Σε μια Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ με ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα, η οποία πραγματοποιείται στην Άγκυρα, οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σηματοδοτούν σημαντική αναθέρμανση των σχέσεων ΗΠΑ–Τουρκίας. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα εξοπλιστικά προγράμματα, η περιφερειακή ασφάλεια, η στάση της Τουρκίας σε κρίσιμα μέτωπα και ο ρόλος της μέσα στη Συμμαχία.
Ωστόσο, οι εξαγγελίες του Αμερικανού προέδρου προκαλούν έντονο προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς η πιθανή άρση των κυρώσεων κατά της Τουρκίας και η επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35 μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τις στρατιωτικές ισορροπίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Τραμπ ανοίγει τον δρόμο για άρση των κυρώσεων CAATSA
Η σημαντικότερη εξέλιξη από τη Σύνοδο ήρθε από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ανακοίνωσε ότι προτίθεται να άρει τις αμερικανικές κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Θα άρω τις κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας. Δεν θέλουμε να κυρώνουμε φίλους».
Η κίνηση αυτή αποτελεί σαφή αλλαγή στάσης από την αμερικανική πλευρά, καθώς οι κυρώσεις είχαν επιβληθεί μετά την αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Άγκυρα και είχαν οδηγήσει στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα ανάπτυξης και προμήθειας των μαχητικών αεροσκαφών F-35.
Η πιθανή άρση των περιορισμών ανοίγει πλέον τον δρόμο για μια πλήρη επαναπροσέγγιση των δύο χωρών στον αμυντικό τομέα.
Ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στα F-35
Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία, υποστηρίζοντας πως πρόκειται για «μια απόφαση που θα πάρουμε».
Παράλληλα, χαρακτήρισε τη σχέση του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «πολύ καλή» και περιέγραψε την Τουρκία ως «πιστή σύμμαχο» των Ηνωμένων Πολιτειών.
Όταν ρωτήθηκε για τα ρωσικά συστήματα S-400, τα οποία αποτέλεσαν το βασικό σημείο σύγκρουσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Άγκυρας τα προηγούμενα χρόνια, ο Τραμπ απάντησε: «Δεν έχω ανησυχία για τίποτα».
Από την πλευρά του, ο Ερντογάν εξέφρασε την ελπίδα ότι θα υπάρξει «ευνοϊκή» απόφαση για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, σημειώνοντας ότι το ζήτημα δεν είναι καινούργιο και υπενθυμίζοντας πως η Άγκυρα έχει λάβει υποσχέσεις για την απόκτηση πέντε μαχητικών αεροσκαφών.
Ανησυχία στην Αθήνα για την αλλαγή ισορροπιών
Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει έντονη κινητικότητα στην Αθήνα, καθώς η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 σε συνδυασμό με την άρση των κυρώσεων CAATSA εκτιμάται ότι μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την τουρκική αεροπορική ισχύ.
Η ελληνική πλευρά παρακολουθεί στενά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα ανέτρεπε τη στρατηγική των τελευταίων ετών, η οποία βασίστηκε στη διατήρηση περιορισμών προς την Άγκυρα λόγω της επιλογής των S-400.
Η ενίσχυση των τουρκικών δυνατοτήτων, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που υπάρχουν στην Αθήνα, θα μπορούσε να επηρεάσει τους συσχετισμούς στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ παράλληλα θα αναβάθμιζε τον διπλωματικό ρόλο της Τουρκίας στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ.
Ο ρόλος της Τουρκίας στον πόλεμο του Ιράν
Ο Αμερικανός πρόεδρος εξήρε τη στάση της Άγκυρας τα τελευταία χρόνια, αποδίδοντας μάλιστα στην προσωπική του σχέση με τον Ερντογάν την επιλογή της Τουρκίας να παραμείνει κοντά στη Δύση.
«Η Τουρκία υπήρξε σπουδαίος σύμμαχος για εμάς. Θα μπορούσε να είχε μπει στη σύγκρουση από την άλλη πλευρά. Είναι πολύ ισχυροί, αλλά δεν το έκαναν. Ίσως να μην το έκαναν εξαιτίας μου», δήλωσε ο Τραμπ.
Ο ίδιος χαρακτήρισε τον Τούρκο πρόεδρο ηγέτη «σεβαστό σε όλο τον κόσμο», ενώ πρόσθεσε ότι η Τουρκία έχει γίνει «πολύ ισχυρή στρατιωτικά» υπό την ηγεσία του.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίστηκε επίσης ως διαμεσολαβητής στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, δηλώνοντας ότι η Τουρκία «κάνει ό,τι μπορεί για να φέρει ΗΠΑ και Ιράν σε κοινό έδαφος».
Ο Ντόναλντ Τραμπ από την πλευρά του δήλωσε ότι είναι βέβαιος πως ο Ερντογάν δεν επιθυμεί την απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν.
Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε δυσαρέσκεια για τη στάση ορισμένων συμμάχων στο ζήτημα του Ιράν, ασκώντας κριτική στο ΝΑΤΟ. «Δεν μας φέρθηκαν καλά, γιατί κάναμε κάτι στο Ιράν. Πριν καν ρωτήσουμε, είπαν ότι δεν θα είναι εκεί. Γιατί ξοδεύουμε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια όταν δεν είναι εκεί για εμάς;», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η Ουκρανία στο επίκεντρο της Συνόδου
Η στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία αποτέλεσε ένα από τα βασικά θέματα των συζητήσεων στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε την εκτίμηση ότι ο πόλεμος θα τελειώσει «σύντομα», υποστηρίζοντας ότι τόσο η Ουκρανία όσο και η Ρωσία επιθυμούν μια συμφωνία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλυψε επίσης ότι λαμβάνει φωτογραφίες από τα πεδία των μαχών, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Του λέω “Πιτ, αυτό δεν βοηθά την εικόνα”».
Την ίδια στιγμή, ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ δήλωσε ότι, παρά τις «απερίσκεπτες» ενέργειες της Ρωσίας, όπως οι παραβιάσεις εναέριου χώρου στην Πολωνία, τη Ρουμανία και την Εσθονία, η Συμμαχία έχει αποτρέψει οποιαδήποτε πιθανή ρωσική επίθεση.
«Η Ρωσία είναι αποτρεπόμενη, αλλά αποτρεπόμενη λόγω των ενεργειών που κάνουμε», τόνισε ο αξιωματούχος, υπογραμμίζοντας ότι η Μόσχα είναι επιβαρυμένη από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οι δηλώσεις Τραμπ για Συρία, Ευρώπη και Γροιλανδία
Σε σειρά προσωπικών σχολίων, ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε και σε άλλους διεθνείς ηγέτες.
Για τον νέο ηγέτη της Συρίας, αλ-Σάραα, είπε ότι έχει «πολύ καλή» σχέση μαζί του και ότι «κάνει εκπληκτική δουλειά».
Για την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι είναι «καλός άνθρωπος», ωστόσο σημείωσε πως η σχέση τους «χάλασε λίγο» επειδή αρνήθηκε να βοηθήσει στο θέμα του Ιράν.
Αναφερόμενος στον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, είπε ότι «μάλλον έφυγε λόγω Ιράν» και χαρακτήρισε τη στάση του «πολύ αντιδημοφιλή».
Παράλληλα, επανέφερε τη θέση του για τη Γροιλανδία, υποστηρίζοντας ότι «πρέπει να ελέγχεται από τις ΗΠΑ, όχι από τη Δανία».
Νέα εποχή για το ΝΑΤΟ με την Τουρκία στο επίκεντρο
Πριν από τη Σύνοδο, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε είχε προαναγγείλει μια «άνευ προηγουμένου» αλλαγή στη Συμμαχία, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη εξελίσσεται σε ισχυρότερο σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών, μειώνοντας την εξάρτησή της από την αμερικανική αμυντική ομπρέλα.
Μετά τις δηλώσεις Τραμπ στην Άγκυρα, το σκηνικό αποκτά νέα διάσταση, καθώς η Τουρκία φαίνεται να επιστρέφει δυναμικά στον πυρήνα των νατοϊκών εξελίξεων, ενώ οι ισορροπίες στο εσωτερικό της Συμμαχίας αλλά και στην Ανατολική Μεσόγειο εισέρχονται σε νέα φάση.
