατηγική για τη Μέση Ανατολή. Το Ιράν μπορεί να αναζητά εναλλακτικές εμπορικές και τραπεζικές διαδρομές χωρίς να έχει ήδη παρακάμψει το σύνολο των κυρώσεων.

Αυτές οι διακρίσεις είναι απαραίτητες για να κατανοήσουμε την πολυπολική πραγματικότητα χωρίς να μετατρέπουμε κάθε διπλωματική συνάντηση σε νέα συμμαχία και κάθε τεχνική δοκιμή σε αποδεδειγμένη στρατιωτική υπεροχή.

Η ισχύς αποκτά στρατηγική αξία όταν προσφέρει πραγματικές επιλογές. Οι επιλογές αποκτούν αξία όταν διατηρούν την ελευθερία κινήσεων. Η ελευθερία κινήσεων ενισχύει τη διαπραγματευτική ικανότητα και αυτή, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να οδηγήσει σε στρατηγική αυτονομία.

Ισχύς ≠ Έλεγχος. Και η στρατηγική αυτονομία δεν κρίνεται από το τι δηλώνει ένα κράτος ότι μπορεί να κάνει, αλλά από το εάν μπορεί να επιλέξει την επόμενη κίνησή του χωρίς να καθορίζεται αποκλειστικά από τις αποφάσεις κάποιου άλλου.

 

Κεφάλαιο 5: Οι δείκτες κλιμάκωσης και τα τέσσερα σενάρια έως τις 31 Οκτωβρίου

Πώς θα διακρίνουμε την πραγματική προετοιμασία πολέμου από την απειλή, την αποτροπή και τον πληροφοριακό θόρυβο

Η γεωπολιτική ανάλυση δεν ολοκληρώνεται με την περιγραφή των στρατιωτικών δυνατοτήτων ή των διπλωματικών κινήσεων. Χρειάζεται να προσδιορίσει ποια συγκεκριμένα γεγονότα θα άλλαζαν την εκτίμηση, ποια σημάδια θα προειδοποιούσαν για άμεση κλιμάκωση και ποιες εξελίξεις θα υποδείκνυαν ότι παραμένει ανοιχτός ένας διπλωματικός δρόμος.

Το αρχικό υλικό θέτει ως χρονικό ορίζοντα την 31η Οκτωβρίου 2026, ενώ η 3η Νοεμβρίου, ημερομηνία των ενδιάμεσων εκλογών στις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελεί δεύτερο κρίσιμο σημείο αναφοράς. Η εκτίμηση ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να περιορίσει τη στρατιωτική δράση πριν από τις εκλογές και να επανεξετάσει τις επιλογές της αργότερα αποτελεί σενάριο που αποδίδεται στο υλικό, όχι επιβεβαιωμένη απόφαση της αμερικανικής κυβέρνησης.

Η βασική υπόθεση είναι ότι ο κίνδυνος δεν εξαρτάται μόνο από το εάν η Ουάσιγκτον αποφασίσει να επιτεθεί. Εξαρτάται επίσης από το εάν η Τεχεράνη εκλάβει τις αμερικανικές προετοιμασίες ή τις δημόσιες απειλές ως ένδειξη επικείμενης επίθεσης και αποφασίσει να ενεργήσει πρώτη.

Για να αξιολογηθεί αυτή η πιθανότητα, απαιτείται παρακολούθηση συγκεκριμένων δεικτών και όχι απλή συσσώρευση δηλώσεων.

1. Οι εννέα δείκτες προειδοποίησης

Δείκτης 1: Ταυτόχρονες αμερικανικές μετακινήσεις και ιρανική διασπορά δυνάμεων

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Επιβεβαιωμένες μετακινήσεις αμερικανικών βομβαρδιστικών ή αεροσκαφών ανεφοδιασμού, σε συνδυασμό μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα των 72 ωρών με διασπορά ιρανικών πυραυλικών δυνάμεων ή περιορισμούς στον ιρανικό εναέριο χώρο.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Δεν είχε καταγραφεί επιβεβαιωμένος συνδυασμός των δύο κινήσεων. Υπήρχε, όμως, ουσιαστικό κενό παρακολούθησης, καθώς δεν ήταν διαθέσιμο πλήρες αρχείο παρακολούθησης πτήσεων ή εμπορική δορυφορική απεικόνιση.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Από ώρες έως λίγες ημέρες.

Αυτός θεωρείται ο σημαντικότερος δείκτης επειδή εξετάζει δύο πλευρές ταυτόχρονα. Μια αμερικανική μετακίνηση μπορεί να έχει πολλές εξηγήσεις, όπως εκπαίδευση, συντήρηση, αποτροπή ή αλλαγή διάταξης. Αντίστοιχα, η ιρανική διασπορά δυνάμεων μπορεί να αποτελεί προληπτικό μέτρο προστασίας. Η σύμπτωση των δύο, όμως, θα αύξανε την ανησυχία ότι κάθε πλευρά προετοιμάζεται για μια κίνηση που η άλλη μπορεί να ερμηνεύσει ως επικείμενη επίθεση.

Η μεμονωμένη αναχώρηση ενός βομβαρδιστικού, μία δήλωση από την Τεχεράνη ή μία ασαφής αναφορά περί πυραυλικής ετοιμότητας δεν αρκεί. Η αξιολόγηση πρέπει να βασίζεται στον συνδυασμό, στον χρόνο και στην επαλήθευση των κινήσεων.

Δείκτης 2: Αμερικανικές απώλειες στη Σαουδική Αραβία ή στον Κόλπο

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Επιβεβαιωμένος θάνατος Αμερικανού στρατιωτικού στη Σαουδική Αραβία ή σε άλλη περιοχή του Κόλπου, ή επίσημη ανακοίνωση ότι αμερικανικές δυνάμεις πέρασαν σε άμεση πολεμική δράση.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Δεν είχε καταγραφεί επιβεβαιωμένο περιστατικό αυτού του τύπου. Το υλικό αναφέρει περισσότερους από εκατό Αμερικανούς συμβούλους σε υποστηρικτικό και πληροφοριακό ρόλο, χωρίς άμεση συμμετοχή σε πλήγματα ή ανεφοδιασμό.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Ελάχιστο. Το ίδιο το περιστατικό θα αποτελούσε το σημείο ενεργοποίησης.

Οι αμερικανικές απώλειες θα μπορούσαν να μεταβάλουν το πολιτικό κόστος της αυτοσυγκράτησης στην Ουάσιγκτον. Θα δημιουργούσαν πίεση για αντίδραση, ιδίως εάν η επίθεση αποδιδόταν σε συγκεκριμένο αντίπαλο και παρουσιαζόταν ως μέρος ευρύτερης εκστρατείας.

Δεν θα σήμαιναν αναγκαστικά ότι θα ακολουθούσε πόλεμος. Θα περιόριζαν, όμως, το περιθώριο πολιτικής αδράνειας και θα αύξαναν τον κίνδυνο αλυσιδωτών αντιδράσεων.

Δείκτης 3: Η γλώσσα της Ουάσιγκτον περνά από την πιθανότητα στην εντολή

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Η μετάβαση από διατυπώσεις όπως «ενδέχεται να χρειαστεί να πλήξουμε» σε αυθεντικοποιημένη στρατιωτική εντολή ή επίσημη ανακοίνωση ότι έχει ληφθεί απόφαση για πλήγμα.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Υπήρχαν αναφορές για στρατιωτικές επιλογές και σχεδιασμό, όχι επιβεβαιωμένη εκτελεστική εντολή. Το υλικό περιλαμβάνει επίσης αναφορά σε υπόσχεση αυτοσυγκράτησης πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Ώρες, εφόσον η εντολή δημοσιοποιηθεί κοντά στην εκτέλεσή της.

Η δημόσια γλώσσα δεν αποκαλύπτει πάντα την πραγματική κατάσταση του στρατιωτικού σχεδιασμού. Μια σκληρή δήλωση μπορεί να αποσκοπεί στην αποτροπή, στη διαπραγματευτική πίεση ή στην εσωτερική πολιτική κατανάλωση. Αντίστροφα, μια πραγματική απόφαση μπορεί να ληφθεί χωρίς προηγούμενη σαφή δημόσια ανακοίνωση.

Γι’ αυτό χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στη διατύπωση μιας επιλογής, στην προετοιμασία ενός σχεδίου και στην έκδοση εντολής εκτέλεσης. Το αρχικό υλικό δεν τεκμηριώνει ότι το τελευταίο στάδιο είχε επιτευχθεί.

Δείκτης 4: Αμερικανικό πλήγμα κατά της Ανσάρ Αλλάχ

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Επιβεβαιωμένη αμερικανική στρατιωτική ενέργεια κατά των Χούθι ή δημόσια μετάβαση από την εξέταση επιλογών στην ανακοίνωση άμεσης πολεμικής δράσης.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Δεν είχε καταγραφεί επιβεβαιωμένο αμερικανικό πλήγμα στο πλαίσιο του συγκεκριμένου σεναρίου.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Από ώρες έως λίγες ημέρες.

Το αρχικό υλικό αποδίδει σε αυτό το σενάριο εκτίμηση πιθανότητας περίπου 40% έως τις 31 Οκτωβρίου. Πρόκειται για εκτίμηση του συντάκτη και όχι για στατιστικά επαληθευμένη πρόβλεψη.

Ένα αμερικανικό πλήγμα στην Υεμένη θα μπορούσε να εκληφθεί από την Τεχεράνη ως ένδειξη ευρύτερης επιχείρησης, ακόμη και αν δεν στόχευε άμεσα ιρανικό έδαφος. Η σημασία του θα εξαρτιόταν από τον στόχο, την έκταση, τη διάρκεια, τις αμερικανικές απώλειες και την αντίδραση των Χούθι και του Ιράν.

Η πιθανότητα αυτή θα αυξανόταν σε περίπτωση αμερικανικών απωλειών ή επιβεβαιωμένης μετάβασης σε άμεση πολεμική δράση. Θα μειωνόταν εάν εμφανιζόταν αξιόπιστος δίαυλος συνομιλιών μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι.

Δείκτης 5: Περιορισμοί στον ιρανικό εναέριο χώρο

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Δημοσιευμένες απαγορεύσεις ή περιορισμοί πτήσεων πάνω από το Ιράν ή σε κρίσιμες περιοχές του Κόλπου.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Άγνωστη. Δεν υπήρχε διαθέσιμη ζωντανή ροή ειδοποιήσεων αεροναυτιλίας που να επιτρέπει πλήρη επαλήθευση.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Ώρες.

Οι περιορισμοί στον εναέριο χώρο μπορούν να συνδέονται με στρατιωτικές ασκήσεις, αυξημένη επιφυλακή ή προετοιμασία επιχειρήσεων. Δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους ότι επίκειται επίθεση.

Η απουσία διαθέσιμων ειδοποιήσεων δεν επιτρέπει να συναχθεί ότι δεν υπήρχαν περιορισμοί. Η σωστή αποτίμηση στο συγκεκριμένο σημείο είναι «άγνωστο», όχι «κανένα πρόβλημα».

Δείκτης 6: Απόδοση ευθύνης για τα πλήγματα στα πλοία και πιθανές βλάβες υποθαλάσσιων καλωδίων

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Αξιόπιστη απόδοση ευθύνης για επίθεση κατά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ ή επιβεβαιωμένη βλάβη υποθαλάσσιου καλωδίου στον Κόλπο.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Δύο πλοία είχαν πληγεί στις 13 και 14 Οκτωβρίου. Το GFS PRIDE βυθίστηκε και το GFS GISELLE υπέστη ζημιές. Τα πληρώματα ήταν ασφαλή, αλλά η προέλευση των βλημάτων παρέμενε άγνωστη. Δεν είχε επιβεβαιωθεί βλάβη υποθαλάσσιου καλωδίου.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Από μηδενικό έως λίγες ώρες.

Η απόδοση ευθύνης είναι σημαντική επειδή μπορεί να μετατρέψει ένα μεμονωμένο περιστατικό σε αφορμή αντιποίνων. Μέχρι να προσδιοριστεί ποιος έπληξε τα πλοία, η βύθιση και οι ζημιές αποδεικνύουν τον κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα, όχι την ταυτότητα του δράστη.

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει επίσης ισχυρισμό ότι το Ιράν θα μπορούσε να πλήξει υποθαλάσσια καλώδια στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας εκτεταμένη διακοπή διαδικτύου στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη. Η προβλεπόμενη κλίμακα δεν υποστηρίζεται από τα στοιχεία που παρατίθενται στο ίδιο υλικό. Η ανάλυση που περιλαμβάνεται εκεί τοποθετεί τα σχετικά καλωδιακά συστήματα σε λιγότερο από 1% του παγκόσμιου εύρους ζώνης, με μεγαλύτερη έκθεση στις συνδέσεις του Κόλπου και της Ινδίας.

Επομένως, το ενδεχόμενο περιφερειακών διακοπών και προβλημάτων πρόσβασης για τα συνεργεία επισκευής είναι διαφορετικό από τον ισχυρισμό περί γενικευμένου διατλαντικού ψηφιακού μπλακάουτ. Δεν πρέπει να συγχέονται.

Δείκτης 7: Η εξέλιξη του μετώπου στην Υεμένη

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Επιβεβαιωμένη κατάληψη ή αποδέσμευση της Ταΐζ, ή σημαντική μεταβολή της κατάστασης στο Άντεν και στη Μαρίμπ.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Η Ταΐζ περιγραφόταν ως περικυκλωμένη, με κυβερνητικές δυνάμεις να χάνουν έδαφος. Δεν είχε επιβεβαιωθεί πλήρης κατάληψη της πόλης.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Από ημέρες έως εβδομάδες.

Η εξέλιξη του μετώπου θα επηρέαζε τη στρατιωτική και διαπραγματευτική θέση της Ανσάρ Αλλάχ, αλλά δεν θα αρκούσε από μόνη της για να αποδείξει επικείμενη αμερικανική επέμβαση. Θα έπρεπε να αξιολογηθεί σε συνδυασμό με την αμερικανική στάση, τις σαουδαραβικές κινήσεις και τυχόν διπλωματικές επαφές.

Δείκτης 8: Επίσημη εντολή ή κοινοβουλευτική έγκριση από συμμάχους

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Ψηφοφορία στο τουρκικό κοινοβούλιο που θα επέτρεπε συγκεκριμένη στρατιωτική εμπλοκή ή τεκμηριωμένη ανακοίνωση πακιστανικής ανάπτυξης δυνάμεων.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Δεν είχε καταγραφεί τέτοια εξέλιξη. Οι δημόσιες τοποθετήσεις παρέμεναν προσανατολισμένες στην άμυνα και στον περιορισμό της επιθετικής εμπλοκής.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Ημέρες, ενδεχομένως περισσότερο.

Η επίσημη ενεργοποίηση συμμαχικών δεσμεύσεων θα άλλαζε τη στρατηγική εικόνα επειδή θα μετέτρεπε μια πολιτική δήλωση σε συγκεκριμένη εξουσιοδότηση ή ανάπτυξη δυνάμεων. Μέχρι τότε, η ύπαρξη αμυντικής συμφωνίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απόδειξη επικείμενης κοινής επίθεσης.

Δείκτης 9: Εμφάνιση πραγματικού διπλωματικού διαύλου

Τι θα τον ενεργοποιούσε: Αποδεκτό κείμενο για τα Στενά του Ορμούζ με σαφή μηχανισμό εφαρμογής ή δημόσια αναγνώριση συνομιλιών μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι.

Κατάσταση στο χρονικό σημείο της αρχικής καταγραφής: Δεν υπήρχε τέτοιο κείμενο ή δημόσια αναγνωρισμένη διαδικασία. Το Ιράν φερόταν να εξετάζει από τις 12 Οκτωβρίου αμερικανική απάντηση σχετικά με το Ορμούζ, αλλά η ημερομηνία της εξέτασης δεν αποδείκνυε πρόοδο.

Χρονικό περιθώριο προειδοποίησης: Ημέρες.

Αυτός είναι ο δείκτης που θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο. Η ύπαρξη συνομιλιών δεν αρκεί. Χρειάζεται συγκεκριμένο περιεχόμενο, αναγνωρισμένη διαδικασία και τρόπος εφαρμογής. Αντίστοιχα, η ασφαλής διέλευση ορισμένων πλοίων δεν ισοδυναμεί με πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

2. Οι τρεις δείκτες που έχουν τη μεγαλύτερη αξία

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει διαφορετικές εκδοχές για τους τρεις σημαντικότερους δείκτες. Σε μία εκδοχή, οι πρώτοι τρεις είναι ο συνδυασμός στρατιωτικών κινήσεων, οι αμερικανικές απώλειες και η αλλαγή της γλώσσας της Ουάσιγκτον. Σε άλλη, προτεραιότητα δίνεται στον συνδυασμό στρατιωτικών κινήσεων, στις αμερικανικές απώλειες και στην απάντηση του Ιράν για το Ορμούζ.

Οι δύο εκδοχές πρέπει να διατηρηθούν, επειδή αντανακλούν διαφορετικές λογικές προειδοποίησης.

Πρώτη προτεραιότητα: ο συνδυασμός στρατιωτικών κινήσεων. Η ταυτόχρονη αμερικανική προετοιμασία και η ιρανική διασπορά δυνάμεων θα μπορούσαν να αποτυπώσουν έναν κύκλο αμοιβαίας καχυποψίας. Η κάθε πλευρά μπορεί να θεωρήσει την αμυντική προετοιμασία της άλλης ένδειξη επιθετικής πρόθεσης.

Δεύτερη προτεραιότητα: οι αμερικανικές απώλειες. Ένα θανατηφόρο περιστατικό θα μπορούσε να μεταβάλει απότομα το πολιτικό κόστος της αυτοσυγκράτησης στην Ουάσιγκτον. Ο χρόνος προειδοποίησης θα ήταν ελάχιστος, επειδή το ίδιο το περιστατικό θα λειτουργούσε ως καταλύτης.

Τρίτη προτεραιότητα, στην πρώτη εκδοχή: η γλώσσα της Ουάσιγκτον. Η μετάβαση από την εξέταση επιλογών στην επιβεβαιωμένη εντολή είναι ένα σαφές σημείο αλλαγής. Δεν πρέπει, ωστόσο, να θεωρείται ότι κάθε απειλητική δήλωση αποτελεί ένδειξη επικείμενης εκτέλεσης.

Τρίτη προτεραιότητα, στη δεύτερη εκδοχή: η απάντηση του Ιράν για το Ορμούζ. Η εμφάνιση αποδεκτού κειμένου και εφαρμόσιμου μηχανισμού θα ήταν ένδειξη ότι η διπλωματία παραμένει ενεργή. Αντίστοιχα, η συνεχιζόμενη απουσία απάντησης δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη, αλλά αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποτυχίας της διαπραγμάτευσης.

Οι τρεις δείκτες δεν είναι ανταγωνιστικοί. Ο συνδυασμός στρατιωτικών κινήσεων, οι απώλειες και η επίσημη απόφαση μπορούν να εξετάζονται ταυτόχρονα με τη διπλωματική διαδικασία.

3. Τα τέσσερα σενάρια έως τις 31 Οκτωβρίου

Οι πιθανότητες που ακολουθούν προέρχονται από το αρχικό υλικό και αποτελούν εκτιμήσεις του συντάκτη. Δεν είναι επαληθευμένες στατιστικές πιθανότητες και δεν πρέπει να αθροιστούν σαν να αποτελούν αμοιβαία αποκλειόμενα ενδεχόμενα.

Σενάριο Α: Πίεση χωρίς ευρύτερη απόφαση για πόλεμο

Αξιολόγηση: Το πιθανότερο σενάριο στην αρχική εκτίμηση, χωρίς συγκεκριμένο αριθμητικό ποσοστό.

Σε αυτή την εκδοχή συνεχίζονται οι συγκρούσεις μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι, αυξάνεται η προστατευτική υποστήριξη από εξωτερικές δυνάμεις και οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτικές επιλογές χωρίς να επιβεβαιώνεται απόφαση για ευρύτερο πόλεμο.

Πιθανά σημάδια θα ήταν η συνέχιση της αυστηρής ρητορικής χωρίς επιβεβαιωμένη μεγάλη αλλαγή στρατιωτικής διάταξης, η απουσία οριστικής απάντησης του Ιράν για το Ορμούζ και η συνέχιση των συγκρούσεων γύρω από την Ταΐζ.

Σε αυτή την περίπτωση, η ένταση δεν θα είχε επιλυθεί. Θα μεταφερόταν χρονικά, με την 3η Νοεμβρίου να παραμένει σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της αμερικανικής πολιτικής.

Σενάριο Β: Αμερικανικό πλήγμα κατά της Ανσάρ Αλλάχ

Εκτιμώμενη πιθανότητα: περίπου 40% έως τις 31 Οκτωβρίου.

Το σενάριο θεωρείται στο αρχικό υλικό η διαδρομή κλιμάκωσης με τις λιγότερες προϋποθέσεις. Θα ενισχυόταν εάν υπήρχαν αμερικανικές απώλειες ή επιβεβαιωμένη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην άμεση πολεμική δράση.

Θα αποδυναμωνόταν εάν εμφανιζόταν αξιόπιστος δίαυλος συνομιλιών μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι.

Η στρατηγική συνέπεια θα ήταν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να θεωρήσει το πλήγμα ένδειξη ευρύτερης επιχείρησης, ακόμη και αν ο άμεσος στόχος ήταν η Ανσάρ Αλλάχ. Η αντίδραση του Ιράν δεν θα ήταν αναπόφευκτη, αλλά το περιθώριο λανθασμένης ερμηνείας θα αυξανόταν.

Σενάριο Γ: Άμεση σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν ή Ισραήλ–Ιράν

Εκτιμώμενη πιθανότητα: περίπου 25%, αυξημένη από προηγούμενη εκτίμηση 20%.

Το αρχικό υλικό αποδίδει την αύξηση των πέντε ποσοστιαίων μονάδων στη δημόσια αναφορά συγκεκριμένου ιρανικού στόχου και στην εκτίμηση ότι η Τεχεράνη μπορεί να θεωρήσει μια προειδοποίηση ένδειξη επικείμενης επίθεσης. Ως αντίβαρο λαμβάνεται η αναφερόμενη υπόσχεση αυτοσυγκράτησης πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.

Το σενάριο θα γινόταν πιο ανησυχητικό εάν ενεργοποιούνταν ο πρώτος δείκτης, δηλαδή εάν επιβεβαιώνονταν συνδυασμένες αμερικανικές στρατιωτικές κινήσεις και ιρανική διασπορά δυνάμεων.

Η πιθανή συνέπεια θα ήταν η επέκταση του κινδύνου σε ναυσιπλοΐα, ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές κρατών του Κόλπου. Το αρχικό υλικό υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με τις ανεπιβεβαίωτες αναφορές του, η ιρανική αντίδραση θα μπορούσε να αφορά όχι μόνο αμερικανικές βάσεις αλλά και την επικράτεια από την οποία θα ξεκινούσε μια επίθεση. Η συγκεκριμένη έκταση της πιθανής αντίδρασης δεν έχει επιβεβαιωθεί ως επίσημη απόφαση.

Σενάριο Δ: Διπλωματική διέξοδος

Το αρχικό υλικό δίνει περίπου 20% πιθανότητα για δημόσια επιβεβαιωμένες συνομιλίες μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι και λιγότερο από 5% για πλαίσιο επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ μέσα στον συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα.

Τα δύο ενδεχόμενα δεν είναι ταυτόσημα. Η έναρξη συνομιλιών για την Υεμένη θα μπορούσε να μειώσει την πιθανότητα αμερικανικής επέμβασης κατά των Χούθι, χωρίς να επιλύσει αυτομάτως τη διαφορά μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών για το Ορμούζ.

Αντίστοιχα, ένα πλαίσιο για το Ορμούζ θα απαιτούσε αποδεκτούς όρους και μηχανισμό εφαρμογής. Η ασφαλής διέλευση μεμονωμένων πλοίων δεν αποτελεί απόδειξη ότι τα Στενά έχουν ανοίξει πλήρως ή ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία.

Η πιο ουσιαστική ένδειξη διπλωματικής προόδου θα ήταν ένα αναγνωρισμένο κείμενο ή μια επίσημα επιβεβαιωμένη διαδικασία με συγκεκριμένη ημερήσια διάταξη. Οι έμμεσες δηλώσεις τρίτων δεν αρκούν για να επιβεβαιώσουν ότι η διαπραγμάτευση έχει προχωρήσει.

4. Τι θα μπορούσε να αποδείξει ότι η εκτίμηση είναι λανθασμένη

Μια σοβαρή ανάλυση πρέπει να ορίζει όχι μόνο τι θα επιβεβαίωνε το σενάριό της, αλλά και τι θα το διέψευδε.

Πρώτη πιθανότητα διάψευσης: η απόφαση έχει ήδη ληφθεί

Εάν εμφανιζόταν αυθεντικοποιημένη εντολή και οι Ηνωμένες Πολιτείες έπλητταν το Pickaxe Mountain ή ιρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις πριν από τις 31 Οκτωβρίου, η προηγούμενη εκτίμηση ότι υπήρχαν επιλογές αλλά όχι επιβεβαιωμένη εντολή θα είχε ξεπεραστεί από τα γεγονότα.

Σε αυτή την περίπτωση, η πιθανότητα άμεσης σύγκρουσης που εκτιμήθηκε στο 25% θα ήταν υπερβολικά χαμηλή. Η αναφερόμενη αυτοσυγκράτηση πριν από τις εκλογές θα είχε αποδειχθεί ανεπαρκής ως οδηγός πρόβλεψης.

Δεύτερη πιθανότητα διάψευσης: η ιρανική στάση έχει υπερεκτιμηθεί

Εάν εμφανίζονταν επιβεβαιωμένες αμερικανικές προετοιμασίες μεγάλης κλίμακας, αλλά το Ιράν δεν προχωρούσε σε διασπορά δυνάμεων ή άλλη ορατή αντίδραση, η εκτίμηση ότι η Τεχεράνη βρίσκεται σε κατάσταση άμεσης προληπτικής ετοιμότητας θα ήταν υπερβολική.

Αυτό θα υποδείκνυε ότι η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να αντιμετωπίζει τις αμερικανικές απειλές ως διαπραγματευτική πίεση και όχι ως ένδειξη επικείμενης επίθεσης.

Τρίτη δοκιμή: η διπλωματία προχωρά χωρίς στρατιωτική αντίδραση

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει επίσης το ενδεχόμενο το Ιράν να αντιμετωπίζει τη δημόσια αναφορά στο Pickaxe Mountain ως διαπραγματευτικό μοχλό και όχι ως άμεση απειλή. Εάν μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες υπήρχε απάντηση για το Ορμούζ χωρίς διασπορά δυνάμεων ή περιορισμούς στον εναέριο χώρο, ενώ η ρητορική συνεχιζόταν, η αύξηση της εκτίμησης κινδύνου θα έπρεπε να επανεξεταστεί.

Η ανάλυση δεν μπορεί να επιλέγει μόνο τα γεγονότα που την επιβεβαιώνουν. Πρέπει να καταγράφει και εκείνα που δείχνουν ότι η αρχική της υπόθεση ήταν λανθασμένη.

5. Τι σημαίνουν τα σενάρια για τη ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές υποδομές

Στενά του Ορμούζ και εμπορικά πλοία

Η βύθιση του GFS PRIDE και οι ζημιές στο GFS GISELLE αποτελούν ένδειξη πραγματικού κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα, αλλά η προέλευση των βλημάτων παραμένει άγνωστη στο αρχικό υλικό.

Η διάκριση είναι ουσιώδης για την εκτίμηση πολεμικού κινδύνου και για κάθε συμβατική ρήτρα που εξαρτάται από την απόδοση ευθύνης. Οι δύο επιθέσεις δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως αποδεδειγμένα ιρανικές χωρίς επιβεβαίωση.

Το αρχικό υλικό υποστηρίζει ότι, με πιθανότητα μικρότερη από 5% για συμφωνία επαναλειτουργίας του Ορμούζ έως τις 31 Οκτωβρίου, δεν θα ήταν συνετό να θεωρείται δεδομένο το πλήρες άνοιγμα των Στενών πριν από τον Νοέμβριο. Πρόκειται για συμπέρασμα της αρχικής ανάλυσης, όχι για πρόβλεψη που έχει επαληθευτεί.

Έκθεση κρατών που φιλοξενούν αμερικανικές εγκαταστάσεις

Σύμφωνα με την ανεπιβεβαίωτη ιρανική στάση που περιγράφεται στο αρχικό υλικό, μια πιθανή αντίδραση θα μπορούσε να ακολουθήσει τη γεωγραφία της επίθεσης και όχι να περιοριστεί αποκλειστικά στην περίμετρο μιας αμερικανικής βάσης.

Η εκτίμηση αυτή αυξάνει τη σημασία εγκαταστάσεων στο Ομάν και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που συνδέονται με αμερικανικές δραστηριότητες. Δεν αποδεικνύει ότι έχουν επιλεγεί συγκεκριμένοι στόχοι. Υποδεικνύει, όμως, ότι ένα μοντέλο κινδύνου που εξετάζει μόνο την απόσταση από στρατιωτικές βάσεις μπορεί να παραβλέπει την ευρύτερη πολιτική και γεωγραφική έκθεση.

Υποθαλάσσια καλώδια

Η πιθανότητα βλάβης υποθαλάσσιων καλωδίων αφορά κυρίως την ανθεκτικότητα των περιφερειακών δικτύων και την πρόσβαση των συνεργείων επισκευής. Το αρχικό υλικό υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις θα ήταν πιθανότερο να συγκεντρωθούν στον Κόλπο και στην Ινδία παρά να προκαλέσουν γενικευμένη διακοπή της σύνδεσης ΗΠΑ–Ευρώπης.

Η δυνατότητα επισκευής είναι εξίσου σημαντική με την αρχική βλάβη. Εάν τα πλοία επισκευής δεν μπορούν να προσεγγίσουν με ασφάλεια μια περιοχή, ακόμη και μια περιορισμένη ζημιά μπορεί να παραμείνει ενεργή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σαουδαραβική ενέργεια και αεροπορικές μεταφορές

Το αρχικό υλικό αναφέρει ακυρώσεις πτήσεων προς το Ριάντ έως τις 17 Οκτωβρίου και ειδοποίηση αεροναυτιλίας που έφθανε έως την ίδια ημερομηνία. Δεν υπήρχε διαθέσιμη ζωντανή επιβεβαίωση της μεταγενέστερης κατάστασης. Συνεπώς, οι συγκεκριμένες αναφορές δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως σημερινή ενημέρωση λειτουργίας του αεροδρομίου.

Το υλικό κατονομάζει επίσης τις εγκαταστάσεις Abqaiq, τον αγωγό Ανατολής–Δύσης και το Γιανμπού ως πιθανούς στόχους σε περίπτωση συνέχισης των επιθέσεων στην Υεμένη. Η αναφορά αποτελεί προειδοποίηση που αποδίδεται σε συγκεκριμένη ανάλυση, όχι επιβεβαιωμένο σχέδιο επίθεσης.

Το Γιανμπού έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αποτελεί έξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα για πετρέλαιο που μπορεί να παρακάμψει τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση των θαλάσσιων διαδρομών δεν είναι ανεξάρτητη από την ασφάλεια των αγωγών και των τερματικών εγκαταστάσεων. Η δυνατότητα παράκαμψης ενός στενού δεν εξαλείφει τον κίνδυνο, εάν απειλείται και η εναλλακτική διαδρομή.

6. Κυρώσεις, πετρέλαιο και διυλιστήρια

Οι κυρώσεις της 15ης Οκτωβρίου κατά φερόμενων χρηματοδοτικών δικτύων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης αποτελούν μέρος της οικονομικής πίεσης που περιγράφει το αρχικό υλικό. Παράλληλα, αναφέρεται πιθανή απειλή δευτερογενών κυρώσεων κατά του Πακιστάν εξαιτίας του εμπορίου με το Ιράν. Η τελευταία πληροφορία δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Το υλικό περιλαμβάνει επίσης ισχυρισμό ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο θα επισκεπτόταν από τις 20 Οκτωβρίου τη Μουμπάι και τα διυλιστήρια της Reliance στο Τζαμναγκάρ, σε ένα πλαίσιο που συνδέεται με την επεξεργασία βενεζουελανικού και ρωσικού αργού πετρελαίου. Η επίσκεψη δεν έχει επιβεβαιωθεί από τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο αρχικό υλικό.

Η ερμηνεία που συνοδεύει την αναφορά είναι ότι, εάν η επίσκεψη πραγματοποιούνταν με τον σκοπό που περιγράφεται, θα μπορούσε να υποδηλώνει περιορισμούς στην επάρκεια διυλισμένων προϊόντων, όπως το ντίζελ, και όχι απαραίτητα έλλειψη αργού πετρελαίου.

Το ίδιο υλικό θέτει το ερώτημα πώς μπορεί να εμφανίζεται έλλειψη ντίζελ σε μια χώρα που παράγει περισσότερο πετρέλαιο από όσο καταναλώνει. Δεν παρέχει, όμως, επαρκή στοιχεία για να αποδειχθεί πλήρης αιτιώδης σύνδεση ανάμεσα στην αναφερόμενη επίσκεψη, στις κυρώσεις, στη διαθεσιμότητα αργού και στην επάρκεια διυλισμένων προϊόντων.

Απαιτείται επίσης μία τεχνική διευκρίνιση που περιλαμβάνεται στο αρχικό υλικό: ο γενικός δείκτης πληθωρισμού, ο headline CPI, περιλαμβάνει τρόφιμα και ενέργεια. Ο λεγόμενος core CPI είναι ο δείκτης που εξαιρεί αυτές τις κατηγορίες. Η διάκριση έχει σημασία όταν επιχειρείται να συνδεθούν οι ενεργειακές τιμές με τον πληθωρισμό.

7. Το χρονοδιάγραμμα που πρέπει να διατηρηθεί

Η αρχική ανάλυση ορίζει δύο ημερομηνίες αναφοράς:

• 31 Οκτωβρίου 2026: το βασικό χρονικό όριο για την αξιολόγηση του ενδεχομένου στρατιωτικής κλιμάκωσης.
• 3 Νοεμβρίου 2026: η ημερομηνία των ενδιάμεσων εκλογών στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία χρησιμοποιείται ως πολιτικό σημείο αναφοράς για την υπόθεση περί αυτοσυγκράτησης πριν από τις εκλογές.

Η υπόθεση ότι η στρατιωτική δράση θα μπορούσε να επανεξεταστεί μετά τις εκλογές παραμένει εκτίμηση του αρχικού υλικού. Δεν αποτελεί επιβεβαιωμένο χρονοδιάγραμμα απόφασης του Λευκού Οίκου.

Οι δύο ημερομηνίες πρέπει να παραμείνουν διακριτές. Η 31η Οκτωβρίου είναι το χρονικό όριο των σεναρίων, ενώ η 3η Νοεμβρίου είναι το πολιτικό ορόσημο που χρησιμοποιείται στην ανάλυση.

Συμπέρασμα: Η προειδοποίηση πρέπει να βασίζεται σε συνδυασμούς, όχι σε μεμονωμένα σημάδια

Η αξιολόγηση του κινδύνου πολέμου δεν μπορεί να στηρίζεται σε μία δήλωση, μία στρατιωτική μετακίνηση ή μία ανεπιβεβαίωτη αναφορά. Χρειάζεται συνδυασμός δεδομένων, σαφής χρονική ακολουθία και διάκριση ανάμεσα στην προετοιμασία, στην αποτροπή και στην απόφαση εκτέλεσης.

Το αρχικό υλικό εκτιμά ότι η πίεση χωρίς ευρύτερη απόφαση παραμένει το πιθανότερο σενάριο, αποδίδει περίπου 40% πιθανότητα σε αμερικανικό πλήγμα κατά της Ανσάρ Αλλάχ και αυξάνει από 20% σε περίπου 25% την πιθανότητα άμεσης σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν ή Ισραήλ–Ιράν. Παράλληλα, αποδίδει περίπου 20% πιθανότητα σε δημόσια επιβεβαιωμένες συνομιλίες Σαουδικής Αραβίας–Χούθι και λιγότερο από 5% σε πλαίσιο επαναλειτουργίας του Ορμούζ έως τις 31 Οκτωβρίου.

Οι εκτιμήσεις αυτές δεν είναι αθροιστικές και δεν αποτελούν επιβεβαιωμένες συχνότητες. Είναι ένα πλαίσιο αξιολόγησης που πρέπει να αναθεωρείται όταν εμφανίζονται νέα στοιχεία.

Το σημαντικότερο προειδοποιητικό σημάδι παραμένει ο συνδυασμός αμερικανικών στρατιωτικών κινήσεων και ιρανικής αντίδρασης. Το σημαντικότερο πολιτικό καταλυτικό γεγονός θα μπορούσε να είναι η απώλεια Αμερικανών στρατιωτικών. Και η σημαντικότερη ένδειξη αποκλιμάκωσης θα ήταν μια συγκεκριμένη, εφαρμόσιμη διπλωματική συμφωνία, όχι απλώς η απουσία νέου πλήγματος.

Η απουσία επιβεβαιωμένου γεγονότος δεν αποτελεί απόδειξη ότι ο κίνδυνος έχει εξαφανιστεί. Αλλά ούτε η ύπαρξη κινδύνου αποδεικνύει ότι ο πόλεμος είναι αναπόφευκτος. Η στρατηγική ανάλυση οφείλει να κρατά ανοιχτές και τις δύο δυνατότητες μέχρι να υπάρξουν στοιχεία που θα επιτρέψουν ασφαλέστερο συμπέρασμα.

 

 

Κεφάλαιο 6: Το ανοιχτό μητρώο της κρίσης

Οι εκκρεμότητες, οι αντιφάσεις και η ευρασιατική διάσταση πίσω από το μέτωπο

Η προηγούμενη ανάλυση εξέτασε τα στρατιωτικά σενάρια, την πίεση στη Σαουδική Αραβία, τον ρόλο της Υεμένης, την αμυντική συνεργασία Πακιστάν και Τουρκίας και την πιθανότητα άμεσης σύγκρουσης με το Ιράν. Παραμένει, ωστόσο, ένα κρίσιμο καθήκον: να διαχωριστούν τα γεγονότα που έχουν καταγραφεί από τις πληροφορίες που παραμένουν ανοιχτές, τις αντιφατικές αναφορές και τις γεωπολιτικές ερμηνείες.

Χωρίς αυτή τη διάκριση, μια ανάλυση κινδυνεύει να μετατρέψει την υπόθεση σε βεβαιότητα. Αυτό θα ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο σε μια κρίση όπου η στρατιωτική προετοιμασία, η αποτροπή, η πληροφοριακή πίεση και οι πραγματικές αποφάσεις μπορούν να εμφανίζονται σχεδόν ταυτόχρονα.

Το παρόν κεφάλαιο λειτουργεί ως μητρώο εκκρεμοτήτων. Δεν κλείνει τεχνητά κανένα ζήτημα μόνο και μόνο για να δημιουργηθεί μια πιο καθαρή αφήγηση.

1. Η ιρανική απόφαση για προληπτικό πλήγμα

Το αρχικό υλικό υποστηρίζει ότι η ιρανική ηγεσία μπορεί να έχει μετακινηθεί από τη λογική της απορρόφησης ενός πρώτου πλήγματος προς τη λογική της προληπτικής δράσης. Σύμφωνα με αυτή την ανεπιβεβαίωτη περιγραφή, η ενεργοποίηση θα μπορούσε να βασίζεται στην πρώτη ένδειξη επικείμενης επίθεσης, όχι στην αναμονή μέχρι να πληγεί το Ιράν.

Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται ότι περιφερειακοί διοικητές διαθέτουν προκαθορισμένους καταλόγους στόχων και ενδέχεται να μην χρειάζονται νέα εντολή από το κέντρο για να ενεργήσουν.

Τι παραμένει άγνωστο:

• Εάν έχει ληφθεί επίσημη απόφαση για προληπτικό πλήγμα.
• Ποιος ακριβώς δείκτης θα ενεργοποιούσε μια τέτοια απόφαση.
• Εάν υπάρχει αποκεντρωμένη εξουσιοδότηση για δράση χωρίς νέα εντολή.
• Ποιοι στόχοι έχουν πράγματι εγκριθεί και ποιοι απλώς εξετάζονται.
• Εάν η φερόμενη μεταβολή της ιρανικής στάσης αποτελεί επίσημο δόγμα ή εκτίμηση που προέρχεται από ανεπίσημες επαφές.

Η αναφορά ότι ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν δεν είχε πραγματοποιήσει επιβεβαιωμένη δημόσια εμφάνιση από τον Μάρτιο περιλαμβάνεται επίσης στο αρχικό υλικό. Η απουσία δημόσιας εμφάνισης δεν αποδεικνύει απώλεια ελέγχου, αδυναμία διοίκησης ή λήψη απόφασης για πόλεμο.

Η φράση που αποδίδεται σε συμμετέχοντα σε συνάντηση της ιρανικής ηγεσίας, «Όχι πια», παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι η Τεχεράνη δεν θα δεχόταν πλέον να περιμένει το πρώτο πλήγμα. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα το περιεχόμενο της συνάντησης, η ακριβής διατύπωση ή το αν επρόκειτο για επίσημη απόφαση.

Το ίδιο ισχύει για την προειδοποίηση ότι, εάν επίθεση κατά του Ιράν ξεκινούσε από το Ντουμπάι, η πόλη θα έπαυε να αποτελεί εμπορικό κέντρο. Πρόκειται για σοβαρό ισχυρισμό που αποδίδεται σε ανεπίσημη πηγή και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως επιβεβαιωμένη δημόσια απειλή της ιρανικής κυβέρνησης.

2. Η ισραηλινή παρουσία στο Ριάντ: τι γνωρίζουμε και τι όχι

Ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του αρχικού υλικού αφορά την πιθανή παρουσία Ισραηλινών αξιωματούχων πληροφοριών στη Σαουδική Αραβία και την υποτιθέμενη συμμετοχή τους στον συντονισμό της σαουδαραβικής αεράμυνας.

Η σχετική αφήγηση περιλαμβάνει αρκετούς διαφορετικούς ισχυρισμούς:

1. Ότι Ισραηλινοί αξιωματικοί βρίσκονταν στο Ριάντ.
2. Ότι ανάμεσά τους ενδέχεται να υπήρχε ανώτατος αξιωματικός, με αναφορά σε υποστράτηγο.
3. Ότι είχαν ρόλο στον συντονισμό της σαουδαραβικής αεράμυνας.
4. Ότι υπήρχε συνεργασία με σαουδαραβικά στελέχη και διασύνδεση με αμερικανικά δεδομένα ραντάρ.
5. Ότι εξεταζόταν ή είχε προσφερθεί ισραηλινή βοήθεια προς το Ριάντ.
6. Ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν απέρριψε την προσφορά.
7. Ότι οι Ισραηλινοί αποχώρησαν από το Ριάντ.
8. Ότι, ακόμη και αν αποχώρησαν, ενδέχεται να διατηρούν ρόλο πίσω από το παρασκήνιο.

Οι παραπάνω ισχυρισμοί δεν έχουν την ίδια αποδεικτική βάση.

Η πληροφορία για την απόρριψη ισραηλινής προσφοράς εμφανίζεται στο υλικό ως μερικώς υποστηριζόμενη μέσω μίας έμμεσης αλυσίδας πληροφόρησης. Η υποτιθέμενη αποχώρηση, η ταυτότητα και ο βαθμός των προσώπων, η συμμετοχή τους σε συγκεκριμένα συστήματα αεράμυνας και ο λόγος της αποχώρησης δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Επομένως, η απόρριψη μιας προσφοράς δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι οι άνθρωποι που φέρονται να την έκαναν βρίσκονταν ήδη στο σαουδαραβικό κέντρο επιχειρήσεων. Ούτε αποδεικνύει ότι αποχώρησαν ή ότι εξακολουθούν να συμμετέχουν κρυφά.

Το αρχικό υλικό συνδέει την αφήγηση με συστήματα Arrow 2, Arrow 3 και THAAD, καθώς και με τη διαβίβαση δεδομένων αμερικανικών ραντάρ. Αυτή η σύνδεση παραμένει αναλυτικός ισχυρισμός και όχι επιβεβαιωμένη περιγραφή της επιχειρησιακής διάταξης της σαουδαραβικής αεράμυνας.

Η αναφορά Τραμπ της 16ης Οκτωβρίου

Στο υλικό αποδίδεται στον Ντόναλντ Τραμπ δήλωση της 16ης Οκτωβρίου ότι το Ισραήλ υπήρξε «πολύ, πολύ χρήσιμο» για τη Σαουδική Αραβία και ότι οι Συμφωνίες του Αβραάμ ίσως βρίσκονταν ξανά πιο κοντά από ποτέ.

Δεν έχει εντοπιστεί στο υλικό πλήρες πρωτογενές καταγεγραμμένο πρακτικό που να επιβεβαιώνει όλες τις λεπτομέρειες της διατύπωσης. Ειδικότερα, η φράση ότι θα μιλούσε με τους Σαουδάραβες «σύντομα» δεν επιβεβαιώνεται από τα διαθέσιμα στοιχεία της συγκεκριμένης καταγραφής.

Ακόμη και αν η δήλωση αποδοθεί με ακρίβεια, δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι Ισραηλινοί αξιωματικοί συντόνιζαν τη σαουδαραβική αεράμυνα. Η πολιτική αναφορά σε ισραηλινή βοήθεια μπορεί να αφορά διαφορετικές μορφές συνεργασίας.

Η διάκριση είναι ουσιώδης: η πολιτική προσέγγιση δεν αποδεικνύει συγκεκριμένη στρατιωτική παρουσία, ενώ η προσφορά βοήθειας δεν αποδεικνύει ότι η βοήθεια έγινε δεκτή ή εφαρμόστηκε.

3. Το δίλημμα του Ριάντ: Ισραήλ ή Πακιστάν και Τουρκία;

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει έναν ισχυρισμό που αποδίδεται σε πακιστανικές πηγές: ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν αντιμετώπισε δίλημμα ανάμεσα στη στρατηγική προσέγγιση με το Ισραήλ και στη διατήρηση της στήριξης από το Πακιστάν και την Τουρκία.

Η αφήγηση υποστηρίζει ότι η σαουδαραβική ηγεσία κλήθηκε ουσιαστικά να επιλέξει ανάμεσα σε δύο διαφορετικές στρατηγικές κατευθύνσεις:

• Τη συνεργασία με το Ισραήλ, τις Συμφωνίες του Αβραάμ και τη διαδρομή του οικονομικού διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης.
• Την ενίσχυση του αμυντικού άξονα με το Πακιστάν και την Τουρκία, μέσα από τη Συμμαχία της Μέκκας.

Το συγκεκριμένο τελεσίγραφο δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Δεν πρέπει, συνεπώς, να παρουσιάζεται ως επίσημη απαίτηση του Πακιστάν ή της Τουρκίας.

Ωστόσο, το στρατηγικό δίλημμα είναι υπαρκτό ως αναλυτικό ζήτημα. Η Σαουδική Αραβία επιδιώκει να διατηρήσει την ασφάλεια του κράτους, τη λειτουργία των ενεργειακών της υποδομών και την οικονομική της θέση. Ταυτόχρονα, χρειάζεται να αποφύγει μια επιλογή που θα μπορούσε να δημιουργήσει εσωτερικές αντιδράσεις ή να αποδυναμώσει τις σχέσεις της με σημαντικούς περιφερειακούς εταίρους.

Το αρχικό υλικό εκτιμά ότι η Σαουδική Αραβία διαθέτει περίπου 300.000 στρατιωτικούς και περίπου 900 σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη. Οι αριθμοί αυτοί αποδίδονται σε εκτίμηση του αναλυτή που αναφέρεται στο υλικό και δεν συνοδεύονται εδώ από ανεξάρτητη τεκμηρίωση. Ο χαρακτηρισμός ότι οι σαουδαραβικές ένοπλες δυνάμεις έχουν περιορισμένη πολεμική εμπειρία είναι επίσης αξιολογική κρίση, όχι αριθμητικό δεδομένο.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα μέσα διαθέτει το Ριάντ. Είναι εάν μπορεί να διατηρήσει την αμυντική του ικανότητα, να προστατεύσει τις υποδομές του και να αποτρέψει την επέκταση της σύγκρουσης χωρίς να εξαρτηθεί υπερβολικά από έναν μόνο εξωτερικό εταίρο.

4. Η Σαουδική Αραβία, οι Συμφωνίες του Αβραάμ και οι εμπορικοί διάδρομοι

Η προοπτική οικονομικής διασύνδεσης μέσω του διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης αποτελεί σημαντικό τμήμα της ευρύτερης στρατηγικής εξίσωσης.

Σύμφωνα με την ερμηνεία που περιλαμβάνεται στο αρχικό υλικό, η διαδρομή θα μπορούσε να συνδέει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, παρακάμπτοντας σε σημαντικό βαθμό τις παραδοσιακές θαλάσσιες διαδρομές μέσω των στενών Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και Ορμούζ, με χερσαία συνέχεια προς το Ισραήλ και το λιμάνι της Χάιφα.

Η διαδρομή αυτή παρουσιάζεται ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας οικονομικής και στρατηγικής ολοκλήρωσης. Η σύνδεσή της με τις Συμφωνίες του Αβραάμ αποτελεί γεωπολιτική ερμηνεία του αρχικού υλικού, όχι απόδειξη ότι όλες οι επιμέρους υποδομές έχουν κατασκευαστεί ή λειτουργούν ήδη ως ενιαίο σύστημα.

Από την άλλη πλευρά, η Συμμαχία της Μέκκας παρουσιάζεται ως διαφορετική στρατηγική κατεύθυνση, με έμφαση στην περιφερειακή άμυνα, στην εθνική κυριαρχία και στη διατήρηση της συνεργασίας με το Πακιστάν και την Τουρκία.

Η αντιπαράθεση δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως πλήρης και ήδη οριστικοποιημένη επιλογή της Σαουδικής Αραβίας. Το Ριάντ μπορεί να επιδιώκει ταυτόχρονα πολλαπλές συνεργασίες, διατηρώντας περιθώρια ελιγμών.

Η βασική αντίφαση είναι ότι η στενότερη συνεργασία με το Ισραήλ μπορεί να προσφέρει συγκεκριμένες στρατιωτικές ή τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά να έχει πολιτικό κόστος στις σχέσεις με άλλους περιφερειακούς εταίρους. Αντίστοιχα, η έμφαση στην περιφερειακή αμυντική συνεργασία μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη πολιτική αυτονομία, χωρίς να εγγυάται από μόνη της επαρκή προστασία απέναντι σε σύνθετες αεροπορικές και πυραυλικές απειλές.

5. Η Συμμαχία της Μέκκας: αμυντική δέσμευση και όρια εμπλοκής

Η τριμερής δήλωση της 5ης Οκτωβρίου καλεί σε ταχεία και πρακτική εφαρμογή μέτρων συλλογικής άμυνας, υπό την προϋπόθεση ότι αυτά θα συμμορφώνονται με την εθνική νομοθεσία των συμμετεχόντων κρατών.

Στις 8 Οκτωβρίου, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι απαιτείται κοινοβουλευτική έγκριση για σχετική υποστήριξη και απέκλεισε την τουρκική συμμετοχή στον πόλεμο της Υεμένης. Η δημόσια θέση αυτή υπογραμμίζει ότι η συμφωνία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτόματη εξουσιοδότηση για επιθετικές επιχειρήσεις.

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει τρεις επιπλέον ισχυρισμούς:

• Ότι το Πακιστάν έχει διαμορφώσει σταθερή πολιτική άρνησης συμμετοχής σε επιθετικές επιχειρήσεις κατά της Ανσάρ Αλλάχ, σε συνεννόηση με την Άγκυρα.
• Ότι σαουδαραβικό αίτημα για αποστολή πακιστανικών ειδικών δυνάμεων απορρίφθηκε.
• Ότι αντιρρήσεις για συνεργασία με Ισραηλινούς αξιωματικούς συνέβαλαν στην απόρριψη της ισραηλινής προσφοράς.

Οι ιδιωτικές συνομιλίες και οι συγκεκριμένες αρνήσεις δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Οι δημόσιες δηλώσεις τεκμηριώνουν την έμφαση στην άμυνα και τους θεσμικούς περιορισμούς, όχι την άρνηση κάθε μορφής βοήθειας.

Το αρχικό υλικό διατυπώνει επίσης την πρόβλεψη ότι, σε περίπτωση κατάρρευσης της σαουδαραβικής μοναρχίας ή σοβαρής εσωτερικής διάσπασης, το Πακιστάν και η Τουρκία δεν θα επιχειρούσαν να διασώσουν τον διάδοχο του θρόνου. Αναφέρει ακόμη ότι η συμπάθεια προς την Ανσάρ Αλλάχ είναι βαθιά σε ορισμένους πακιστανικούς κύκλους.

Αυτά αποτελούν πολιτικές εκτιμήσεις και προβλέψεις. Δεν τεκμηριώνουν επίσημη πακιστανική ή τουρκική πολιτική υπέρ της ανατροπής της σαουδαραβικής μοναρχίας.

Η ουσία της Συμμαχίας της Μέκκας, όπως προκύπτει από τις δημόσιες διατυπώσεις, είναι ότι η συλλογική άμυνα δεν ισοδυναμεί με λευκή επιταγή για επιθετικό πόλεμο.

6. Η επίσκεψη Κολόκοτσεφ στο Πακιστάν και η αμφισημία της περιφερειακής ασφάλειας

Το αρχικό υλικό καταγράφει τετραήμερη επίσκεψη του Ρώσου υπουργού Εσωτερικών Βλαντίμιρ Κολόκοτσεφ στο Πακιστάν, η οποία ολοκληρώθηκε στις 15 Οκτωβρίου. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό, τον πρόεδρο και τον στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ.

Οι περιγραφές του περιεχομένου των συνομιλιών δεν είναι απολύτως συνεπείς.

Μία επίσημη περιγραφή αναφέρει συμφωνία για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος, χωρίς να περιλαμβάνει ειδική αναφορά στην περιφερειακή ασφάλεια. Άλλη καταγραφή, που αποδίδεται στη στρατιωτική υπηρεσία δημοσίων σχέσεων του Πακιστάν, αναφέρει ότι συζητήθηκε το περιφερειακό περιβάλλον ασφαλείας.

Η αντίφαση δεν πρέπει να επιλυθεί με αυθαίρετη επιλογή της μίας εκδοχής.

Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η επίσκεψη και οι συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν, ενώ η έκταση της επίσημης συζήτησης για την περιφερειακή ασφάλεια περιγράφεται με διαφορετικό τρόπο στο διαθέσιμο υλικό.

Η γεωπολιτική ερμηνεία του αρχικού υλικού συνδέει την επίσκεψη με την προσπάθεια του Πακιστάν να διατηρήσει πολλαπλά κανάλια συνεργασίας. Αυτό είναι εύλογη ερμηνεία της διπλωματικής κινητικότητας, αλλά δεν αποδεικνύει ότι συμφωνήθηκε συγκεκριμένος κοινός στρατιωτικός σχεδιασμός μεταξύ Μόσχας και Ισλαμαμπάντ.

Η Ρωσία, το Πακιστάν, η Τουρκία και το Ιράν έχουν διαφορετικές προτεραιότητες και διαφορετικά περιθώρια δράσης. Η ύπαρξη συνομιλιών δεν σημαίνει αυτόματα δημιουργία ενιαίου συνασπισμού.

7. Το Fatah-2 ER και τα όρια των διαθέσιμων τεχνικών δεδομένων

Στις 13 Οκτωβρίου, το πακιστανικό στρατιωτικό επικοινωνιακό όργανο ανακοίνωσε δοκιμή του πυραυλικού συστήματος Fatah-2 ER.

Το αρχικό υλικό αποδίδει στο σύστημα ταχύτητα περίπου Mach 7, εμβέλεια αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων και ικανότητα υπέρβασης των αμυντικών συστημάτων. Ωστόσο, το επίσημο κείμενο που περιγράφεται στο υλικό δεν αναφέρει συγκεκριμένη ταχύτητα ή εμβέλεια.

Η διάκριση είναι κρίσιμη:

• Η ανακοίνωση της δοκιμής καταγράφεται ως γεγονός.
• Οι συγκεκριμένοι αριθμοί ταχύτητας και εμβέλειας δεν τεκμηριώνονται από το διαθέσιμο επίσημο κείμενο.
• Ο ισχυρισμός περί υπέρβασης των αμυντικών συστημάτων δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένη ανοσία απέναντι σε κάθε μορφή αναχαίτισης.

Το Fatah-2 ER εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια του Πακιστάν να διατηρήσει αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα. Δεν μπορεί, όμως, να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι το Πακιστάν έχει αποφασίσει να συμμετάσχει σε επιχειρήσεις κατά των Χούθι ή ότι διαθέτει ήδη συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο για τον Περσικό Κόλπο.

Η στρατιωτική δυνατότητα και η πολιτική βούληση είναι δύο διαφορετικές μεταβλητές.

8. Οι κυρώσεις κατά του Ιράν και τα περιθώρια του Πακιστάν

Το αρχικό υλικό αναφέρει ότι στις 8 Σεπτεμβρίου οι αμερικανικές αρχές ανακοίνωσαν κυρώσεις κατά 27 ιρανικών αεροπορικών εταιρειών. Το Πακιστάν φέρεται να δήλωσε ότι εξετάζει τα μέτρα, χωρίς να έχει αναστείλει τις ιρανικές πτήσεις.

Η πληροφορία εντάσσεται σε μια ευρύτερη εικόνα οικονομικής πίεσης προς το Ιράν και προς τρίτες χώρες που διατηρούν εμπορικές σχέσεις μαζί του.

Στις 15 Οκτωβρίου ανακοινώθηκαν επίσης μέτρα κατά δικτύων που φέρονται να συνδέονται με τη χρηματοδότηση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Το αρχικό υλικό αναφέρει επιπλέον ισχυρισμούς περί απειλών για δευτερογενείς κυρώσεις κατά του Πακιστάν εξαιτίας του εμπορίου του με το Ιράν. Η συγκεκριμένη απειλή δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Η στάση του Πακιστάν έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή βρίσκεται ανάμεσα σε διαφορετικές πιέσεις: την ανάγκη διατήρησης σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία, την ασφάλεια των συνόρων του, την οικονομική του σχέση με το Ιράν και την επιθυμία να μην αποκοπεί από άλλους διεθνείς εταίρους.

Η πολιτική αυτή μπορεί να περιγραφεί ως εξισορρόπηση. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το Πακιστάν εγκαταλείπει τις σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή ότι έχει ενταχθεί σε ενιαίο αντιδυτικό στρατιωτικό μπλοκ.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν η χώρα θα διατηρήσει την ικανότητα να επιλέγει συνεργασίες ανάλογα με το εθνικό της συμφέρον, παρά την εξωτερική πίεση.

9. Μπανγκόκ: Οι κεντρικές τράπεζες Ιράν και Πακιστάν και η αποδολαριοποίηση

Το αρχικό υλικό αναφέρει ότι οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών του Ιράν και του Πακιστάν φέρονται να συναντήθηκαν στην Μπανγκόκ, στο περιθώριο των ετήσιων συναντήσεων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Η συνάντηση αναφέρεται ως σχετική με τραπεζική συνεργασία και εμπόριο. Μια άλλη εκδοχή του υλικού προσθέτει ότι συζητήθηκαν ανταλλαγές προϊόντων, συναλλαγές εκτός δολαρίου και η αξιοποίηση συνοριακών διελεύσεων.

Η ευρύτερη ατζέντα αποδολαριοποίησης δεν έχει επιβεβαιωθεί πλήρως. Επομένως, πρέπει να διατηρηθούν δύο επίπεδα πληροφορίας:

• Περιορισμένη καταγραφή: αναφέρεται συνάντηση και συζήτηση για τραπεζική συνεργασία και εμπόριο.
• Ευρύτερος ισχυρισμός: ενδέχεται να εξετάστηκαν μηχανισμοί ανταλλαγών, συναλλαγές εκτός δολαρίου και εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές.

Η δεύτερη εκδοχή έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, αλλά δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως αποδεδειγμένη συμφωνία.

Η αποδολαριοποίηση δεν προκύπτει από μία συνάντηση ούτε από μια πολιτική δήλωση. Απαιτεί πρακτικούς μηχανισμούς πληρωμών, διαθέσιμα νομίσματα, τραπεζικές διευθετήσεις, συμφωνημένες τιμές, δυνατότητα μεταφοράς αγαθών και διαχείριση του κινδύνου κυρώσεων.

Εάν τέτοιοι μηχανισμοί αναπτυχθούν, θα μπορούσαν να αυξήσουν τα περιθώρια οικονομικής αυτονομίας των συμμετεχόντων κρατών. Η έκταση αυτής της αλλαγής εξαρτάται από την πραγματική χρήση τους και όχι μόνο από την πολιτική πρόθεση.

10. Η φερόμενη σιδηροδρομική μεταφορά ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει αναφορά σε φορτωμένη αμαξοστοιχία ιρανικού αργού πετρελαίου που κατευθυνόταν προς την Κίνα μέσω της Κεντρικής Ασίας. Η αναφορά παρουσιάζει το συγκεκριμένο φορτίο ως το πρώτο από περισσότερα προγραμματισμένα δρομολόγια.

Η πληροφορία δεν είχε επιβεβαιωθεί από άλλο υλικό που περιλαμβάνεται στην αρχική συλλογή.

Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί αποδεδειγμένο ότι λειτουργεί ήδη σταθερός σιδηροδρομικός διάδρομος μεταφοράς ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα με την περιγραφόμενη μορφή. Μπορεί, όμως, να εξεταστεί ως πιθανή στρατηγική κατεύθυνση.

Η σημασία μιας τέτοιας διαδρομής θα ήταν ότι θα περιόριζε την εξάρτηση από θαλάσσιες μεταφορές που επηρεάζονται από τον αποκλεισμό ή από στρατιωτικές επιχειρήσεις. Δεν θα εξαφάνιζε, ωστόσο, όλους τους περιορισμούς: θα παρέμεναν τα ζητήματα υποδομών, διασυνοριακής διέλευσης, ασφάλισης, χρηματοδότησης, τελωνειακών διαδικασιών και κυρώσεων.

Η βασική διάκριση είναι ότι ένας χερσαίος διάδρομος μπορεί να μειώσει την έκθεση σε ναυτικό αποκλεισμό, χωρίς να καταργεί την οικονομική πίεση ή τους κινδύνους των διεθνών συναλλαγών.

Το αρχικό υλικό περιγράφει τη συνεργασία Ιράν–Πακιστάν–Κίνας ως στενότερη από ποτέ. Αυτή η εκτίμηση δεν συνοδεύεται από τεκμηρίωση νέας επίσημης συμμαχίας ή κοινής απόφασης στρατηγικής ευθυγράμμισης.

Η αυξανόμενη συνεργασία σε επιμέρους τομείς δεν πρέπει να συγχέεται με τη δημιουργία ενός ενιαίου πολιτικού ή στρατιωτικού κέντρου.

11. Το αμερικανικό χρέος και το ερώτημα της ισχύος του δολαρίου

Το αρχικό υλικό σημειώνει ότι το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια στις 19 Αυγούστου 2026. Το στοιχείο χρησιμοποιείται ως αφετηρία για το ερώτημα ποιος αγοράζει το αμερικανικό χρέος και πώς συνδέεται αυτή η ανάγκη χρηματοδότησης με τη διεθνή θέση του δολαρίου.

Η φράση «το πετροδολάριο πέφτει» εμφανίζεται ως πολιτική και οικονομική ερμηνεία μέσα στο υλικό. Δεν αποτελεί από μόνη της μετρήσιμο δείκτη κατάρρευσης του δολαρίου.

Για να αξιολογηθεί μια πιθανή μεταβολή της διεθνούς νομισματικής τάξης, απαιτείται εξέταση περισσότερων παραμέτρων:

• Της σύνθεσης των διεθνών αποθεμάτων.
• Της ζήτησης για κρατικά ομόλογα των Ηνωμένων Πολιτειών.
• Της χρήσης του δολαρίου στο διεθνές εμπόριο και στις πληρωμές.
• Της δυνατότητας άλλων νομισμάτων να λειτουργήσουν σε μεγάλη κλίμακα ως μέσα συναλλαγής και αποθήκευσης αξίας.
• Της ανάπτυξης διμερών συστημάτων πληρωμών και εμπορικών συμφωνιών εκτός δολαρίου.
• Της σχέσης ανάμεσα στις κυρώσεις, στην πρόσβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στην επιθυμία κρατών να διαφοροποιήσουν τις επιλογές τους.

Η αύξηση του αμερικανικού χρέους δεν αποδεικνύει από μόνη της επικείμενη κατάρρευση του δολαρίου. Αντίστοιχα, η συνέχιση της χρήσης του δολαρίου δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν προσπάθειες διαφοροποίησης.

Η πολυπολική μεταβολή πρέπει να αξιολογείται ως διαδικασία: η δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών πληρωμών και εμπορίου μπορεί να αυξήσει τις επιλογές των κρατών, ακόμη και αν το δολάριο εξακολουθεί να κατέχει κεντρική θέση.

12. Η αναφορά στα 70 και 170 δισεκατομμύρια ευρώ

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει αναφορά σε ποσά 70 και 170 δισεκατομμυρίων ευρώ, τα οποία συνδέονται με τοποθέτηση καλεσμένου, αλλά η διατύπωση είναι ελλιπής και το ακριβές πλαίσιο δεν έχει ανακτηθεί.

Δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί με ασφάλεια εάν τα ποσά αφορούν χρηματοδότηση, στρατιωτική βοήθεια, δημόσιο χρέος, ενεργειακές συναλλαγές ή άλλο οικονομικό μέγεθος.

Για τον λόγο αυτό, τα ποσά διατηρούνται στο μητρώο εκκρεμοτήτων και δεν χρησιμοποιούνται ως τεκμηρίωση κάποιου συμπεράσματος. Η συμπλήρωση του νοήματός τους χωρίς το αρχικό συμφραζόμενο θα ισοδυναμούσε με επινόηση πληροφορίας.

13. Τα δέκα ανοιχτά ζητήματα

Με βάση το αρχικό υλικό, τα ακόλουθα δέκα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά:

1. Η απόφαση του Ιράν για προληπτικό πλήγμα. Δεν έχει επιβεβαιωθεί εάν υπάρχει απόφαση, ποιος θα την ενεργοποιούσε ή πότε θα μπορούσε να εφαρμοστεί.
2. Η ισραηλινή παρουσία στο Ριάντ. Δεν έχει επιβεβαιωθεί η αποχώρηση, ο βαθμός των προσώπων που φέρονται να βρίσκονταν εκεί ή το κίνητρο της υποτιθέμενης αποχώρησης.
3. Ενδεχόμενη αμερικανική επίθεση κατά της Ανσάρ Αλλάχ. Δεν έχει επιβεβαιωθεί τελική απόφαση για πλήγμα.
4. Συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ. Δεν υπάρχει στο διαθέσιμο υλικό υπογεγραμμένο ή αποδεκτό κείμενο με συγκεκριμένο μηχανισμό εφαρμογής.
5. Η προέλευση των πληγμάτων κατά των GFS PRIDE και GFS GISELLE. Τα πλοία επλήγησαν, το ένα βυθίστηκε και το άλλο υπέστη ζημιές, αλλά ο δράστης παραμένει άγνωστος.
6. Ο ακριβής αριθμός θυμάτων στο Άντεν. Το υλικό περιλαμβάνει μία αναφορά για δύο νεκρούς και άλλη για πέντε νεκρούς και δεκαέξι τραυματίες. Οι αριθμοί δεν συγχωνεύονται, επειδή η απόκλιση δεν έχει επιλυθεί.
7. Ποιος εκτόξευσε το βλήμα προς τη Μεδίνα. Η σαουδαραβική πλευρά ανέφερε αναχαίτιση πυραύλου, ενώ οι Χούθι αρνήθηκαν ότι τον εκτόξευσαν.
8. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του Fatah-2 ER. Η ανακοινωθείσα δοκιμή δεν συνοδεύεται από επιβεβαιωμένα στοιχεία ταχύτητας και εμβέλειας στο διαθέσιμο επίσημο κείμενο.
9. Η λειτουργική κατάσταση του αεροδρομίου King Khalid στο Ριάντ. Το αρχικό υλικό αναφέρει κλείσιμο από τις 10 Οκτωβρίου και ειδοποίηση που έφθανε έως τις 17 Οκτωβρίου. Δεν παρέχει επιβεβαιωμένη μεταγενέστερη κατάσταση.
10. Η συνάντηση των κεντρικών τραπεζιτών στην Μπανγκόκ και το τρένο πετρελαίου προς την Κίνα. Η συνάντηση αναφέρεται, αλλά η ευρύτερη ατζέντα αποδολαριοποίησης δεν έχει επιβεβαιωθεί πλήρως. Η σιδηροδρομική μεταφορά πετρελαίου παραμένει ανεπιβεβαίωτη.

Στο ευρύτερο μητρώο πρέπει να διατηρηθούν και τέσσερα πρόσθετα ζητήματα: οι καταγγελίες για αμερικανική σκόπιμη αδράνεια ή συμπαιγνία στην αεράμυνα της Σαουδικής Αραβίας, το πλήρες πρωτογενές πρακτικό της δήλωσης Τραμπ της 16ης Οκτωβρίου, η ακριβής δήλωση που αποδίδεται στον ταξίαρχο Ακράμ σχετικά με το Ορμούζ και η ταυτότητα και ο ρόλος του γενικού γραμματέα της Συμμαχίας της Μέκκας, ο οποίος στο αρχικό υλικό τοποθετείται στο Ριάντ.

Οι καταγγελίες για σκόπιμη αμερικανική αδράνεια, συνεννόηση ή εκκαθάριση προσώπων δεν υποστηρίζονται από επαρκή στοιχεία στο διαθέσιμο υλικό. Παραμένουν καταγγελίες προς διερεύνηση και όχι διαπιστωμένα γεγονότα.

14. Η τελική γεωπολιτική σύνθεση: η πολυπολικότητα ως διεύρυνση επιλογών

Τα επιμέρους στοιχεία συγκλίνουν σε μια κεντρική γεωπολιτική παρατήρηση. Η περιφερειακή κρίση δεν αφορά μόνο τη δυνατότητα μιας χώρας να επιβάλει στρατιωτικό κόστος σε έναν αντίπαλο. Αφορά επίσης την ικανότητά της να διατηρήσει οικονομικές διαδρομές, να προστατεύσει τις υποδομές της, να επιλέγει εταίρους και να αποφεύγει την εξάρτηση από μία μόνο εξωτερική δύναμη.

Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν, το Πακιστάν, η Τουρκία και τα αραβικά κράτη δεν αποτελούν ενιαίο συνασπισμό με κοινές προτεραιότητες σε κάθε ζήτημα. Η συνεργασία τους μπορεί να είναι επιλεκτική, να περιορίζεται σε συγκεκριμένους τομείς και να συνοδεύεται από ανταγωνισμούς.

Η πολυπολική τάξη δεν προϋποθέτει ότι όλα τα κράτη κινούνται ως ένα μπλοκ. Προϋποθέτει ότι περισσότερα κράτη επιδιώκουν να αποκτήσουν πραγματικές εναλλακτικές στις στρατιωτικές, οικονομικές και διπλωματικές τους σχέσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι επαφές Ρωσίας–Πακιστάν, η συνεργασία Ιράν–Πακιστάν, οι πιθανές χερσαίες εμπορικές διαδρομές προς την Κίνα και η Συμμαχία της Μέκκας αποκτούν σημασία όχι επειδή αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός ενιαίου αντιδυτικού στρατοπέδου, αλλά επειδή μπορούν να αυξήσουν τις διαθέσιμες επιλογές των συμμετεχόντων κρατών.

Οι κυρώσεις και ο ναυτικός αποκλεισμός μπορούν να περιορίσουν ορισμένες μορφές εμπορίου. Δεν εξαφανίζουν αυτομάτως κάθε εναλλακτική διαδρομή. Αντίστοιχα, μια χερσαία διαδρομή δεν ακυρώνει τις κυρώσεις, ούτε μια συμφωνία πληρωμών εκτός δολαρίου καταργεί από μόνη της τη διεθνή χρηματοπιστωτική ισχύ του αμερικανικού νομίσματος.

Η πραγματική μεταβολή μετριέται από το εάν οι εναλλακτικές λύσεις μπορούν να λειτουργήσουν σε σταθερή κλίμακα, υπό πραγματικές συνθήκες πίεσης.

Το ίδιο ισχύει για τη στρατιωτική ισχύ. Η Σαουδική Αραβία μπορεί να διαθέτει σημαντικό αριθμό μαχητικών και συστημάτων αεράμυνας, αλλά η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από την ολοκλήρωση των συστημάτων, τη διαθεσιμότητα αναχαιτιστών, την εκπαίδευση και τη δυνατότητα διατήρησης της επιχειρησιακής λειτουργίας. Το Πακιστάν μπορεί να αναπτύσσει αποτρεπτικά μέσα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα τα χρησιμοποιήσει για να στηρίξει κάθε σαουδαραβική στρατιωτική επιλογή.

Η ισχύς αποκτά στρατηγική αξία όταν δημιουργεί πραγματικές επιλογές. Οι επιλογές αποκτούν αξία όταν επιτρέπουν ελευθερία κινήσεων. Η ελευθερία κινήσεων ενισχύει τη διαπραγματευτική ικανότητα. Και αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.

Ισχύς δεν σημαίνει έλεγχος.

Η τελική έκβαση της κρίσης θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το ποιος διαθέτει περισσότερα όπλα ή μεγαλύτερους οικονομικούς πόρους, αλλά από το ποιος μπορεί να διατηρήσει την ικανότητα δράσης χωρίς να εγκλωβιστεί σε μια αλληλουχία αντιποίνων που θα περιορίσει τις δικές του επιλογές.

Η ουσία της πολυπολικής μετάβασης βρίσκεται ακριβώς εκεί: στη σταδιακή διεύρυνση των εναλλακτικών διαδρομών, των συνεργασιών και των περιθωρίων απόφασης. Δεν είναι μια ολοκληρωμένη νέα τάξη που έχει ήδη εγκαθιδρυθεί. Είναι μια διαδικασία που δοκιμάζεται μέσα από κρίσεις, συγκρούσεις, οικονομικές πιέσεις και διπλωματικές αναδιατάξεις.

Μέχρι να επιβεβαιωθούν οι εκκρεμείς πληροφορίες, η ανάλυση οφείλει να διατηρεί ανοιχτές τις πιθανότητες και να μην παρουσιάζει ως δεδομένο αυτό που παραμένει ισχυρισμός. Η στρατηγική αυτονομία δεν οικοδομείται με τη ρητορική της ισχύος, αλλά με τη δημιουργία πραγματικών εναλλακτικών και με την ικανότητα να επιλέγεται πότε, πώς και για ποιον σκοπό θα χρησιμοποιηθούν.

 

Κεφάλαιο 7: Η κρίση ως δοκιμασία της πολυπολικής τάξης

Από τη στρατιωτική ισχύ στη στρατηγική αυτονομία

Η κρίση γύρω από το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ, την Υεμένη και τη Σαουδική Αραβία δεν μπορεί να ερμηνευθεί αποκλειστικά ως αλληλουχία στρατιωτικών επεισοδίων. Το βαθύτερο διακύβευμα αφορά τη δυνατότητα των περιφερειακών δυνάμεων να αποφασίζουν αυτόνομα, να διατηρούν ανοιχτές εναλλακτικές συμμαχίες και να αποφεύγουν την πλήρη ενσωμάτωσή τους στον στρατηγικό σχεδιασμό μιας εξωτερικής δύναμης.

Η στρατιωτική ισχύς παραμένει σημαντική, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Μια χώρα μπορεί να διαθέτει πολυάριθμες ένοπλες δυνάμεις, σύγχρονα αεροσκάφη και προηγμένα συστήματα αεράμυνας, χωρίς να μπορεί να ελέγξει την εξέλιξη μιας σύγκρουσης. Αντίστοιχα, ένας αντίπαλος με μικρότερες συμβατικές δυνατότητες μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογη επιρροή, εφόσον έχει τη δυνατότητα να αυξάνει το κόστος, να διαταράσσει τις μεταφορές και να περιορίζει τις επιλογές του ισχυρότερου.

Η βασική διάκριση είναι σαφής:

Ισχύς δεν σημαίνει έλεγχος.

Η ισχύς δημιουργεί επιλογές. Οι επιλογές διευρύνουν την ελευθερία κινήσεων. Η ελευθερία κινήσεων ενισχύει τη διαπραγματευτική ικανότητα. Και η διαπραγματευτική ικανότητα αποτελεί προϋπόθεση στρατηγικής αυτονομίας.

Αυτή η αλληλουχία εξηγεί γιατί η κρίση δεν αφορά μόνο το ποιος μπορεί να πλήξει έναν στόχο, αλλά και το ποιος μπορεί να αποφασίσει πότε θα πολεμήσει, πότε θα διαπραγματευτεί και με ποιους όρους θα τερματίσει την αντιπαράθεση.

1. Η αμερικανική ισχύς και το πρόβλημα του πολιτικού ελέγχου

Οι αναφορές σε πιθανή επίθεση εναντίον του Ιράν, οι συζητήσεις για συμβατικά πλήγματα και η δημόσια ανάδειξη συγκεκριμένων στόχων δείχνουν ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει στο τραπέζι. Δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι έχει εκδοθεί τελική εντολή εκτέλεσης.

Η διάκριση μεταξύ σχεδιασμού και απόφασης είναι κρίσιμη. Η ύπαρξη διαθέσιμων στρατιωτικών επιλογών δεν ισοδυναμεί με πολιτική απόφαση για πόλεμο. Αντίστροφα, η απουσία δημόσιας ανακοίνωσης δεν αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει απόφαση η οποία δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει ένα σύνθετο δίλημμα. Ένα πλήγμα μπορεί να επιδιώξει να επιβάλει κόστος, να αποκαταστήσει την αποτρεπτική αξιοπιστία ή να περιορίσει συγκεκριμένες ιρανικές δυνατότητες. Μπορεί, όμως, να προκαλέσει αντίδραση που δεν θα περιοριστεί στον αρχικό στόχο.

Εάν η Τεχεράνη εκτιμήσει ότι μια επίθεση αποτελεί μέρος ευρύτερης εκστρατείας, μπορεί να αντιμετωπίσει διαφορετικά το ζήτημα της αυτοσυγκράτησης. Η αντίδρασή της θα μπορούσε να αφορά όχι μόνο αμερικανικές εγκαταστάσεις, αλλά και υποδομές, θαλάσσιες μεταφορές ή εγκαταστάσεις σε χώρες που συνδέονται επιχειρησιακά με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για πιθανό μηχανισμό κλιμάκωσης, όχι για επιβεβαιωμένο σχέδιο επίθεσης.

Εδώ βρίσκεται και το παράδοξο της αποτροπής. Μια στρατιωτική απειλή μπορεί να αποσκοπεί στην αποφυγή πολέμου, αλλά εάν ο αποδέκτης της τη θεωρήσει προειδοποίηση επικείμενης επίθεσης, μπορεί να οδηγήσει σε προληπτικές κινήσεις. Κάθε πλευρά μπορεί να θεωρεί ότι ενεργεί αμυντικά, ενώ η άλλη να εκλαμβάνει την ίδια ενέργεια ως προετοιμασία επίθεσης.

2. Το Ιράν και η στρατηγική της αύξησης του κόστους

Το Ιράν δεν χρειάζεται να υπερισχύσει σε κάθε συμβατική κατηγορία για να επηρεάσει την έκβαση μιας περιφερειακής σύγκρουσης. Η στρατηγική του πλεονέκτημα μπορεί να προκύψει από τη γεωγραφία, τη δυνατότητα απειλής κρίσιμων διαδρομών, την ανάπτυξη πυραυλικών δυνατοτήτων και τη δημιουργία πολλαπλών πιθανών μετώπων.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Η σημασία τους δεν περιορίζεται στη ναυσιπλοΐα. Συνδέεται με τις ενεργειακές ροές, το κόστος μεταφοράς, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου και τις προσδοκίες των αγορών. Ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή της διέλευσης, η αβεβαιότητα μπορεί να προκαλέσει οικονομικές συνέπειες.

Ωστόσο, πρέπει να διακρίνονται τρεις διαφορετικές καταστάσεις:

• Απειλή διακοπής: η δυνατότητα ή η πρόθεση που αποδίδεται σε έναν δρώντα.
• Επιλεκτική παρεμπόδιση: πραγματικά περιστατικά που επηρεάζουν συγκεκριμένα πλοία ή διαδρομές.
• Πλήρης διακοπή: μια ευρύτερη κατάσταση που απαιτεί διαφορετικό επίπεδο τεκμηρίωσης.

Τα περιστατικά με τα δύο πλοία υπό σημαία Σιγκαπούρης, εκ των οποίων το ένα βυθίστηκε και το άλλο υπέστη ζημιές, καταγράφονται ως πραγματικά συμβάντα στο υλικό. Η προέλευση των πληγμάτων, όμως, δεν έχει αποσαφηνιστεί. Συνεπώς, τα περιστατικά τεκμηριώνουν τον κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα, όχι την απόδοση ευθύνης σε συγκεκριμένο κράτος.

Η ίδια διάκριση ισχύει για τις αναφορές περί υποθαλάσσιων καλωδίων. Η ευπάθεια των δικτύων στον Κόλπο και στις διαδρομές προς την Ινδία αποτελεί πραγματικό στρατηγικό ζήτημα. Ο ισχυρισμός ότι μια ενδεχόμενη βλάβη θα προκαλούσε γενικευμένο μπλακάουτ μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης δεν τεκμηριώνεται επαρκώς από τα διαθέσιμα στοιχεία.

Η ουσία δεν είναι να θεωρηθεί κάθε προειδοποίηση πραγματικό γεγονός. Είναι να κατανοηθεί ότι η γεωγραφία επιτρέπει σε έναν περιφερειακό δρώντα να επηρεάζει το κόστος και τις επιλογές πολύ ισχυρότερων αντιπάλων.

3. Η Σαουδική Αραβία και το όριο της εξωτερικής προστασίας

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Διαθέτει σημαντικούς στρατιωτικούς και οικονομικούς πόρους, αλλά εξαρτάται από την ασφάλεια των ενεργειακών εγκαταστάσεων, των αεροδρομίων, των θαλάσσιων εξαγωγών και των περιφερειακών διαδρομών.

Η εξάρτηση από εξωτερική στρατιωτική υποστήριξη μπορεί να ενισχύσει την άμυνα, αλλά δημιουργεί και πολιτικές δεσμεύσεις. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος παρέχει τα συστήματα, τις πληροφορίες ή την τεχνική υποστήριξη. Είναι ποιος επηρεάζει τις αποφάσεις για τη χρήση τους και ποιος καθορίζει τα όρια μιας πιθανής εμπλοκής.

Οι αναφορές για ισραηλινή συμμετοχή στη σαουδαραβική αεράμυνα και για απαίτηση επιλογής μεταξύ Ισραήλ, από τη μία πλευρά, και Πακιστάν και Τουρκίας, από την άλλη, παραμένουν εν μέρει ή συνολικά ανεπιβεβαίωτες. Δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως αποδεδειγμένο τελεσίγραφο. Παρ’ όλα αυτά, αναδεικνύουν ένα υπαρκτό στρατηγικό δίλημμα: η τεχνική συνεργασία με έναν εταίρο μπορεί να συγκρουστεί με τις πολιτικές και αμυντικές σχέσεις με άλλους.

Η επιλογή δεν είναι αναγκαστικά δυαδική. Το Ριάντ μπορεί να επιχειρήσει να διατηρήσει διαφορετικά δίκτυα συνεργασίας, αποφεύγοντας μια οριστική ευθυγράμμιση. Το περιθώριο αυτής της πολιτικής, όμως, περιορίζεται όταν οι εξωτερικοί εταίροι απαιτούν σαφείς δεσμεύσεις.

Η πίεση στην Υεμένη επιδεινώνει το πρόβλημα. Η περικύκλωση της Ταΐζ, οι απώλειες στο Άντεν και οι αναφορές για πυραυλικές απειλές δεν αποδεικνύουν ότι το σαουδαραβικό κράτος βρίσκεται κοντά σε κατάρρευση. Δείχνουν, ωστόσο, ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν μετατρέπεται αυτόματα σε πολιτικό έλεγχο του πεδίου.

4. Η Υεμένη ως πολλαπλασιαστής της περιφερειακής κρίσης

Η Υεμένη δεν αποτελεί απομονωμένο μέτωπο. Η γεωγραφική της θέση συνδέει την Αραβική Χερσόνησο με την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Η σύγκρουση μπορεί επομένως να επηρεάσει όχι μόνο τη σαουδαραβική ασφάλεια, αλλά και τη λειτουργία θαλάσσιων διαδρομών που έχουν ευρύτερη οικονομική σημασία.

Η πίεση προς τη Σαουδική Αραβία μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα αναζήτησης εξωτερικής υποστήριξης ή νέων στρατιωτικών ενεργειών. Μια αμερικανική επίθεση εναντίον της Ανσάρ Αλλάχ θα μπορούσε, με τη σειρά της, να ερμηνευθεί από την Τεχεράνη ως ένδειξη ότι η αντιπαράθεση επεκτείνεται πέρα από το αρχικό πεδίο.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το ενδεχόμενο αμερικανικού πλήγματος στην Υεμένη έχει ιδιαίτερη σημασία. Στο υλικό εκτιμάται πιθανότητα περίπου 40% έως τις 31 Οκτωβρίου. Πρόκειται για εκτίμηση του συντάκτη του αρχικού υλικού, όχι για στατιστικά μοντέλο ή επιβεβαιωμένη πληροφορία.

Αντίστοιχα, η πιθανότητα άμεσης νέας ανταλλαγής πληγμάτων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν ή μεταξύ Ισραήλ και Ιράν εκτιμάται περίπου στο 25%, αυξημένη από προηγούμενη εκτίμηση 20%. Η μεταβολή συνδέεται με τη δημόσια ανάδειξη στόχων και την ανησυχία για πιθανή προληπτική ιρανική αντίδραση, ενώ η αναφερόμενη δέσμευση αυτοσυγκράτησης λειτουργεί ως αντίρροπος παράγοντας.

Οι εκτιμήσεις αυτές δεν αποτελούν αμοιβαία αποκλειόμενα σενάρια και δεν πρέπει να αθροίζονται σαν να ήταν μερίδια ενός ενιαίου συνόλου.

5. Η συμμαχία της Μέκκας: άμυνα χωρίς αυτόματη συμμετοχή στον πόλεμο

Η τριμερής δήλωση της 5ης Οκτωβρίου και οι μεταγενέστερες δημόσιες τοποθετήσεις αναδεικνύουν την προσπάθεια συγκρότησης ενός πλαισίου αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας.

Η τουρκική θέση, όπως διατυπώθηκε δημόσια, υπογραμμίζει ότι η συμφωνία δεν αποτελεί επιθετικό σύμφωνο και ότι η συμμετοχή σε πολεμική επιχείρηση απαιτεί τις προβλεπόμενες εθνικές διαδικασίες. Αυτή η διάκριση είναι ουσιώδης: μια αμυντική συμφωνία δεν συνεπάγεται αυτομάτως συμμετοχή σε κάθε επιχείρηση που επιλέγει ένα από τα μέλη της.

Οι αναφορές ότι το Πακιστάν απέρριψε σαουδαραβικά αιτήματα για ειδικές δυνάμεις ή για επιθετικές επιχειρήσεις στην Υεμένη δεν έχουν επιβεβαιωθεί πλήρως. Το ίδιο ισχύει για τις λεπτομέρειες υποτιθέμενων παρασκηνιακών πιέσεων. Η δημόσια στάση υπέρ της αμυντικής συνεργασίας είναι σαφέστερη από τις αναφορές για συγκεκριμένες ιδιωτικές συνομιλίες.

Το Πακιστάν φαίνεται να επιδιώκει να διατηρήσει τις σχέσεις του με το Ριάντ χωρίς να εγκαταλείψει τη δυνατότητα συνεργασίας με την Τεχεράνη και το Πεκίνο. Η Τουρκία, αντίστοιχα, επιδιώκει να διατηρεί περιφερειακή επιρροή χωρίς να δεσμεύεται αυτόματα σε μια σύγκρουση που μπορεί να ξεπεράσει τα αρχικά της όρια.

Η επίσκεψη του Ρώσου υπουργού Εσωτερικών Βλαντίμιρ Κολοκόλτσεφ στο Πακιστάν, οι επαφές του με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία και η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν στο Ισλαμαμπάντ προσφέρουν ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας. Δεν αποδεικνύουν, από μόνες τους, τη δημιουργία ενιαίου στρατιωτικού συνασπισμού ή κοινής επιχειρησιακής διοίκησης.

Η σημασία τους βρίσκεται στη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας και στη δυνατότητα των κρατών να συντονίζουν θέσεις χωρίς να μετατρέπουν κάθε επαφή σε δεσμευτική συμμαχία.

6. Η οικονομική διάσταση: κυρώσεις, νόμισμα και εναλλακτικές διαδρομές

Η στρατηγική αυτονομία δεν είναι αποκλειστικά στρατιωτικό ζήτημα. Εξαρτάται επίσης από τη δυνατότητα διατήρησης εμπορικών σχέσεων, ενεργειακών ροών, χρηματοπιστωτικών διαύλων και εναλλακτικών μεταφορικών διαδρομών.

Οι κυρώσεις κατά ιρανικών αεροπορικών εταιρειών, οι νέες αμερικανικές ενέργειες κατά φερόμενων χρηματοδοτικών δικτύων και η εξέταση των μέτρων από το Πακιστάν δείχνουν ότι η οικονομική πίεση αποτελεί τμήμα της ευρύτερης αντιπαράθεσης. Το Πακιστάν δεν είχε αναστείλει τις ιρανικές πτήσεις σύμφωνα με τα στοιχεία του υλικού.

Η αναφερόμενη συνάντηση των διοικητών των κεντρικών τραπεζών Ιράν και Πακιστάν στην Μπανγκόκ συνδέθηκε με συζητήσεις για τραπεζική συνεργασία και εμπόριο. Οι ειδικότεροι ισχυρισμοί περί ανταλλαγών χωρίς δολάριο, συμψηφισμών και ανταλλαγής αγαθών παραμένουν ανεπιβεβαίωτοι ως προς την ακριβή ατζέντα της συνάντησης.

Ανάλογη επιφύλαξη απαιτείται για την αναφορά σε σιδηροδρομική μεταφορά ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα μέσω Κεντρικής Ασίας. Εάν η διαδρομή λειτουργεί όπως περιγράφεται, θα μπορούσε να περιορίσει την εξάρτηση από θαλάσσιες μεταφορές που επηρεάζονται από τον αποκλεισμό. Δεν θα εξάλειφε, ωστόσο, αυτομάτως τις κυρώσεις, τα χρηματοπιστωτικά εμπόδια ή τους κινδύνους μεταφοράς.

Το δημόσιο χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο σύμφωνα με το υλικό ξεπέρασε τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια στις 19 Αυγούστου, εντάσσεται σε αυτή τη συζήτηση ως παράγοντας ευρύτερης οικονομικής ευπάθειας. Δεν αρκεί, όμως, από μόνο του για να αποδείξει ότι το δολάριο καταρρέει ή ότι οι κυρώσεις έχουν χάσει την αποτελεσματικότητά τους. Η μεταβολή του διεθνούς νομισματικού συστήματος είναι διαδικασία που εξαρτάται από την εμπορική χρήση, τις χρηματοπιστωτικές υποδομές, την εμπιστοσύνη και τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών μηχανισμών.

Η αποδολαριοποίηση, επομένως, πρέπει να εξετάζεται ως προσπάθεια διεύρυνσης επιλογών και όχι ως ήδη ολοκληρωμένο αποτέλεσμα.

7. Η Ρωσία και η Κίνα: στρατηγικό βάθος χωρίς αυτόματη εμπλοκή

Η ευρασιατική διάσταση της κρίσης δεν σημαίνει ότι κάθε διπλωματική επαφή οδηγεί σε ενιαίο αντιδυτικό μέτωπο. Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν, το Πακιστάν και η Τουρκία έχουν διαφορετικές προτεραιότητες, διαφορετικές οικονομικές εξαρτήσεις και διαφορετικά όρια αποδοχής κινδύνου.

Η σημασία της ευρασιατικής συνεργασίας βρίσκεται πρωτίστως στη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών και σχέσεων. Οι ενεργειακές συναλλαγές, οι χερσαίοι διάδρομοι, η συνεργασία σε θέματα ασφάλειας και η διπλωματική συνεννόηση μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από ένα μόνο δίκτυο ισχύος. Δεν εξαλείφουν τις εσωτερικές αντιθέσεις ούτε εξασφαλίζουν κοινή αντίδραση σε περίπτωση πολέμου.

Η Ρωσία μπορεί να αποκτήσει διπλωματικό περιθώριο μέσα από τις επαφές της με το Πακιστάν, ενώ η Κίνα έχει συμφέρον στη σταθερότητα των ενεργειακών ροών και στην προστασία των εμπορικών διαδρομών. Το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει την ικανότητα αντίδρασης υπό συνθήκες κυρώσεων και στρατιωτικής πίεσης. Το Πακιστάν προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις σχέσεις του με τη Σαουδική Αραβία και στην ανάγκη να διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με το Ιράν και την Κίνα.

Αυτές οι συγκλίσεις μπορούν να παράγουν στρατηγικό βάθος. Δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι υπάρχει ήδη μια ενιαία διοίκηση, ένα κοινό επιχειρησιακό σχέδιο ή συμφωνημένη στρατιωτική απάντηση.

Η πολυπολικότητα δεν είναι η αντικατάσταση ενός κέντρου ισχύος από ένα άλλο. Είναι η αύξηση των διαθέσιμων επιλογών και η δυσκολότερη επιβολή μονομερών αποφάσεων σε κράτη που διατηρούν δικά τους συμφέροντα.

8. Τα τέσσερα σενάρια έως τις 31 Οκτωβρίου

Το διαθέσιμο υλικό διαμορφώνει τέσσερα βασικά σενάρια για το χρονικό διάστημα έως τις 31 Οκτωβρίου:

Πρώτο σενάριο: Πίεση χωρίς τελική απόφαση.

Θεωρείται το πιθανότερο. Η σύγκρουση στη Σαουδική Αραβία και στην Υεμένη συνεχίζεται, η εξωτερική προστατευτική υποστήριξη αυξάνεται και οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτικές επιλογές χωρίς δημόσια επιβεβαιωμένη απόφαση για ευρύτερο πόλεμο. Το κόστος κινδύνου παραμένει υψηλό, ενώ το χρονικό παράθυρο μεταφέρεται προς τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.

Δεύτερο σενάριο: Αμερικανικό πλήγμα εναντίον της Ανσάρ Αλλάχ.

Η αρχική εκτίμηση τοποθετεί την πιθανότητα περίπου στο 40%. Το σενάριο θεωρείται ότι απαιτεί λιγότερες προϋποθέσεις από μια άμεση επίθεση κατά του Ιράν. Θα ενισχυόταν από επιβεβαιωμένες αμερικανικές απώλειες ή από επίσημη μετατόπιση προς άμεση πολεμική εμπλοκή. Θα αποδυναμωνόταν από αξιόπιστες συνομιλίες μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι.

Τρίτο σενάριο: Νέα άμεση ανταλλαγή πληγμάτων ΗΠΑ–Ιράν ή Ισραήλ–Ιράν.

Η εκτίμηση είναι περίπου 25%, αυξημένη από 20%. Η μεταβολή αποδίδεται στη σαφέστερη δημόσια ανάδειξη στόχων, με αντίρροπο παράγοντα την αναφερόμενη δέσμευση αυτοσυγκράτησης. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να διευρύνει τον κίνδυνο για τις υποδομές του Κόλπου και τη ναυσιπλοΐα.

Τέταρτο σενάριο: Διπλωματική έξοδος.

Η πιθανότητα δημόσια επιβεβαιωμένων συνομιλιών Σαουδικής Αραβίας–Χούθι εκτιμάται περίπου στο 20%, ενώ ένα πλαίσιο επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ τοποθετείται κάτω από 5%. Η ύπαρξη ασφαλούς διέλευσης για ορισμένα πλοία δεν ισοδυναμεί με πλήρη επαναλειτουργία των Στενών.

Οι πιθανότητες αυτές είναι εκτιμήσεις εργασίας και αλληλεπικαλύπτονται. Δεν αποτελούν βεβαιότητες ούτε πρέπει να αθροίζονται ως ποσοστά ενός ενιαίου συνόλου.

9. Οι δείκτες που μπορούν να αλλάξουν την εκτίμηση

Η κρίση δεν θα αξιολογηθεί μόνο από δηλώσεις. Απαιτούνται συγκεκριμένοι δείκτες που μπορούν να επιβεβαιώσουν ή να αποδυναμώσουν την εκτίμηση κινδύνου.

Πρώτος είναι ο συνδυασμός επαληθευμένης μετακίνησης αμερικανικών βομβαρδιστικών ή αεροσκαφών ανεφοδιασμού με ιρανική διασπορά πυραυλικών δυνάμεων ή περιορισμούς στον εναέριο χώρο μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα. Κάθε στοιχείο χωριστά μπορεί να έχει πολλές εξηγήσεις. Ο συνδυασμός τους θα ήταν σαφώς σημαντικότερος.

Δεύτερος είναι η επιβεβαιωμένη απώλεια Αμερικανών στρατιωτικών στη Σαουδική Αραβία ή σε άλλη χώρα του Κόλπου. Ένα τέτοιο περιστατικό θα μπορούσε να περιορίσει το πολιτικό περιθώριο αυτοσυγκράτησης στην Ουάσιγκτον.

Τρίτος είναι η ύπαρξη αυθεντικοποιημένης αμερικανικής εντολής εκτέλεσης ή επίσημης επιβεβαίωσης απόφασης για πλήγμα κατά του Ιράν. Στο χρονικό σημείο αναφοράς του υλικού δεν υπήρχε τέτοια επιβεβαίωση.

Τέταρτος είναι η έναρξη αμερικανικής στρατιωτικής δράσης κατά της Ανσάρ Αλλάχ. Πέμπτος είναι η επαληθευμένη μεταβολή στο μέτωπο της Ταΐζ, του Άντεν ή της Μαρίμπ. Έκτος είναι η επίσημη απάντηση του Ιράν σχετικά με το Ορμούζ και η ύπαρξη συγκεκριμένου μηχανισμού εφαρμογής. Έβδομος είναι η έγκριση από το τουρκικό κοινοβούλιο ή η τεκμηριωμένη ανάπτυξη πακιστανικών δυνάμεων. Όγδοος είναι η επιβεβαίωση βλάβης υποθαλάσσιων καλωδίων και τυχόν παρεμπόδιση της πρόσβασης συνεργείων επισκευής.

Το υλικό δεν κατέγραφε επιβεβαιωμένη αμερικανική εντολή, επιβεβαιωμένη απόφαση για πλήγμα κατά των Χούθι, επιβεβαιωμένη ιρανική εντολή προληπτικής επίθεσης ή επιβεβαιωμένη βλάβη καλωδίων. Δεν υπήρχε επίσης διαθέσιμη πλήρης ζωντανή εικόνα των σχετικών αεροπορικών και ναυτικών κινήσεων. Τα κενά αυτά δεν αποτελούν απόδειξη απουσίας κινδύνου. Αποτελούν όριο της διαθέσιμης πληροφόρησης.

10. Το στρατηγικό συμπέρασμα

Η κρίση αποκαλύπτει μια βασική αντίφαση του σημερινού συστήματος ισχύος. Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να διατηρούν συντριπτική στρατιωτική υπεροχή, αλλά δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν ότι κάθε επιχείρηση θα παραμείνει περιορισμένη στον αρχικό της στόχο. Οι περιφερειακές δυνάμεις, ακόμη και όταν υστερούν σε ορισμένες συμβατικές δυνατότητες, μπορούν να αυξήσουν το κόστος, να δημιουργήσουν νέα μέτωπα και να περιορίσουν την ελευθερία κινήσεων των αντιπάλων τους.

Η Σαουδική Αραβία δεν βρίσκεται αυτομάτως στα πρόθυρα κατάρρευσης. Το Ιράν δεν έχει αποδείξει ότι μπορεί να ελέγξει πλήρως το Ορμούζ. Η Ρωσία, η Κίνα, το Πακιστάν και η Τουρκία δεν έχουν αποδείξει ότι συγκροτούν ενιαίο στρατιωτικό μέτωπο. Οι ανεπιβεβαίωτες αναφορές για μυστικές αποφάσεις, παρασκηνιακά τελεσίγραφα και κρυφές επιχειρησιακές συνεργασίες δεν μπορούν να μετατραπούν σε δεδομένα μόνο και μόνο επειδή ταιριάζουν σε μια γεωπολιτική ερμηνεία.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι διαφορετικό.

Η περιφερειακή ισορροπία δεν καθορίζεται μόνο από το ποιος διαθέτει τα περισσότερα όπλα. Καθορίζεται από το ποιος μπορεί να αντέξει το κόστος, να προστατεύσει τις κρίσιμες υποδομές του, να διατηρήσει εναλλακτικές διαδρομές και να αποφύγει την παγίδευσή του σε μια σύγκρουση που δεν ελέγχει.

Η στρατηγική αυτονομία δεν είναι σύνθημα. Είναι η πρακτική δυνατότητα ενός κράτους να αρνηθεί μια απαίτηση, να επιλέξει διαφορετικό εταίρο, να διατηρήσει εμπορικές και ενεργειακές οδούς και να διαπραγματευτεί χωρίς να εξαρτάται από μία μόνο δύναμη.

Αυτή είναι η βαθύτερη σημασία της πολυπολικότητας. Δεν εγγυάται ειρήνη, ούτε εξαλείφει τις συγκρούσεις. Δημιουργεί, όμως, περισσότερα κέντρα απόφασης και περισσότερες δυνατότητες αντίστασης στην επιβολή μονομερών επιλογών.

Το ερώτημα έως τις 31 Οκτωβρίου δεν είναι απλώς αν θα πραγματοποιηθεί ένα πλήγμα. Είναι αν οι εμπλεκόμενοι θα καταφέρουν να διατηρήσουν την κρίση κάτω από το όριο μιας γενικευμένης σύγκρουσης ή αν η αλληλουχία στρατιωτικών κινήσεων, περιφερειακών πιέσεων και λανθασμένων εκτιμήσεων θα μετατρέψει την αποτροπή σε μηχανισμό κλιμάκωσης.

Η ισχύς μπορεί να επιβάλει κόστος. Δεν εγγυάται ότι θα επιβάλει το αποτέλεσμα.

 

Κεφάλαιο 8: Η οικονομική πλευρά της σύγκρουσης

Ενέργεια, διυλιστήρια, κυρώσεις και τα όρια της αμερικανικής πίεσης

Η στρατιωτική αντιπαράθεση στον Περσικό Κόλπο δεν εξελίσσεται ανεξάρτητα από την οικονομία. Οι ενεργειακές ροές, η διύλιση, η ναυτιλία, οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και οι κυρώσεις αποτελούν παράλληλα πεδία ανταγωνισμού. Σε αυτά τα πεδία, η επιρροή μιας δύναμης δεν εξαρτάται μόνο από τα αποθέματα που διαθέτει, αλλά και από το αν μπορεί να μεταφέρει, να επεξεργαστεί, να ασφαλίσει και να πουλήσει την ενέργεια.

Η κρίση του Ορμούζ αναδεικνύει αυτή τη διάκριση. Η ύπαρξη πετρελαίου δεν εγγυάται ότι θα φτάσει στον αγοραστή του. Η δυνατότητα εξαγωγής δεν εξασφαλίζει ότι θα υπάρχει διαθέσιμη μεταφορική χωρητικότητα. Και η φυσική παράδοση αργού δεν σημαίνει ότι η αγορά διαθέτει τα προϊόντα που χρειάζεται, στον σωστό τόπο και χρόνο.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι επομένως μόνο πόσο πετρέλαιο παράγεται. Είναι ποιος ελέγχει τις διαδρομές, τη διύλιση, τη χρηματοδότηση και την τελική διάθεση των προϊόντων.

1. Το αργό πετρέλαιο και η έλλειψη διυλισμένων προϊόντων

Το αρχικό υλικό αναφέρει ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επρόκειτο να επισκεφθεί τη Μουμπάι και τις εγκαταστάσεις διύλισης της Reliance στο Τζαμναγκάρ από τις 20 Οκτωβρίου. Η επίσκεψη συνδέεται στην ίδια αφήγηση με την πιθανότητα διύλισης ρωσικού και βενεζουελάνικου αργού πετρελαίου στην Ινδία. Ωστόσο, ούτε η επίσκεψη ούτε ο συγκεκριμένος σκοπός της τεκμηριώνονται επαρκώς από τα διαθέσιμα στοιχεία.

Η γεωοικονομική υπόθεση που διατυπώνεται είναι ότι το πρόβλημα μπορεί να μην αφορά μόνο την πρόσβαση στο αργό πετρέλαιο, αλλά και την επάρκεια συγκεκριμένων διυλισμένων προϊόντων, όπως το ντίζελ. Το αρχικό υλικό θέτει το ερώτημα πώς μπορεί να εμφανίζεται έλλειψη ντίζελ σε μια χώρα που παράγει περισσότερο πετρέλαιο από όσο καταναλώνει. Δεν παρέχει, όμως, αρκετά στοιχεία για να αποδειχθεί ότι η αναφερόμενη επίσκεψη, οι κυρώσεις και η έλλειψη ντίζελ αποτελούν μέρη μιας ενιαίας, επιβεβαιωμένης αιτιώδους αλυσίδας.

Εάν, ωστόσο, επιβεβαιωνόταν ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αξιοποιήσει ινδικές εγκαταστάσεις για την παραγωγή διυλισμένων προϊόντων από τέτοιες πρώτες ύλες, αυτό θα είχε στρατηγική σημασία. Θα έδειχνε ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην πρόσβαση στο αργό πετρέλαιο, αλλά αφορά και την επάρκεια συγκεκριμένων προϊόντων, όπως το ντίζελ.

Το υλικό θέτει το ερώτημα πώς μπορεί να υπάρχει έλλειψη ντίζελ σε μια χώρα που διαθέτει μεγάλη παραγωγική και διυλιστική ικανότητα. Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με έναν μόνο παράγοντα. Η εγχώρια παραγωγή, η ποιότητα του αργού, η σύνθεση των διυλιστηρίων, η κατανομή των προϊόντων, οι εξαγωγές, η εποχική ζήτηση και οι περιορισμοί μεταφοράς επηρεάζουν διαφορετικά την αγορά.

Επομένως, η αναφορά σε έλλειψη ντίζελ δεν αποδεικνύει από μόνη της γενικευμένη έλλειψη αργού ούτε τεκμηριώνει ότι η αιτία είναι αποκλειστικά οι κυρώσεις ή ο πόλεμος.

Χρειάζεται επίσης να διακρίνεται ο γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή από τον βασικό δείκτη. Ο γενικός δείκτης περιλαμβάνει τρόφιμα και ενέργεια. Ο λεγόμενος δομικός ή βασικός δείκτης εξαιρεί αυτές τις κατηγορίες. Η διάκριση έχει σημασία, επειδή μια άνοδος των ενεργειακών τιμών μπορεί να επιβαρύνει άμεσα τα νοικοκυριά ακόμη και όταν ο δομικός δείκτης παρουσιάζει διαφορετική πορεία.

2. Η Ινδία ως κόμβος ανάμεσα σε ανταγωνιστικά ενεργειακά δίκτυα

Η Ινδία έχει ιδιαίτερη θέση επειδή συνδυάζει μεγάλη ενεργειακή ζήτηση, σημαντική διυλιστική ικανότητα και σχέσεις με διαφορετικούς προμηθευτές. Η αξιοποίηση αυτής της θέσης δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι το Νέο Δελχί ευθυγραμμίζεται πλήρως με την Ουάσιγκτον ή με τη Μόσχα.

Η ίδια υποδομή μπορεί να εξυπηρετεί διαφορετικά εμπορικά συμφέροντα, ανάλογα με την πρώτη ύλη, τις συμβάσεις, το κόστος μεταφοράς και τις διαθέσιμες αγορές. Η διύλιση ρωσικού ή βενεζουελάνικου αργού, εφόσον πραγματοποιείται νόμιμα και εμπορικά, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πολιτική συμμαχία με τις χώρες προέλευσης. Αντίστοιχα, η αμερικανική διπλωματική προσέγγιση δεν αποδεικνύει ότι η Ινδία θα αποδεχθεί κάθε απαίτηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η ευρύτερη γεωπολιτική σημασία βρίσκεται στην ικανότητα της Ινδίας να διατηρεί ρόλο κόμβου ανάμεσα σε διαφορετικές ενεργειακές και εμπορικές διαδρομές. Όσο περισσότερες εναλλακτικές έχει μια χώρα, τόσο μικρότερη είναι η εξάρτησή της από έναν μόνο προμηθευτή ή έναν μόνο χρηματοπιστωτικό μηχανισμό.

Αυτή η δυνατότητα, ωστόσο, έχει όρια. Οι κυρώσεις, η ασφαλιστική κάλυψη, οι τραπεζικές συναλλαγές και η πρόσβαση σε αγορές μπορούν να περιορίσουν την πρακτική αξιοποίηση των εναλλακτικών. Η ύπαρξη ενός εμπορικού διαύλου δεν σημαίνει ότι είναι απρόσβλητος από εξωτερική πίεση.

3. Οι κυρώσεις κατά του Ιράν και το πακιστανικό περιθώριο ελιγμών

Στο υλικό καταγράφεται ότι το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε στις 8 Σεπτεμβρίου κυρώσεις κατά 27 ιρανικών αεροπορικών εταιρειών. Το Πακιστάν εξέταζε τις συνέπειες των μέτρων, χωρίς να έχει αναστείλει τις ιρανικές πτήσεις σύμφωνα με την καταγραφή.

Στις 15 Οκτωβρίου αναφέρονται νέες αμερικανικές ενέργειες κατά φερόμενων χρηματοδοτικών δικτύων που συνδέονται με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης. Η στόχευση τέτοιων δικτύων επιδιώκει να περιορίσει τη δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων και διεκπεραίωσης συναλλαγών, ακόμη και όταν η φυσική διακίνηση αγαθών παραμένει δυνατή.

Για το Πακιστάν, το δίλημμα είναι συγκεκριμένο. Η χώρα πρέπει να διατηρήσει τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον, να προστατεύσει τις οικονομικές της συναλλαγές και ταυτόχρονα να διαχειριστεί τη γεωγραφική εγγύτητα και τις σχέσεις της με το Ιράν.

Στο αρχικό υλικό περιλαμβάνεται επίσης ισχυρισμός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες απείλησαν το Πακιστάν με δευτερογενείς κυρώσεις λόγω εμπορικών σχέσεων με το Ιράν. Η απειλή αυτή δεν επιβεβαιώνεται ανεξάρτητα στο διαθέσιμο υλικό και πρέπει να παραμείνει καταγεγραμμένη ως ανεπιβεβαίωτη αναφορά.

Η στρατηγική σημασία είναι ευρύτερη από μια μεμονωμένη εμπορική συναλλαγή. Οι κυρώσεις επιχειρούν να μετατρέψουν την οικονομική εξάρτηση σε πολιτικό περιορισμό. Το κράτος που θέλει να διατηρήσει την αυτονομία του χρειάζεται εναλλακτικές τράπεζες, διαδρομές, αγορές και μηχανισμούς πληρωμών. Αλλά οι εναλλακτικές αυτές πρέπει να λειτουργούν στην πράξη, όχι μόνο να υπάρχουν σε πολιτικές δηλώσεις.

4. Η Μπανγκόκ και η συζήτηση για συναλλαγές πέρα από το δολάριο

Η συνάντηση των διοικητών των κεντρικών τραπεζών του Ιράν και του Πακιστάν στην Μπανγκόκ, στο περιθώριο των ετήσιων συναντήσεων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, αναφέρεται ως επαφή για τραπεζική συνεργασία και εμπόριο.

Στο υλικό υπάρχει επιπλέον ισχυρισμός ότι συζητήθηκαν συμψηφισμοί, ανταλλαγές αγαθών και συναλλαγές εκτός δολαρίου. Η ακριβής ατζέντα αυτών των ειδικότερων θεμάτων δεν επιβεβαιώνεται επαρκώς.

Η σημασία μιας τέτοιας συζήτησης δεν πρέπει να υπερτιμάται, αλλά ούτε και να υποτιμάται. Η χρήση εναλλακτικών νομισμάτων ή μηχανισμών συμψηφισμού μπορεί να μειώσει ορισμένες ανάγκες σε δολαριακή χρηματοδότηση. Δεν εξαλείφει, όμως, αυτομάτως την ανάγκη για διεθνείς πληρωμές, αξιόπιστους αντισυμβαλλομένους, ασφαλιστικές υπηρεσίες και πρόσβαση σε αγορές.

Η αποδολαριοποίηση δεν είναι μία ενιαία απόφαση που αλλάζει αμέσως το παγκόσμιο σύστημα. Είναι ένα σύνολο επιμέρους διαδικασιών: διμερείς διακανονισμοί, τοπικά νομίσματα, συμψηφισμοί, νέες τραπεζικές υποδομές και διαφορετικές μορφές εμπορικής εκκαθάρισης.

Η πραγματική πρόοδος πρέπει να αξιολογείται από τον όγκο συναλλαγών, τη διάρκεια λειτουργίας των μηχανισμών και την ικανότητά τους να αντέχουν σε εξωτερική πίεση. Μια συνάντηση αποτελεί ένδειξη ενδιαφέροντος. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι έχει δημιουργηθεί αποτελεσματικό εναλλακτικό σύστημα.

5. Η χερσαία διαδρομή ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα

Το αρχικό υλικό αναφέρει ότι ιρανικό πετρέλαιο ενδέχεται να μεταφέρεται σιδηροδρομικώς προς την Κίνα μέσω της Κεντρικής Ασίας, με αναφορά σε μια πρώτη αμαξοστοιχία από σειρά μεταφορών.

Η πληροφορία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί από πρόσθετα στοιχεία στο διαθέσιμο υλικό. Δεν είναι γνωστά με επαρκή τεκμηρίωση ο όγκος, η συχνότητα, η εμπορική δομή ή οι ακριβείς όροι μεταφοράς. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί αποδεδειγμένο ότι έχει δημιουργηθεί ήδη ένας μεγάλης κλίμακας εναλλακτικός πετρελαϊκός διάδρομος.

Εάν η διαδρομή λειτουργεί όπως περιγράφεται, θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από τη θαλάσσια μεταφορά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Δεν θα απέφευγε, όμως, όλους τους κινδύνους. Οι χερσαίες μεταφορές έχουν δικούς τους περιορισμούς, ενώ οι κυρώσεις και τα χρηματοπιστωτικά εμπόδια δεν εξαφανίζονται επειδή αλλάζει το μέσο μεταφοράς.

Η ουσία είναι ότι η γεωγραφική διαφοροποίηση δημιουργεί πρόσθετες επιλογές. Δεν εξασφαλίζει πλήρη προστασία από την οικονομική πίεση.

6. Το αμερικανικό δημόσιο χρέος και το ζήτημα του πετροδολαρίου

Στο υλικό αναφέρεται ότι το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια στις 19 Αυγούστου. Το στοιχείο αυτό εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση για τη βιωσιμότητα του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού μοντέλου, τη ζήτηση για αμερικανικά ομόλογα και τον διεθνή ρόλο του δολαρίου.

Η διαπίστωση ότι το χρέος έχει φτάσει σε τόσο υψηλό επίπεδο δεν αρκεί, από μόνη της, για να αποδειχθεί ότι το δολάριο καταρρέει ή ότι το σύστημα του πετροδολαρίου έχει ήδη ανατραπεί. Για μια τέτοια αξιολόγηση απαιτούνται στοιχεία για τη σύνθεση των κατόχων ομολόγων, το κόστος εξυπηρέτησης, τη ζήτηση στις δημοπρασίες, τη διεθνή χρήση του δολαρίου και την έκταση των εναλλακτικών διακανονισμών.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος αγοράζει το αμερικανικό χρέος, με ποιους όρους και για πόσο διάστημα παραμένει πρόθυμος να το χρηματοδοτεί. Το δεύτερο ερώτημα είναι αν οι εμπορικοί εταίροι των Ηνωμένων Πολιτειών αποκτούν σταδιακά περισσότερες επιλογές, ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από το δολάριο.

Η μεταβολή της διεθνούς νομισματικής ισορροπίας, εάν επιταχύνεται, δεν θα αποδειχθεί από ένα μεμονωμένο ποσό χρέους. Θα φανεί μέσα από τη συστηματική αλλαγή στις εμπορικές συναλλαγές, στα αποθεματικά, στη χρηματοδότηση και στη δημιουργία λειτουργικών εναλλακτικών.

Στο ίδιο υλικό εμφανίζονται ποσά 70 και 170 δισεκατομμυρίων ευρώ που αποδίδονται σε δήλωση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Δεν εντοπίζεται επαρκές πλαίσιο για να προσδιοριστεί με ασφάλεια σε τι ακριβώς αναφέρονται τα δύο ποσά. Δεν πρέπει επομένως να ενσωματωθούν ως τεκμηριωμένα οικονομικά δεδομένα ούτε να συνδεθούν με συγκεκριμένη δαπάνη χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.

7. Τι μπορεί να αλλάξει την οικονομική εικόνα έως το τέλος Οκτωβρίου

Η οικονομική διάσταση της κρίσης θα κριθεί από συγκεκριμένα δεδομένα και όχι από γενικές διακηρύξεις περί κατάρρευσης ή πλήρους ελέγχου.

Πρώτον, από την πραγματική κατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ. Η ασφαλής διέλευση ορισμένων πλοίων δεν ισοδυναμεί με πλήρη επαναλειτουργία. Η αξιολόγηση χρειάζεται στοιχεία για τις διελεύσεις, τις αποδόσεις ευθύνης για επιθέσεις, τα ασφάλιστρα και τη δυνατότητα επισκευής των υποδομών.

Δεύτερον, από την κατάσταση των αεροπορικών μεταφορών στη Σαουδική Αραβία. Το υλικό αναφέρει ότι το αεροδρόμιο King Khalid του Ριάντ παρέμενε κλειστό από τις 10 Οκτωβρίου, με σχετική ειδοποίηση αεροναυτιλίας έως τις 17 Οκτωβρίου. Οι ακυρώσεις πτήσεων της IndiGo αναφέρονται επίσης έως τις 17 Οκτωβρίου. Αυτές οι ημερομηνίες δεν αποδεικνύουν την κατάσταση μετά τη λήξη τους. Χωρίς νεότερη επιβεβαίωση, η μεταγενέστερη λειτουργία του αεροδρομίου παραμένει ανοιχτό ζήτημα.

Τρίτον, από την εφαρμογή των νέων κυρώσεων και από το κατά πόσο χώρες όπως το Πακιστάν θα διατηρήσουν εμπορικούς διαύλους με το Ιράν. Η διατήρηση πτήσεων ή εμπορικών σχέσεων αποτελεί συγκεκριμένο δείκτη. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι έχει εξουδετερωθεί η δυνατότητα αμερικανικής οικονομικής πίεσης.

Τέταρτον, από την επίσημη απάντηση του Ιράν σχετικά με το Ορμούζ. Η καταγραφή αναφέρει ότι το ιρανικό πλαίσιο απάντησης βρισκόταν υπό εξέταση από τις 12 Οκτωβρίου, χωρίς να έχει καταγραφεί ολοκληρωμένο κείμενο με μηχανισμό εφαρμογής. Η απουσία του κειμένου δεν αποδεικνύει ότι η διπλωματία έχει εγκαταλειφθεί, αλλά δεν επιτρέπει και να θεωρηθεί ότι έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος.

Πέμπτον, από την επιβεβαίωση ή μη των εναλλακτικών ενεργειακών και χρηματοπιστωτικών διαδρομών. Οι αναφορές για σιδηροδρομική μεταφορά ιρανικού πετρελαίου, συμψηφισμούς και διεύρυνση των συναλλαγών εκτός δολαρίου πρέπει να αξιολογούνται βάσει πραγματικών ροών και όχι μόνο βάσει ανακοινώσεων ή εκτιμήσεων.

8. Η τελική οικονομική εξίσωση

Η οικονομική πίεση δεν είναι παντοδύναμη, αλλά ούτε και εύκολο να παρακαμφθεί. Οι κυρώσεις μπορούν να αυξήσουν το κόστος, να περιορίσουν τη χρηματοδότηση και να δυσκολέψουν τις εμπορικές συναλλαγές. Οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να μειώσουν την έκθεση, αλλά απαιτούν υποδομές, κεφάλαια, αξιόπιστους εταίρους και χρόνο.

Το ίδιο ισχύει για το πετρέλαιο. Η παραγωγή δεν αρκεί χωρίς μεταφορά. Η μεταφορά δεν αρκεί χωρίς διύλιση. Η διύλιση δεν αρκεί χωρίς αγορές και πληρωμές. Η συνολική αλυσίδα είναι τόσο ισχυρή όσο και το πιο ευάλωτο κρίσιμο σημείο της.

Η πολυπολική οικονομική πραγματικότητα δεν θα προκύψει από μια δήλωση περί εγκατάλειψης του δολαρίου ούτε από μία σιδηροδρομική μεταφορά. Θα διαμορφωθεί εφόσον περισσότερα κράτη αποκτήσουν σταθερές εναλλακτικές στις εμπορικές, ενεργειακές και χρηματοπιστωτικές τους σχέσεις.

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα: όχι η άμεση εξαφάνιση της αμερικανικής επιρροής, αλλά η σταδιακή μείωση της δυνατότητάς της να μετατρέπει την εξάρτηση σε υποχρεωτική πολιτική ευθυγράμμιση.

Η οικονομική αυτονομία δεν σημαίνει ότι ένα κράτος δεν χρειάζεται κανέναν. Σημαίνει ότι διαθέτει αρκετές επιλογές ώστε κανένας μεμονωμένος εταίρος να μην μπορεί να καθορίζει μόνος του τις αποφάσεις του.

 

Κεφάλαιο 9: Το μητρώο των ανοιχτών ζητημάτων

Δέκα εκκρεμότητες που μπορούν να αλλάξουν την εικόνα της κρίσης

Η γεωπολιτική ανάλυση δεν ολοκληρώνεται όταν συγκεντρωθούν αρκετές πληροφορίες. Ολοκληρώνεται όταν διαχωριστούν όσα έχουν επιβεβαιωθεί από όσα παραμένουν ανοιχτά, όταν οι αντιφάσεις καταγραφούν χωρίς να εξαφανιστούν και όταν ο αναλυτής δηλώσει ποια στοιχεία θα μπορούσαν να ανατρέψουν το συμπέρασμά του.

Στην παρούσα κρίση, ορισμένες πληροφορίες περιγράφουν πραγματικά περιστατικά, αλλά δεν προσδιορίζουν την ευθύνη. Άλλες προέρχονται από έμμεσες μαρτυρίες. Κάποιες αποτελούν εκτιμήσεις για προθέσεις και μελλοντικές αποφάσεις. Η σύγχυσή τους θα δημιουργούσε μια εικόνα μεγαλύτερης βεβαιότητας από αυτήν που επιτρέπουν τα δεδομένα.

Το ακόλουθο μητρώο διατηρεί τα ανοιχτά ζητήματα του αρχικού υλικού. Η καταγραφή μιας πληροφορίας εδώ δεν σημαίνει ότι θεωρείται αληθής. Σημαίνει ότι δεν έχει κλείσει με επαρκή τεκμηρίωση.

1. Έχει αποφασίσει το Ιράν να επιτεθεί προληπτικά;

Στο αρχικό υλικό υποστηρίζεται ότι η ιρανική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία έχει μετακινηθεί από τη λογική της απορρόφησης ενός πρώτου πλήγματος προς την προληπτική αντίδραση με την πρώτη ένδειξη επικείμενης επίθεσης. Αναφέρεται επίσης ότι διοικητές πεδίου διαθέτουν προκαθορισμένους καταλόγους στόχων και ενδέχεται να έχουν περιθώριο δράσης χωρίς νέα εντολή από το κέντρο.

Η πληροφορία αυτή δεν επιβεβαιώνεται από δημόσια τεκμηριωμένη ιρανική απόφαση. Δεν έχει προσδιοριστεί με βεβαιότητα ποιο γεγονός θα ενεργοποιούσε μια τέτοια αντίδραση ούτε εάν υπάρχει πραγματική εξουσιοδότηση για αυτόνομη δράση των διοικητών.

Τι παραμένει ανοιχτό: η ύπαρξη απόφασης, το κατώφλι ενεργοποίησης, η έκταση της εξουσιοδότησης και το εάν η προετοιμασία αφορά αποτροπή ή πραγματική πρόθεση πρώτου πλήγματος.

Η διάκριση έχει άμεση στρατηγική σημασία. Η προετοιμασία για αντίδραση δεν αποδεικνύει ότι έχει ληφθεί απόφαση επίθεσης. Αντίστοιχα, η απουσία δημόσιας απόφασης δεν αποδεικνύει ότι δεν υπάρχουν επιχειρησιακές προετοιμασίες.

2. Τι συνέβη πραγματικά με το ισραηλινό προσωπικό στο Ριάντ;

Το υλικό περιλαμβάνει αναφορές για ισραηλινό προσωπικό πληροφοριών στη σαουδαραβική πρωτεύουσα, ενδεχομένως με συμμετοχή ανώτατου αξιωματικού. Η σχετική αφήγηση συνδέει την παρουσία του με προσφορά βοήθειας στη σαουδαραβική αεράμυνα και υποστηρίζει ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν απέρριψε την πρόταση.

Η αναφορά στην απόρριψη της προσφοράς εμφανίζεται σε έμμεση αλυσίδα πληροφόρησης. Η αποχώρηση του ισραηλινού προσωπικού, ο βαθμός των φερόμενων αξιωματικών, τα κίνητρα της αποχώρησης και η πιθανότητα να συνεχίζεται κάποια μορφή συνεργασίας παραμένουν ανεπιβεβαίωτα.

Η δημόσια δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ στις 16 Οκτωβρίου ότι το Ισραήλ υπήρξε «πολύ, πολύ βοηθητικό» προς τη Σαουδική Αραβία δεν προσδιορίζει το είδος της βοήθειας. Δεν αποδεικνύει ότι ισραηλινοί αξιωματικοί συμμετείχαν στη σαουδαραβική διοίκηση αεράμυνας.

Τι παραμένει ανοιχτό: εάν υπήρξε ισραηλινή παρουσία, ποια ήταν η αποστολή της, εάν η προσφορά απορρίφθηκε επίσημα, εάν το προσωπικό αποχώρησε και εάν συνεχίζεται τεχνική ή πληροφοριακή συνεργασία.

Οι αναφορές περί τελεσιγράφου που απαιτούσε από το Ριάντ να επιλέξει μεταξύ Ισραήλ και Πακιστάν–Τουρκίας δεν μπορούν να θεωρηθούν αποδεδειγμένο γεγονός.

3. Ποιος έπληξε τα GFS PRIDE και GFS GISELLE;

Στις 13 και 14 Οκτωβρίου καταγράφηκαν πλήγματα σε δύο πλοία υπό σημαία Σιγκαπούρης. Το GFS PRIDE βυθίστηκε και το GFS GISELLE υπέστη ζημιές. Τα πληρώματα αναφέρθηκε ότι διασώθηκαν.

Η προέλευση των βλημάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί. Τα περιστατικά επιβεβαιώνουν την ύπαρξη κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα, αλλά δεν τεκμηριώνουν από μόνα τους ποιος ευθύνεται.

Η απόδοση ευθύνης είναι καθοριστική, επειδή θα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θα ερμηνεύσουν το συμβάν οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν, οι χώρες του Κόλπου και οι ναυτιλιακοί φορείς. Η σύνδεση ενός πλήγματος με συγκεκριμένο κράτος χωρίς επαρκή στοιχεία θα μπορούσε να μετατρέψει ένα αδιευκρίνιστο περιστατικό σε αφορμή κλιμάκωσης.

Τι παραμένει ανοιχτό: ο δράστης, το μέσο επίθεσης, η επιχειρησιακή προέλευση και το εάν τα δύο περιστατικά συνδέονται μεταξύ τους.

Μέχρι να προκύψει τεκμηριωμένη απόδοση ευθύνης, η ορθή διατύπωση είναι ότι τα πλοία επλήγησαν από βλήματα άγνωστης προέλευσης.

4. Ποιες είναι οι πραγματικές δυνατότητες του Fatah-2 ER;

Στις 13 Οκτωβρίου ανακοινώθηκε δοκιμή του πακιστανικού συστήματος Fatah-2 ER. Το αρχικό υλικό αποδίδει στο σύστημα ταχύτητα περίπου Mach 7, εμβέλεια αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων και δυνατότητα υπέρβασης των αμυντικών συστημάτων.

Ωστόσο, το επίσημο κείμενο της ανακοίνωσης, όπως καταγράφεται στο υλικό, δεν προσδιορίζει αριθμητικά την ταχύτητα ή την εμβέλεια. Ο ισχυρισμός ότι το σύστημα μπορεί να νικήσει τις άμυνες δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένη αδυναμία αναχαίτισης.

Τι παραμένει ανοιχτό: η πραγματική εμβέλεια, η ταχύτητα, το προφίλ πτήσης, η ακρίβεια, οι επιχειρησιακές συνθήκες και η αποτελεσματικότητα απέναντι σε διαφορετικά συστήματα αναχαίτισης.

Η δοκιμή αποτελεί ένδειξη ανάπτυξης στρατιωτικής δυνατότητας. Δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι το όπλο είναι επιχειρησιακά διαθέσιμο σε πλήρη κλίμακα ή ότι παρακάμπτει κάθε σύστημα αεράμυνας.

5. Πόσοι σκοτώθηκαν στην επίθεση στο Άντεν;

Για την επίθεση στο προεδρικό μέγαρο στο Άντεν στις 15 Οκτωβρίου, το αρχικό υλικό διατηρεί δύο διαφορετικές αναφορές.

Η μία καταγραφή αναφέρει δύο νεκρούς. Μια άλλη, αποδίδοντας τα στοιχεία στον υπουργό Υγείας της κυβέρνησης της Υεμένης, αναφέρει πέντε νεκρούς και δεκαέξι τραυματίες.

Οι δύο εκδοχές δεν πρέπει να συγχωνευθούν σε έναν ενιαίο αριθμό χωρίς νέα τεκμηρίωση.

Τι παραμένει ανοιχτό: ο τελικός αριθμός θυμάτων, οι συνθήκες της επίθεσης και η πλήρης αποσαφήνιση των επιμέρους αναφορών.

Η διαφορά μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικό χρόνο καταγραφής ή σε διαφορετική πληροφόρηση, αλλά αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο χωρίς στοιχεία. Η ορθή καταγραφή διατηρεί και τις δύο εκδοχές.

6. Ποιος εκτόξευσε τον πύραυλο προς τη Μεδίνα;

Στο υλικό αναφέρεται ότι ο συνασπισμός ανακοίνωσε αναχαίτιση πυραύλου που κατευθυνόταν προς τη Μεδίνα. Οι Χούθι αρνήθηκαν ότι πραγματοποίησαν την εκτόξευση.

Χωρίς πρόσθετα στοιχεία, δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί η ενέργεια σε συγκεκριμένο δρώντα. Η ανακοίνωση αναχαίτισης και η άρνηση ευθύνης αποτελούν δύο διαφορετικά δεδομένα. Κανένα από τα δύο, από μόνο του, δεν επιλύει το ζήτημα.

Τι παραμένει ανοιχτό: η προέλευση του πυραύλου, η ταυτότητα του εκτοξευτή, ο στόχος και το εάν το περιστατικό συνδέεται με ευρύτερη επιχειρησιακή ενέργεια.

Η υπόθεση έχει σημασία επειδή μια λανθασμένη απόδοση ευθύνης θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντίποινα κατά λάθος δρώντα ή να επιταχύνει την περιφερειακή κλιμάκωση.

7. Υπήρξε αμερικανική σκόπιμη αδράνεια ή εσωτερική εκκαθάριση;

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει ισχυρισμούς περί σκόπιμης αμερικανικής αδράνειας, συνεννόησης ή εσωτερικής εκκαθάρισης σχετικά με τη σαουδαραβική άμυνα.

Δεν παρουσιάζονται επαρκή στοιχεία που να τεκμηριώνουν αυτούς τους ισχυρισμούς. Παράλληλα, υπάρχουν άλλες πιθανές εξηγήσεις για τις δυσκολίες στην αναχαίτιση επιθέσεων, όπως η εξάντληση αποθεμάτων αναχαιτιστικών πυραύλων, ο κορεσμός της άμυνας, οι δυσκολίες συντονισμού μεταξύ διαφορετικών συστημάτων και η μεγάλη γεωγραφική έκταση που πρέπει να προστατευθεί.

Τι παραμένει ανοιχτό: εάν υπήρξε συγκεκριμένη εντολή περιορισμού της αμερικανικής υποστήριξης, εάν πραγματοποιήθηκαν σχετικές απομακρύνσεις προσωπικού και εάν υπάρχουν τεκμήρια για συνειδητή παράλειψη ενέργειας.

Μέχρι να υπάρξουν τέτοια στοιχεία, η υπόθεση περί σκόπιμης αδράνειας δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως γεγονός. Η ύπαρξη επιχειρησιακών αδυναμιών δεν αποδεικνύει από μόνη της σαμποτάζ ή πολιτική απόφαση εγκατάλειψης.

8. Τι ακριβώς δήλωσε ο Τραμπ για το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία;

Το υλικό αποδίδει στον Ντόναλντ Τραμπ δήλωση της 16ης Οκτωβρίου ότι το Ισραήλ υπήρξε «πολύ, πολύ βοηθητικό» προς τη Σαουδική Αραβία και ότι οι Συμφωνίες του Αβραάμ βρίσκονταν «ίσως περισσότερο από ποτέ» στην επικαιρότητα.

Δεν έχει αποσαφηνιστεί από το διαθέσιμο υλικό ποια ακριβώς μορφή βοήθειας εννοούσε. Επίσης, η φράση ότι θα μιλούσε σύντομα με τη σαουδαραβική πλευρά δεν επιβεβαιώνεται από την πρωτογενή καταγραφή που εξετάστηκε.

Η δήλωση μπορεί να έχει πολιτική σημασία, αλλά δεν τεκμηριώνει από μόνη της στρατιωτική συνεργασία, κοινό κέντρο επιχειρήσεων ή ισραηλινή διοίκηση της σαουδαραβικής αεράμυνας.

Τι παραμένει ανοιχτό: το πλήρες πρωτογενές πρακτικό, το ακριβές πλαίσιο της δήλωσης και το είδος της βοήθειας στην οποία αναφερόταν.

Η ερμηνεία της δήλωσης πρέπει να παραμένει διακριτή από το περιεχόμενο που έχει πράγματι επιβεβαιωθεί.

9. Ποια είναι η ακριβής ιρανική θέση για το Ορμούζ;

Στο υλικό αποδίδεται σε Ιρανό ανώτατο αξιωματικό η θέση ότι το Ορμούζ θα ανοίξει μόνο μετά την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τη Δυτική Ασία και ότι στη συνέχεια θα πρέπει να δημιουργηθεί περιφερειακό σύστημα συλλογικής ασφάλειας.

Η δήλωση δεν εντοπίστηκε σε επαρκώς τεκμηριωμένη πρωτογενή καταγραφή. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί επίσημη και οριστική ιρανική προϋπόθεση για την επαναλειτουργία των Στενών.

Η στρατηγική λογική της αναφοράς είναι σαφής: εάν η Τεχεράνη συνδέει την επαναλειτουργία του Ορμούζ με την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων, τότε η επιδίωξη της Ουάσιγκτον να πλήξει στόχους πριν από μια αποχώρηση θα μπορούσε να συγκρουστεί με τον όρο που αποδίδεται στο Ιράν.

Αυτή η αλληλεπίδραση αποτελεί σημαντικό αναλυτικό σενάριο, όχι επιβεβαιωμένο διπλωματικό αδιέξοδο.

Τι παραμένει ανοιχτό: η αυθεντικότητα της δήλωσης, η ακριβής διατύπωση, το εάν πρόκειται για επίσημη θέση και το εάν έχει υποβληθεί συγκεκριμένο κείμενο με μηχανισμό εφαρμογής.

10. Ποιος είναι ο ρόλος του γενικού γραμματέα της συμμαχίας της Μέκκας;

Το αρχικό υλικό αναφέρει ότι ένα πρόσωπο που περιγράφεται ως γενικός γραμματέας της συμμαχίας της Μέκκας ενδέχεται να βρίσκεται στο Ριάντ. Η ταυτότητα, ο ακριβής τίτλος και ο ρόλος του δεν έχουν αποσαφηνιστεί επαρκώς.

Δεν είναι δυνατόν να συναχθεί από την αναφορά αυτή ότι υπάρχει ήδη κοινή στρατιωτική διοίκηση, ενιαίο κέντρο λήψης αποφάσεων ή συμφωνημένο επιχειρησιακό σχέδιο μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας.

Τι παραμένει ανοιχτό: η ταυτότητα του προσώπου, η επίσημη θέση του, η παρουσία του στο Ριάντ και το εάν έχει επιχειρησιακή αρμοδιότητα ή κυρίως διπλωματικό ρόλο.

Η διάκριση είναι ουσιώδης, επειδή η ύπαρξη θεσμικού εκπροσώπου δεν συνεπάγεται αυτομάτως στρατιωτική ολοκλήρωση της συμμαχίας.

11. Τα ζητήματα που δεν κλείνουν με τα διαθέσιμα δεδομένα

Πέρα από τις δέκα κύριες εκκρεμότητες, υπάρχουν επιμέρους ζητήματα που επηρεάζουν την εκτίμηση της κρίσης:

• Η ακριβής ταχύτητα και εμβέλεια του Fatah-2 ER δεν έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.
• Η φερόμενη αποχώρηση ισραηλινού προσωπικού από το Ριάντ δεν έχει επιβεβαιωθεί.
• Η κατάσταση λειτουργίας του αεροδρομίου του Ριάντ μετά τη λήξη της σχετικής ειδοποίησης της 17ης Οκτωβρίου δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία.
• Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη δημόσια εντολή ιρανικής προληπτικής επίθεσης.
• Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη αμερικανική εντολή εκτέλεσης για πλήγμα στο Pickaxe Mountain.
• Δεν έχει επιβεβαιωθεί απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών για στρατιωτικό πλήγμα κατά της Ανσάρ Αλλάχ.
• Δεν έχει τεκμηριωθεί γενικευμένη διακοπή υποθαλάσσιων καλωδίων στον Κόλπο.
• Η αναφερόμενη σιδηροδρομική μεταφορά ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα παραμένει ανεπιβεβαίωτη.
• Η ακριβής ατζέντα της συνάντησης των κεντρικών τραπεζών Ιράν και Πακιστάν στην Μπανγκόκ δεν έχει προσδιοριστεί πλήρως.
• Οι ισχυρισμοί περί δευτερογενών αμερικανικών κυρώσεων κατά του Πακιστάν λόγω συναλλαγών με το Ιράν δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
• Τα ποσά των 70 και 170 δισεκατομμυρίων ευρώ που εμφανίζονται στο υλικό δεν συνοδεύονται από επαρκές πλαίσιο για ασφαλή ερμηνεία.

Οι εκκρεμότητες αυτές δεν έχουν όλες την ίδια βαρύτητα. Άλλες αφορούν άμεσα την πιθανότητα στρατιωτικής κλιμάκωσης, άλλες την οικονομική ανθεκτικότητα και άλλες την αξιοπιστία συγκεκριμένων πληροφοριών. Η καταγραφή τους, ωστόσο, είναι απαραίτητη για να μην μετατραπεί μια εύλογη γεωπολιτική υπόθεση σε βεβαιότητα.

12. Η μεθοδολογική αρχή: η σιωπή δεν είναι επιβεβαίωση

Η απουσία δημόσιου στοιχείου δεν σημαίνει ότι ένα γεγονός δεν συνέβη. Σημαίνει ότι δεν έχει επιβεβαιωθεί από το διαθέσιμο υλικό. Αντίστοιχα, η επανάληψη ενός ισχυρισμού από περισσότερους σχολιαστές δεν τον καθιστά ανεξάρτητα τεκμηριωμένο, εάν όλοι βασίζονται στην ίδια αρχική πληροφορία.

Η αξιολόγηση απαιτεί τέσσερις σαφείς κατηγορίες:

Επιβεβαιωμένο γεγονός: υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για το ίδιο το συμβάν.

Δήλωση εμπλεκόμενου: έχει καταγραφεί ότι ένα πρόσωπο ή κράτος διατύπωσε έναν ισχυρισμό, χωρίς αυτό να αποδεικνύει αυτομάτως την αλήθεια του.

Ανεπιβεβαίωτη πληροφορία: η αναφορά υπάρχει, αλλά δεν έχει επαρκή ανεξάρτητη ή πρωτογενή επιβεβαίωση.

Γεωπολιτική εκτίμηση: πρόκειται για ερμηνεία της σημασίας των δεδομένων ή για πρόβλεψη μιας πιθανής εξέλιξης.

Οι κατηγορίες αυτές δεν αποδυναμώνουν την ανάλυση. Την προστατεύουν από την αυθαίρετη βεβαιότητα. Επιτρέπουν να διατηρηθούν ακόμη και πληροφορίες που ενδέχεται αργότερα να αποδειχθούν σημαντικές, χωρίς να παρουσιάζονται σήμερα ως αποδεδειγμένα γεγονότα.

Το μητρώο παραμένει ανοιχτό έως ότου κάθε ζήτημα επιβεβαιωθεί, διαψευστεί ή χαρακτηριστεί ως μη επιλύσιμο με τα διαθέσιμα στοιχεία. Η απουσία οριστικής απάντησης δεν αποτελεί λόγο να διαγραφεί μια εκκρεμότητα. Αποτελεί λόγο να καταγραφεί με ακρίβεια.

Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην ανάλυση και στην αναπαραγωγή ενός αφηγήματος: η πρώτη διατηρεί ορατά τα όρια της γνώσης της.

 

Κεφάλαιο 10: Η στρατηγική αποτίμηση της κρίσης

Ισχύς χωρίς έλεγχο: τα όρια της αμερικανικής επιβολής και η αναζήτηση πολυπολικής αυτονομίας

Η κρίση γύρω από το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ, τη Σαουδική Αραβία και την Υεμένη δεν μπορεί να αποτιμηθεί ως μια απλή αντιπαράθεση στρατιωτικών μέσων. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν η υπεροχή ενός δρώντος μεταφράζεται σε δυνατότητα επιβολής πολιτικού αποτελέσματος και, τελικά, σε έλεγχο της περιφερειακής τάξης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν την ικανότητα να συγκεντρώνουν σημαντική στρατιωτική ισχύ, να διατηρούν δυνάμεις σε πολλαπλά θέατρα επιχειρήσεων και να ασκούν οικονομική πίεση μέσω κυρώσεων και του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Αυτές οι δυνατότητες, όμως, δεν εξασφαλίζουν από μόνες τους ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να καθορίσει το αποτέλεσμα μιας σύγκρουσης, να προστατεύσει όλους τους περιφερειακούς εταίρους της ή να εξασφαλίσει την ανεμπόδιστη λειτουργία των εμπορικών διαδρομών.

Η κεντρική αρχή της ανάλυσης είναι απλή:

Ισχύς δεν σημαίνει έλεγχος.

Η ισχύς προσφέρει επιλογές. Οι επιλογές διευρύνουν την ελευθερία κινήσεων. Η ελευθερία κινήσεων ενισχύει τη διαπραγματευτική ικανότητα και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη στρατηγική αυτονομία. Η αλυσίδα αυτή δεν λειτουργεί αυτόματα. Κάθε κρίκος εξαρτάται από το κόστος, τις αντιδράσεις των αντιπάλων, τη στάση των συμμάχων και τη δυνατότητα διατήρησης μιας απόφασης στον χρόνο.

1. Η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή και το πρόβλημα του πολιτικού αποτελέσματος

Η συζήτηση γύρω από το Pickaxe Mountain αποτυπώνει το δίλημμα της στρατιωτικής επιβολής. Η αναφορά σε ένα βαθιά προστατευμένο στόχο δημιουργεί την εντύπωση ότι η τεχνική δυνατότητα πλήγματος αποτελεί το αποφασιστικό μέτρο ισχύος. Στην πραγματικότητα, η δυνατότητα προσβολής ενός στόχου δεν απαντά σε τρία διαφορετικά ερωτήματα: ποιο αποτέλεσμα θα επιτευχθεί, ποια θα είναι η αντίδραση του αντιπάλου και ποιο θα είναι το πολιτικό κόστος της επιχείρησης.

Η διάκριση μεταξύ συμβατικών βομβών μεγάλης ισχύος και ειδικευμένων διατρητικών όπλων είναι κρίσιμη. Η GBU-43/B MOAB είναι όπλο μεγάλης ισχύος με διαφορετική λειτουργία από τη διατρητική GBU-57. Η θερμοβαρική FOAB αποτελεί ξεχωριστό σύστημα και δεν πρέπει να συγχέεται με τις αμερικανικές βόμβες. Η τεχνική διάκριση δεν είναι λεπτομέρεια: αποτρέπει τη μετατροπή της στρατιωτικής συζήτησης σε υπεραπλουστευμένο ισχυρισμό ότι ένα μόνο όπλο μπορεί να λύσει ένα σύνθετο στρατηγικό πρόβλημα.

Στο διαθέσιμο υλικό δεν τεκμηριώνεται ότι έχει εκδοθεί οριστική αμερικανική εντολή εκτέλεσης πλήγματος στο Pickaxe Mountain. Καταγράφεται συζήτηση για επιλογές και για το ενδεχόμενο πλήγματος πριν από αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων, ενώ η αναφερόμενη δέσμευση αυτοσυγκράτησης πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου παραμένει στοιχείο που χρειάζεται να αξιολογείται χωριστά από τις προβλέψεις για το τι μπορεί να ακολουθήσει.

Η διαφορά ανάμεσα σε μια διαθέσιμη επιλογή και σε μια εκτελεσμένη απόφαση είναι θεμελιώδης. Η πρώτη αποτελεί ένδειξη στρατιωτικής δυνατότητας. Η δεύτερη αλλάζει την πραγματική κατάσταση.

Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιλέξουν το πλήγμα, το ερώτημα δεν θα είναι μόνο εάν μπορούν να προκαλέσουν ζημιές. Θα είναι εάν μπορούν να περιορίσουν την απάντηση, να προστατεύσουν τις δυνάμεις και τους εταίρους τους και να αποτρέψουν τη μετατροπή μιας περιορισμένης επιχείρησης σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση.

2. Το Ιράν και η στρατηγική της αύξησης του κόστους

Η ιρανική στρατηγική, όπως αποτυπώνεται στο διαθέσιμο υλικό, δεν πρέπει να εξετάζεται αποκλειστικά με βάση τη σύγκριση συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η δυνατότητα της Τεχεράνης να αυξήσει το κόστος μιας αμερικανικής ή ισραηλινής ενέργειας, διευρύνοντας το πεδίο των πιθανών συνεπειών.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τον σημαντικότερο γεωοικονομικό παράγοντα αυτής της εξίσωσης. Η σύνδεση της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας με τη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών δημιουργεί ένα πρόβλημα αλληλεξάρτησης: η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρεί την ελευθερία κινήσεων των δυνάμεών της και την ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών, ενώ η Τεχεράνη μπορεί να επιχειρεί να μετατρέψει την ίδια την ασφάλεια αυτών των διαδρομών σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Η αναφερόμενη ιρανική θέση ότι η επαναλειτουργία του Ορμούζ θα προϋπέθετε αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τη Δυτική Ασία δεν έχει επιβεβαιωθεί ως επίσημη και οριστική απαίτηση. Επομένως, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δεδομένο για την πρόβλεψη της ιρανικής συμπεριφοράς. Ως στρατηγικό σενάριο, ωστόσο, αποτυπώνει μια πιθανή σύγκρουση τελικών στόχων: η αμερικανική αποχώρηση θα μπορούσε να θεωρείται από την Τεχεράνη όρος αποκλιμάκωσης, ενώ μια επιχείρηση πριν από αυτήν θα μπορούσε να εκληφθεί ως προσπάθεια επιβολής όρων μέσω στρατιωτικής πίεσης.

Το ίδιο ισχύει για τις αναφορές περί ιρανικής προληπτικής αντίδρασης. Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη δημόσια απόφαση ότι η Τεχεράνη έχει υιοθετήσει συγκεκριμένο κατώφλι πρώτου πλήγματος. Εάν, όμως, η ιρανική ηγεσία εκτιμά ότι μια προειδοποίηση αποτελεί προάγγελο επικείμενης επίθεσης, τότε η αποτροπή μπορεί να παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο που επιδιώκει.

Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα της κρίσης: όταν κάθε πλευρά θεωρεί ότι πρέπει να κινηθεί πριν από την άλλη, ο χρόνος αντίδρασης συρρικνώνεται και το περιθώριο πολιτικού ελέγχου περιορίζεται.

3. Η Υεμένη ως πολλαπλασιαστής της περιφερειακής αστάθειας

Η Υεμένη δεν αποτελεί ξεχωριστό επεισόδιο που μπορεί να απομονωθεί από τη σύγκρουση γύρω από τον Κόλπο. Η θέση της κοντά σε κρίσιμες θαλάσσιες διαδρομές, η δραστηριότητα της Ανσάρ Αλλάχ και η πίεση που ασκείται στις δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης δημιουργούν ένα επιπλέον επίπεδο αστάθειας.

Η περικύκλωση της Ταΐζ και η απώλεια εδάφους από τις κυβερνητικές δυνάμεις, όπως καταγράφονται στο υλικό, ενισχύουν τη διαπραγματευτική θέση των Χούθι. Δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι έχουν καταλάβει την πόλη ή ότι ελέγχουν ολόκληρη τη χώρα. Η διάκριση μεταξύ στρατιωτικής πίεσης, τοπικού ελέγχου και εθνικής κυριαρχίας παραμένει αναγκαία.

Για τη Σαουδική Αραβία, το πρόβλημα είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, πρέπει να αντιμετωπίσει την απειλή στα νότια σύνορά της και την πιθανότητα πληγμάτων κατά κρίσιμων εγκαταστάσεων. Από την άλλη, μια διεύρυνση της στρατιωτικής εμπλοκής μπορεί να αυξήσει την έκθεση των υποδομών, της αεροπορίας και της οικονομίας της.

Η αναφορά σε πιθανό αμερικανικό πλήγμα κατά της Ανσάρ Αλλάχ, με εκτίμηση πιθανότητας περίπου 40% έως τις 31 Οκτωβρίου στο αρχικό υλικό, αποτελεί πρόβλεψη και όχι επιβεβαιωμένη απόφαση. Αντίστοιχα, η πιθανότητα νέων συνομιλιών μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι παραμένει σενάριο και όχι καταγεγραμμένη συμφωνία.

Η στρατηγική σημασία της Υεμένης βρίσκεται στο ότι μπορεί να διευρύνει το κόστος μιας σύγκρουσης χωρίς να απαιτείται άμεση αναμέτρηση μεταξύ των κύριων αντιπάλων. Ένα τοπικό επεισόδιο μπορεί να επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα, την περιφερειακή ασφάλεια και τις πολιτικές επιλογές μεγαλύτερων δυνάμεων.

4. Η Σαουδική Αραβία ανάμεσα στην προστασία και την αυτονομία

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κλασικό πρόβλημα εξάρτησης από εξωτερικές εγγυήσεις ασφαλείας. Η συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρει στρατιωτικές δυνατότητες, πληροφορίες και υποστήριξη. Δεν εξαλείφει, όμως, τις ευπάθειες που προκύπτουν από την έκταση της χώρας, την ανάγκη προστασίας κρίσιμων υποδομών και την πιθανότητα επιθέσεων από διαφορετικές κατευθύνσεις.

Οι αναφορές για περισσότερους από εκατό Αμερικανούς συμβούλους στο Ριάντ περιγράφουν υποστήριξη σε συμβουλευτικό και πληροφοριακό επίπεδο, όχι από μόνες τους άμεση συμμετοχή σε κάθε επιχείρηση. Οι ισχυρισμοί περί ισραηλινής παρουσίας στη σαουδαραβική διοίκηση αεράμυνας και περί αποχώρησης ισραηλινού προσωπικού παραμένουν ανεπιβεβαίωτοι ως προς τις κρίσιμες λεπτομέρειές τους.

Η στρατηγική επιλογή του Ριάντ δεν μπορεί, συνεπώς, να περιγραφεί ως επιβεβαιωμένο τελεσίγραφο ανάμεσα στο Ισραήλ και στο δίδυμο Πακιστάν–Τουρκίας. Η αναφορά αυτή δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς. Η ευρύτερη αντίφαση, ωστόσο, είναι υπαρκτή ως στρατηγικό δίλημμα: η ενίσχυση της συνεργασίας με το Ισραήλ μπορεί να συνδέεται με νέα περιφερειακά σχέδια, ενώ η συνεργασία με το Πακιστάν, την Τουρκία και άλλους μουσουλμανικούς εταίρους μπορεί να προσφέρει διαφορετικές πολιτικές και αμυντικές επιλογές.

Η διακήρυξη της συμμαχίας της Μέκκας στις 5 Οκτωβρίου, όπως καταγράφεται στο υλικό, αναφέρεται σε πρακτικά μέτρα συλλογικής άμυνας υπό τους εθνικούς νόμους των συμμετεχόντων. Η δημόσια θέση του Χακάν Φιντάν ότι απαιτείται κοινοβουλευτική έγκριση και ότι το σύμφωνο δεν έχει επιθετικό χαρακτήρα θέτει σαφή όρια στην ερμηνεία της συνεργασίας. Δεν αποδεικνύεται ότι έχει δημιουργηθεί ενιαία διοίκηση ή ότι οι συμμετέχοντες έχουν δεσμευτεί σε κοινές επιθετικές επιχειρήσεις.

Η στρατηγική αυτονομία του Ριάντ δεν θα μετρηθεί από τον αριθμό των συνεργασιών του, αλλά από την ικανότητά του να διατηρεί επιλογές χωρίς να εγκλωβίζεται σε αποφάσεις άλλων δυνάμεων.

5. Πακιστάν, Τουρκία και Ομάν: συνεργασία χωρίς αυτόματη στρατιωτική εμπλοκή

Το Πακιστάν και η Τουρκία έχουν λόγους να επιδιώκουν περιφερειακή σταθερότητα και να διατηρούν στενές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα συμμετάσχουν αυτομάτως σε κάθε στρατιωτική επιχείρηση που θα επιλέξει το Ριάντ.

Το αρχικό υλικό περιλαμβάνει ισχυρισμούς ότι το Πακιστάν αρνήθηκε να αναλάβει επιθετικές επιχειρήσεις κατά της Ανσάρ Αλλάχ και ότι απέρριψε αίτημα για αποστολή ειδικών δυνάμεων. Οι συγκεκριμένες ιδιωτικές συνομιλίες δεν επιβεβαιώνονται επαρκώς. Η δημόσια πακιστανική θέση που καταγράφεται στο υλικό, πάντως, δεν στηρίζει τον ισχυρισμό ότι έχει αναληφθεί δέσμευση για συμμετοχή σε επιθετικές επιχειρήσεις στην Υεμένη.

Η κοινή πακιστανο-ομανική τοποθέτηση της 14ης Οκτωβρίου δίνει έμφαση στον διάλογο, στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα κρίσιμα περάσματα και στην κυριαρχία της Σαουδικής Αραβίας. Η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν στο Ισλαμαμπάντ στις 13 και 14 Οκτωβρίου εντάσσεται σε αυτή τη διπλωματική κινητικότητα.

Παράλληλα, η επίσκεψη του Ρώσου υπουργού Εσωτερικών Βλαντίμιρ Κολοκόλτσεφ στο Πακιστάν, η οποία ολοκληρώθηκε στις 15 Οκτωβρίου, καταγράφεται με διαφορετικές περιγραφές ως προς το εύρος των συνομιλιών. Μία αναφορά εστιάζει στη συνεργασία κατά του οργανωμένου εγκλήματος, ενώ άλλη κάνει λόγο και για το περιφερειακό περιβάλλον ασφαλείας. Η αντίφαση δεν επιτρέπει ασφαλές συμπέρασμα περί νέας στρατηγικής ή στρατιωτικής συμφωνίας.

Η γενικότερη εικόνα δείχνει ότι οι περιφερειακοί δρώντες επιδιώκουν να διατηρήσουν διπλωματικούς και οικονομικούς διαύλους. Δεν αποδεικνύει ότι συγκροτούν ήδη ένα ενιαίο στρατιωτικό μέτωπο. Η πολυπολικότητα δεν σημαίνει υποχρεωτικά κοινή διοίκηση ή πλήρη σύμπτωση συμφερόντων. Μπορεί να εκφράζεται και μέσω συντονισμού περιορισμένου σκοπού, διαπραγμάτευσης και άρνησης συμμετοχής σε επιχειρήσεις που θεωρούνται υπερβολικά επικίνδυνες.

6. Η οικονομική διάσταση: κυρώσεις, πετρέλαιο και εναλλακτικές διαδρομές

Η στρατηγική αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο πεδίο των όπλων. Οι κυρώσεις, οι ενεργειακές ροές, οι εμπορικές διαδρομές και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση επηρεάζουν το περιθώριο κινήσεων των κρατών.

Οι αμερικανικές κυρώσεις κατά δικτύων που φέρονται να χρηματοδοτούν τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, όπως αναφέρεται για τις 15 Οκτωβρίου, εντάσσονται στην προσπάθεια περιορισμού της ιρανικής οικονομικής και στρατιωτικής δυνατότητας. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται, ωστόσο, από τη δυνατότητα εφαρμογής τους, τη στάση τρίτων χωρών και την ύπαρξη εναλλακτικών διαύλων.

Το Πακιστάν εξετάζει τις συνέπειες αμερικανικών κυρώσεων που ανακοινώθηκαν στις 8 Σεπτεμβρίου κατά 27 ιρανικών αεροπορικών εταιρειών, αλλά το υλικό δεν τεκμηριώνει ότι έχει αναστείλει τις ιρανικές πτήσεις. Η αναφερόμενη συνάντηση των διοικητών των κεντρικών τραπεζών Ιράν και Πακιστάν στην Μπανγκόκ καταγράφεται ως συζήτηση για τραπεζική συνεργασία και εμπόριο. Οι ειδικότεροι ισχυρισμοί περί ανταλλαγών χωρίς δολάριο ή συστήματος αντιπραγματισμού δεν έχουν επιβεβαιωθεί επαρκώς.

Αντίστοιχα, η αναφορά σε σιδηροδρομική μεταφορά ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα μέσω Κεντρικής Ασίας παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Εάν επιβεβαιωθεί, θα έχει ενδιαφέρον ως παράδειγμα αναζήτησης εναλλακτικής διαδρομής. Δεν θα σημαίνει, όμως, ότι εξαλείφονται οι κυρώσεις ή ότι δημιουργείται αυτομάτως ένα πλήρως ανεξάρτητο οικονομικό σύστημα.

Το αμερικανικό δημόσιο χρέος, το οποίο σύμφωνα με το υλικό ξεπέρασε τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια στις 19 Αυγούστου, αποτελεί σημαντικό στοιχείο του ευρύτερου οικονομικού περιβάλλοντος. Δεν αποδεικνύει από μόνο του την κατάρρευση του δολαρίου ή του συστήματος πετροδολαρίου. Για τέτοιο συμπέρασμα θα απαιτούνταν τεκμηρίωση για τη σύνθεση των αποθεμάτων, τις πραγματικές ροές συναλλαγών, τη ζήτηση για αμερικανικούς τίτλους και τις διαθέσιμες εναλλακτικές.

Το κρίσιμο σημείο είναι διαφορετικό: όσο περισσότερες χώρες αποκτούν εναλλακτικές διαδρομές εμπορίου, χρηματοδότησης και ενεργειακής προμήθειας, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται για μια εξωτερική δύναμη να μετατρέψει την οικονομική πίεση σε απόλυτο πολιτικό έλεγχο. Η ύπαρξη εναλλακτικών δεν σημαίνει πλήρη ανεξαρτησία, αλλά μπορεί να αυξήσει το διαπραγματευτικό περιθώριο.

7. Η πολυπολική τάξη δεν είναι ενιαίο στρατόπεδο

Η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ Ιράν, Πακιστάν, Κίνας, Ρωσίας, Τουρκίας και αραβικών κρατών δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απόδειξη ότι όλα αυτά τα κράτη έχουν κοινή στρατηγική ή κοινό σχέδιο. Τα συμφέροντά τους διαφέρουν, οι απειλές που αντιλαμβάνονται δεν είναι ίδιες και οι δυνατότητες ανάληψης κινδύνου δεν κατανέμονται ομοιόμορφα.

Η πολυπολικότητα αναδύεται όταν περισσότερα κέντρα ισχύος μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις, να διατηρούν εναλλακτικές σχέσεις και να περιορίζουν την εξάρτησή τους από έναν μόνο εξωτερικό παράγοντα. Δεν προϋποθέτει την ύπαρξη μιας ενιαίας συμμαχίας ούτε την πλήρη ευθυγράμμιση όλων των περιφερειακών δρώντων.

Η Ρωσία και η Κίνα διαθέτουν διαφορετικά εργαλεία και διαφορετικές προτεραιότητες από το Ιράν, το Πακιστάν ή την Τουρκία. Η οικονομική συνεργασία δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με στρατιωτική εγγύηση. Η διπλωματική σύμπτωση σε ένα ζήτημα δεν εξασφαλίζει κοινή στάση σε όλα τα υπόλοιπα.

Επομένως, η ευρασιατική διάσταση της κρίσης πρέπει να αξιολογείται μέσα από συγκεκριμένες ενδείξεις: νέες εμπορικές διαδρομές, συμφωνίες χρηματοδότησης, διπλωματικό συντονισμό, πραγματικές αμυντικές δεσμεύσεις και μεταβολές στη συμπεριφορά των κρατών. Η γενική αναφορά σε έναν αναδυόμενο πολυπολικό κόσμο δεν υποκαθιστά την ανάγκη τεκμηρίωσης αυτών των επιμέρους εξελίξεων.

Η ουσιαστική μεταβολή δεν θα κριθεί από το πόσα κράτη δηλώνουν υπέρ ενός πολυπολικού συστήματος. Θα κριθεί από το κατά πόσο μπορούν να ενεργούν χωρίς να εξαρτώνται από την έγκριση ή τη διαμεσολάβηση ενός μόνο κέντρου ισχύος.

8. Τα σενάρια έως τις 31 Οκτωβρίου και τα όρια της πρόβλεψης

Το αρχικό υλικό αποδίδει τις ακόλουθες εκτιμήσεις για την εξέλιξη της κρίσης έως τις 31 Οκτωβρίου:

• Πίεση χωρίς άμεση εκτέλεση πλήγματος: το πιθανότερο γενικό σενάριο.
• Αμερικανικό πλήγμα κατά της Ανσάρ Αλλάχ: περίπου 40%.
• Άμεση ανταλλαγή πληγμάτων Ηνωμένων Πολιτειών–Ιράν ή Ισραήλ–Ιράν: περίπου 25%, αυξημένη από προηγούμενη εκτίμηση 20%.
• Επαναφορά συνομιλιών Σαουδικής Αραβίας–Χούθι: περίπου 20%.
• Πλαίσιο συμφωνίας για την επαναλειτουργία του Ορμούζ: κάτω από 5%.

Οι εκτιμήσεις αυτές δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες πιθανότητες και δεν πρέπει να αθροίζονται σαν να αποτελούν κατανομή ενός ενιαίου συνόλου. Είναι υποκειμενικές αξιολογήσεις διαφορετικών, εν μέρει επικαλυπτόμενων σεναρίων.

Το ουσιαστικότερο δεν είναι η ακρίβεια ενός αριθμού από μόνο του, αλλά οι ενδείξεις που θα μπορούσαν να μεταβάλουν την εκτίμηση.

Πρώτη κρίσιμη ένδειξη θα ήταν η ταυτόχρονη εμφάνιση ασυνήθιστης κίνησης αμερικανικών βομβαρδιστικών και αεροσκαφών ανεφοδιασμού, μαζί με διασπορά ιρανικών πυραυλικών συστημάτων ή περιορισμούς στον ιρανικό εναέριο χώρο μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα. Στο υλικό δεν καταγράφεται ότι αυτός ο συνδυασμός έχει επιβεβαιωθεί.

Δεύτερη ένδειξη θα ήταν αμερικανικές απώλειες στη Σαουδική Αραβία ή αλλού στον Κόλπο. Ένα τέτοιο γεγονός θα μπορούσε να αλλάξει την πολιτική πίεση προς την Ουάσιγκτον και να περιορίσει το περιθώριο αυτοσυγκράτησης.

Τρίτη ένδειξη θα ήταν η επιβεβαίωση εκτελεστικής εντολής για πλήγμα. Η ύπαρξη στρατιωτικών επιλογών ή σχεδίων δεν ισοδυναμεί με τέτοια εντολή.

Τέταρτη ένδειξη θα ήταν μια συγκεκριμένη διπλωματική κίνηση: επιβεβαιωμένη ημερήσια διάταξη συνομιλιών, δημοσιοποιημένο πλαίσιο για το Ορμούζ ή επίσημη συμφωνία αποκλιμάκωσης. Η γενική αναφορά σε επαφές δεν αρκεί.

Η ημερομηνία της 31ης Οκτωβρίου αποτελεί το πρώτο χρονικό σημείο αξιολόγησης των στρατιωτικών σεναρίων. Η 3η Νοεμβρίου είναι το επόμενο σημείο αναφοράς για την αναφερόμενη δέσμευση αυτοσυγκράτησης πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Οι ημερομηνίες αυτές δεν εγγυώνται ότι θα υπάρξει εξέλιξη. Επιτρέπουν, όμως, να ελεγχθεί αν οι προβλέψεις ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

9. Τι θα μπορούσε να ανατρέψει την παρούσα εκτίμηση;

Μια σοβαρή στρατηγική αποτίμηση πρέπει να προσδιορίζει όχι μόνο τι θεωρεί πιθανό, αλλά και τι θα αποδείκνυε ότι έχει σφάλει.

Η εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν επιλογές χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί εκτελεστική εντολή θα ανατρεπόταν εάν προέκυπτε αξιόπιστη τεκμηρίωση ότι τέτοια εντολή έχει ήδη εκδοθεί. Σε αυτή την περίπτωση, η ανάλυση θα υστερούσε σε σχέση με την πραγματική εξέλιξη.

Η εκτίμηση ότι η ιρανική ηγεσία ενδέχεται να αντιμετωπίζει την προειδοποίηση ως επικείμενη επίθεση θα αποδυναμωνόταν εάν η Τεχεράνη απαντούσε με σαφή διπλωματική πρόταση για το Ορμούζ, χωρίς παράλληλη διασπορά δυνάμεων ή περιορισμούς στον εναέριο χώρο, ενώ η στρατιωτική ρητορική συνεχιζόταν.

Αντίθετα, επιβεβαιωμένη εκτελεστική εντολή, συντονισμένες στρατιωτικές μετακινήσεις και αντίστοιχη ιρανική κινητοποίηση θα αύξαναν την εκτίμηση κινδύνου. Η ταυτόχρονη εμφάνιση τέτοιων ενδείξεων θα ήταν σημαντικότερη από μεμονωμένες δηλώσεις ή ανεπιβεβαίωτες αναφορές.

Η ανάλυση θα έπρεπε επίσης να αναθεωρηθεί εάν αποδεικνυόταν ότι η ιρανική ηγεσία δεν θεωρεί την αμερικανική πίεση προάγγελο επίθεσης, αλλά τη χρησιμοποιεί κυρίως ως διαπραγματευτικό μοχλό. Αντίστοιχα, εάν επιβεβαιωνόταν επίσημο πλαίσιο για το Ορμούζ, η πιθανότητα διπλωματικής αποκλιμάκωσης θα έπρεπε να επανεκτιμηθεί.

Το συμπέρασμα δεν πρέπει να προστατεύεται από τα γεγονότα. Πρέπει να ελέγχεται από αυτά.

10. Τελικό συμπέρασμα: από την υπεροχή στη στρατηγική αυτονομία

Η κρίση αναδεικνύει μια ευρύτερη μεταβολή στη λειτουργία της διεθνούς ισχύος. Η στρατιωτική υπεροχή παραμένει σημαντική, αλλά δεν εξασφαλίζει αυτομάτως πολιτική υπακοή. Η οικονομική πίεση μπορεί να προκαλέσει σοβαρό κόστος, αλλά δεν εγγυάται ότι το κράτος που δέχεται την πίεση θα εγκαταλείψει τους στόχους του. Η περιφερειακή συμμαχία μπορεί να προσφέρει προστασία, αλλά δεν εξαφανίζει τις εσωτερικές αντιθέσεις και τις διαφορετικές εκτιμήσεις κινδύνου.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το κεντρικό πρόβλημα είναι η απόσταση ανάμεσα στην ικανότητα εκτέλεσης ενός πλήγματος και στη δυνατότητα ελέγχου των συνεπειών του. Για το Ιράν, το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν μπορεί να αυξήσει το κόστος της αντίπαλης ενέργειας χωρίς να προκαλέσει εξέλιξη που θα υπερβαίνει τις δικές του δυνατότητες. Για τη Σαουδική Αραβία, το πρόβλημα είναι εάν μπορεί να εξασφαλίσει την ασφάλειά της χωρίς να περιορίσει υπερβολικά τη στρατηγική της ελευθερία. Για το Πακιστάν, την Τουρκία και το Ομάν, το ζητούμενο είναι να διατηρήσουν περιφερειακή επιρροή χωρίς να δεσμευθούν αυτομάτως σε μια κλιμάκωση που δεν ελέγχουν.

Οι οικονομικές και διπλωματικές διαδρομές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία μέσα σε αυτή την εξίσωση. Η ανάπτυξη εναλλακτικών εμπορικών και χρηματοπιστωτικών διαύλων μπορεί να περιορίσει την αποτελεσματικότητα της μονομερούς πίεσης. Δεν καταργεί την ισχύ των κυρώσεων ούτε δημιουργεί από μόνη της ένα ενιαίο ευρασιατικό σύστημα. Διευρύνει, όμως, τις επιλογές εκείνων των κρατών που μπορούν να αξιοποιήσουν πραγματικά αυτές τις εναλλακτικές.

Αυτό είναι το ουσιαστικό περιεχόμενο της πολυπολικότητας: όχι η αντικατάσταση μιας απόλυτης ηγεμονίας από μια νέα απόλυτη ηγεμονία, αλλά η σταδιακή διεύρυνση των κέντρων που διαθέτουν πραγματική δυνατότητα απόφασης και δράσης.

Η κρίση δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι έχει διαμορφωθεί ένα ενιαίο αντιδυτικό στρατόπεδο, ούτε ότι έχει ήδη συντελεστεί κατάρρευση της αμερικανικής επιρροής. Έχει, όμως, αναδείξει τα όρια της εξίσωσης σύμφωνα με την οποία η στρατιωτική και οικονομική υπεροχή οδηγεί αναγκαστικά σε πολιτικό έλεγχο. Ταυτόχρονα, έχει καταστήσει εμφανή τη σημασία της περιφερειακής αυτονομίας, των εναλλακτικών διαδρομών και της δυνατότητας των κρατών να αρνούνται συμμετοχή σε επιχειρήσεις που θεωρούν ασύμφορες.

Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από συγκεκριμένες αποφάσεις και γεγονότα, όχι από τη ρητορική οποιασδήποτε πλευράς. Θα κριθεί από το εάν η στρατιωτική πίεση μετατραπεί σε πραγματικό πλήγμα, από το εάν η απάντηση παραμείνει περιορισμένη ή διευρυνθεί, από το εάν τα Στενά του Ορμούζ θα αποτελέσουν αντικείμενο συμφωνίας και από το εάν οι περιφερειακοί δρώντες θα διατηρήσουν περιθώριο ανεξάρτητων επιλογών.

Η βασική γεωπολιτική διαπίστωση παραμένει:

Η ισχύς δίνει τη δυνατότητα να επιβάλεις ένα κόστος. Δεν σου εξασφαλίζει ότι θα καθορίσεις το αποτέλεσμα.

Και όσο περισσότερα κράτη μπορούν να μετατρέπουν τις δικές τους δυνατότητες σε εναλλακτικές επιλογές, τόσο περισσότερο η διεθνής τάξη μετακινείται από τη μονομερή επιβολή προς έναν ανταγωνισμό πολλών κέντρων ισχύος. Αυτή η μετατόπιση δεν έχει ολοκληρωθεί. Είναι ακριβώς το πεδίο πάνω στο οποίο θα κριθεί η επόμενη φάση της κρίσης.

 

 

Φίλιππος Μπουράτογλου – Ιστορικός ερευνήτης – Εκπαιδευτής πολεμικών τεχνών