Ο Τραμπ, η παγκοσμιοποίηση και η Αριστερά

περσικό

Μύθοι και πραγματικότητες για την πολιτική του νέου Αμερικανού προέδρου.
Η παρθενική, προεδρική ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ μεταφράστηκε από μεγάλη μερίδα διεθνών αναλυτών ως επικήδειος της παγκοσμιοποίησης και αναγγελία μιας νέας εποχής επιστροφής στον ανταγωνισμό κυρίαρχων εθνών- κρατών. Πρόκειται για απλουστευτική ανάλυση, η οποία καταλήγει σε άκρως αποπροσανατολιστικά πολιτικά συμπεράσματα.
Ο 45ος πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι η θεμελιώδης κατευθυντήρια γραμμή της οικονομικής και εξωτερικής πολιτικής του θα είναι “να βάλει την Αμερική στην πρώτη γραμμή”, υποστηρίζοντας ότι “επί δεκαετίες πλουτίζαμε τις ξένες βιομηχανίες σε βάρος των αμερικανικών” και ότι “κάναμε άλλες χώρες πλούσιες, ενώ ο πλούτος, η ισχύς και η αυτοπεποίθηση εξαφανίζονταν από τον αμερικανικό ορίζοντα”. Εδώ η εθνικιστική δημαγωγία περισσεύει. Θα ήταν ακραία αφέλεια να πιστέψει κανείς ότι ο Τραμπ είναι ο πρώτος μεταπολεμικός πρόεδρος των ΗΠΑ που βάζει “την Αμερική πρώτη”, λες και οι προκάτοχοί του την έβαζαν δεύτερη. Η μακροημέρευση της αμερικανικής ηγεμονίας- στη Δύση, μέχρι το 1990 και σε όλο τον κόσμο στη συνέχεια- ήταν η βασική προτεραιότητα όλων των αμερικανικών κυβερνήσεων.
Στο οικονομικό πεδίο, η εκτίμηση ότι η παγκοσμιοποίηση ωφέλησε τους ανταγωνιστές της Αμερικής (πρώτα απ’ όλα την Κίνα και τη Γερμανία, που κυρίως στοχοποιούνται από τον Τραμπ) σε βάρος της υπερδύναμης είναι εξίσου ανεδαφική. Το απλοϊκό σχήμα του Τραμπ είναι ότι παγκοσμιοποίηση σημαίνει να φεύγουν βιομηχανίες από την Αμερική και να πηγαίνουν στην Κίνα και το Μεξικό, “πλουτίζοντας” αυτές τις χώρες σε βάρος των ΗΠΑ. Η πραγματικότητα είναι, όμως, πολύ διαφορετική.
Ας πάρουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, την ιστορία του iphone, που αντιστοιχεί περίπου στη μισή αγορά των smartphones, από τα πλέον εμβληματικά προϊόντα της λεγόμενης “Νέας Οικονομίας”. Το iphone είναι προϊόν της Apple, της μεγαλύτερης πολυεθνικής στον τομέα της Πληροφορικής. Η εταιρεία έχει τα κεντρικά της γραφεία και το τμήμα έρευνας και ανάπτυξης στην Κοιλάδα του Πυριτίου (Silicon Valley), στην Καλιφόρνια, όπου σχεδιάζονται και ελέγχονται τα νέα προϊόντα.
Η συναρμολόγηση- παραγωγή του iphone γίνεται στην Κίνα, κυρίως από τη βιομηχανία Foxconn, που έχει την έδρα της στην Ταϊβάν. Οι άθλιες συνθήκες υπερεκμετάλλευσης της εργασίας στην Foxconn, αντίστοιχες της εποχής “πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου” στην Ευρώπη, ήρθαν στο φως το 2010, με τις 14 αυτοκτονίες Κινέζων εργατών που κατασκεύαζαν τα iphones στο Σεντζέν της “κομμουνιστικής” Κίνας. Η Apple καρπώνεται το μεγαλύτερο μέρος της υπεραξίας που παράγουν οι Κινέζοι εργάτες, αφήνοντας μόνο ένα μικρό μέρος στους Κινέζους καπιταλιστές. Το ποσοστό κέρδους (προ φόρων) του iphone φτάνει το εξωφρενικό 40%, έναντι 10-15% περίπου των ανταγωνιστών της. Μέσω των θυγατρικών της σε φορολογικούς παραδείσους σε Ιρλανδία, Ολλανδία, Λουξεμβούργο και τις βρετανικές Νήσους της Παρθένου, απαλλάσσεται από το μεγαλύτερο μέρος των φορολογικών της υποχρεώσεων.
Υπό αυτό το πρίσμα το iphone, αυτή η μικρή, κομψή και πολυδύναμη συσκευή που στάζει αόρατο αίμα, συμπυκνώνει τις βασικές κοινωνικές και διεθνείς σχέσεις της λεγόμενης “παγκοσμιοποίησης”. Φαντάζεται κανείς ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα εκβιάσει την Apple να αποσυρθεί από την Κίνα και να ανοίξει κατασκευαστικές βιομηχανίες στις ΗΠΑ ή ότι θα της απαγορέψει να λειτουργεί θυγατρικές της σε φορολογικούς παραδείσους (ένας από τους οποίους είναι και η αμερικανική Πολιτεία του Ντελαγουέαρ); Μα αυτό θα σήμαινε, με τα σημερινά δεδομένα, ότι μέσα σε λίγους μήνες η Apple θα έχανε τεράστιο μέρος του μεριδίου της στην παγκόσμια αγορά σε βάρος των ανταγωνιστών της, όπως η Samsung, η LG και η Motorola.
Το συγκεκριμένο παράδειγμα μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα κομβικό, για την Αριστερά, αναλυτικό πρόβλημα, σχετικά με τη φύση της “παγκοσμιοποίησης”. Η κατεστημένη, αστική σκέψη ταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο πόλους. Ο πρώτος, και τουλάχιστον μέχρι χθες ηγεμονικός, βλέπει το τρίγωνο “παγκοσμιοποίηση- χρηματοποίηση- νεοφιλελευθερισμός” (δηλαδή, βασικές πλευρές του σύγχρονου, ολοκληρωτικού καπιταλισμού) ως μη αναστρέψιμη οικονομική νομοτέλεια και καταδικάζει όλους όσοι το αμφισβητούν περίπου ως σύγχρονους Λουδίτες, ή εμμονικούς οπαδούς της “θεωρίας” της επίπεδης Γης.
Ο δεύτερος, πιο “αιρετικός” αλλά ανερχόμενος, βλέπει το φαινόμενο αποκλειστικά ως αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών, οι οποίες μπορούν εύκολα και γρήγορα να αναιρεθούν από πιο “εθνοκεντρικές” κυβερνήσεις. Και οι δύο αποπροσανατολίζουν και βλάπτουν τις λαϊκές προσδοκίες, αν και όχι με τον ίδιο τρόπο. Ούτε ο “οικονομισμός” που διαγράφει τον πολιτικό παράγοντα και την πάλη των τάξεων, ούτε ο πολιτικός βολονταρισμός, που αφαιρείται από τις “μοριακές” διεργασίες στο παγκόσμιο πλέγμα του κεφαλαίου, οδηγούν σε γόνιμα, για τα εργατικά συμφέροντα, συμπεράσματα. Μόνο η διαλεκτική θεώρηση και σύνθεση των οικονομικών και πολιτικών παραγόντων μπορεί να πετύχει κάτι τέτοιο.
Είναι αλήθεια ότι και σε προηγούμενες φάσεις του καπιταλισμού (για παράδειγμα, στην περίοδο που προηγήθηκε της Μεγάλης Ύφεσης της δεκαετίας του 1930), η διεθνοποίηση της οικονομίας γνώρισε αλματώδη ανάπτυξη στο εμπόριο και τις εξαγωγές κεφαλαίων, για να δώσει τη θέση της σε μια περίοδο εμπορικών και όχι μόνο πολέμων. Ωστόσο η σύγχρονη “παγκοσμιοποίηση” έχει ποιοτικά βαθύτερα χαρακτηριστικά, που είναι αφάνταστα πιο δύσκολο να αναιρεθούν. Μάλιστα, η αναίρεση ορισμένων από αυτά δεν θα ήταν προοδευτική, αλλά σαφώς αντιδραστική εξέλιξη.
Το Ίντερνετ αντιπροσωπεύει την πρώτη, πραγματικά παγκόσμια παραγωγική δύναμη (και τί δύναμη!) στην ιστορία της ανθρωπότητας, έξω από τον έλεγχο οποιουδήποτε έθνους- κράτους, ακόμη και των ισχυρότερων. Η διεθνοποίηση της ίδιας της παραγωγής έχει ξεπεράσει ποιοτικά το πλαίσιο των εξαγωγών κεφαλαίων ή την απλή ύπαρξη πολυεθνικών εταιρειών. Το κεντρικό χαρακτηριστικό της σήμερα είναι η διαμόρφωση πολυεθνικών παραγωγικών αλυσίδων, όπου η παραγωγή του προϊόντος (δηλαδή, της αξίας και της υπεραξίας) συνίσταται σε μια τεμαχισμένη, διεθνή διαδικασία, που μπορεί να ξεκινάει από τη Σίλικον Βάλεϊ για να φτάσει στο Σεντζέν, έχοντας περάσει από καμιά εικοσαριά χώρες.
Ασφαλώς, οι πολιτικές επιλογές, κυρίως των μεγαλύτερων ιμπεριαλιστικών κρατών, παίζουν καθοριστικό ρόλο στον ταξικό χαρακτήρα, τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις της οικονομικής διεθνοποίησης, όπως και στις ιεραρχικές σχέσεις που επιβάλλονται σε βάρος των πιο αδύναμων εθνών- κρατών. Γεγονός παραμένει ότι αυτό το σύγχρονο διεθνές πλέγμα δεν μπορεί να “επανεθνικοποιηθεί” με απλά πολιτικά διατάγματα. Άλλωστε ουδείς θα μπορούσε να φανταστεί ότι η κυβέρνηση που έφτιαξε ο Ντόναλντ Τραμπ προορίζεται για κάτι τέτοιο, όταν διευθυντικά στελέχη της Goldman Sachs και αρπακτικού fund της Wall Street, οι Στίβεν Μινιούκιν και Γουίλμπουρ Ρος αντίστοιχα, ανέλαβαν τα κρίσιμα υπουργεία Οικονομικών και Εμπορίου.
Εκείνο που επιδιώκει ο Τραμπ και οι μονοπωλιακοί κύκλοι που τον στηρίζουν δεν είναι το ξήλωμα της “παγκοσμιοποίησης”, αλλά η επαναδιαπραγμάτευση των όρων της, προς όφελος του αμερικανικού κεφαλαίου. Κάτι ανάλογο με την επαναδιαπραγμάτευση που πέτυχε ο Ρίγκαν, στη δεκαετία του 1980, σε βάρος της Ιαπωνίας και της Δυτικής Ευρώπης, με τη Συμφωνία της Πλάζα. Στο πλαίσιο αυτής της επαναδιαπραγμάτευσης όντως ενδιαφέρεται για μια ορισμένη αναστύλωση της βιομηχανικής παραγωγής στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όπως και για την αναστύλωση των φθαρμένων υποδομών τους, ώστε η ανάπτυξη του αμερικανικού καπιταλισμού να γίνει πιο ευσταθής και “υγιής”. Θα το επιδιώξει, όμως, με μια ταυτόχρονη πολιτική… κινεζοποίησης της αμερικανικής εργατικής δύναμης, για την οποία προδιαθέτει ήδη η πρώτη πράξη της προεδρίας του, η έναρξη αποδόμησης της μεταρρύθμισης Ομπάμα στο σύστημα υγείας.
Για την Αριστερά, η σύγκρουση με τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό της παγκοσμιοποίησης, της χρηματοποίησης και του νεοφιλελευθερισμού δεν προϋποθέτει απόσυρση από τον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας και φαντασιακή αναδίπλωση στο “ιγκλού” του μικρού μας έθνους- κράτους. Ασφαλώς, για κάθε λαό, και ειδικά για τον ελληνικό λαό που υποφέρει από τον ζυγό του χρέους και της Μνημονιακής επιτροπείας, η αποκατάσταση της δημοκρατικής, εθνικής και λαϊκής κυριαρχίας αποτελεί την πρώτη προϋπόθεση για κάθε βήμα κοινωνικής αλλαγής. Όχι όμως με μια ανεδαφική λογική οικονομικής αυτάρκειας ή, ακόμη χειρότερα, εμπορικών πολέμων με άλλες χώρες, αλλά ενταγμένη σε μια στρατηγική ισότιμης οικονομικής συνεργασίας ανάμεσα σε ελεύθερα έθνη κυρίαρχων λαών.

8 Σχόλια

  1. Ζω σε μια σκλαβωμένη χώρα που τελεί υπό κατοχή. Είμαι σκλάβος.
    Γνωρίζετε πολλούς τρόπους που μπορεί να αντιδράσει ένας σκλάβος; Και μάλιστα ένας σκλάβος «ενταγμένος σε μια στρατηγική ισότιμης οικονομικής συνεργασίας ανάμεσα σε ελεύθερα έθνη κυρίαρχων λαών»…;

  2. ο διεθνισμος περα απο φανταστικες συνεργασιες και τα υποθετικα οφελη (που στην πραξη εχουν αποδειχθει ανυπαρκτα) που θα σε βοηθησει?
    Με ποια λογικη ακριβως στην παρουσα φαση δεν ειναι πιο λειτουργικο (ποσο δε μαλλον ρεαλιστικο) το να κοιταξεις να εισαι οσο πιο αυτοχθονας (κ αρα εθνικος (οχι εθνικιστικος και το γραφω γιατι οταν παει κανεις να παρουσιασει κ αυτη την πλευρα οι ‘αριστεροι’ κ ειδικα στο πιο σοφιστικε τους βγαζουν καντιλες)) γινεται παρα να ελπιζεις σε μαζικη πραγματικη επανιδρυση σοσιαλισμου στο πιο δικαιο του παλαιου υπαρκτου? Οντως? Δηλαδη δεν αστειευεστε? Δηλαδη δεν εχεισ νοσοκομεια και φαρμακα, και συ πιστευεις σε ουρανια διεθνη τοξα (απ’αυτα που ακομα και τα παντεσπανια της μαριας αντουανετας απετυχαν) ? Δηλαδη το γραφετε σοβαρα ?

  3. Επιτρέψτε μου μια μικρή διόρθωση:
    Το silicon valley δεν είναι η κοιλάδα της σιλικόνης (silicone), αλλά του πυριτίου (silicon), βασικού στοιχείου των ημιαγωγών, στους οποίους βασίζονται τα ηλεκτρονικά των σύγχρονων κατασκευών.

  4. Εξαιρετική η ανάλυση, ωστόσο κλείνει με το τι δεν μπορεί ή δεν πρέπει να κάνει η Αριστερά, αφήνοντας τον αναγνώστη με μία αίσθηση αδιεξόδου. Εάν ο παγκόσμιος καταμερισμός δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, η παραγωγική ανασυγκρότηση γίνεται ουτοπία και το μόνο που μένει είναι να μοιράσουμε τη φτώχεια κάπως “πιο δίκαια”, ειδικά δε για τη χώρα μας, η διαρκής υποβάθμιση της παραγωγής από τη δεκαετία του 80 φαίνεται μη αναστρέψιμη και τα μνημόνια μονόδρομος.

  5. Με την οικονομική αυτάρκεια εν μέρει αποκαθίσταται η εθνική,λαϊκή και κυρίως η οικονομική και η νομισματική ανεξαρτησία. Μια χώρα που δεν παράγει ούτε βελόνι, μέσα σε μια κινεζοποιημένη ελεύθερη αγορά, τι δυνατότητες και προοπτικές έχει;

  6. Η ορθότερη πιστεύω έκφραση είναι παραγωγική αυτάρκεια,σε βασικούς τομείς,μεταποίηση,ενέργεια,ίσως και διατροφή με παράλληλη διεκδίκηση του μεριδίου που μας αναλογεί σε μια παγκόσμια αγορά.Και φυσικά,η οικονομική αυτοδυναμία είναι βασικό παράγωγο της παραγωγικής ανάπτυξης με στοχευμένους πάντοτε προσανατολισμούς.Παράλληλα,τουρισμός και ναυτιλία όπου η χώρα μας δεν έχει απλά το know how,αλλά δεσπόζει στην παγκόσμια αγορά,μην εισπράττοντας τα αντίστοιχα οφέλη.
    Η αγορά πάντοτε έχει τις λύσεις της και τις αντιστάσεις της. Σεβαστείτε την και έστω και τώρα ακούστε την.
    Ποιος γνωρίζει για να πιάσουμε το θέμα από την πλευρά της παραγωγής θέσεων εργασίας,αλλά και πότε αναδείχθηκε το πολύ γνωστό στους παροικούντες γεγονός ότι η ναυτιλία μας έχει δυναμική απορρόφησης εκατό χιλιάδων νέων,αυτήν τη στιγμή.Όχι σε προοπτική εικοσαετίας,αλλά άμεσα.Πόσοι είναι αυτήν τη στιγμή ; Δώδεκα χιλιάδες.Τα συμπεράσματα όλα δικά μας.

  7. Και κάτι άλλο. Μπορεί η παγκοσμιοποίηση να είναι πιο ισχυρή απ’ ότι στο παρελθόν και αυτό να καθιστά πιο δύσκολο για τα έθνη-κράτη να την ξηλώσουν, όμως ακριβώς επειδή είναι πιο ισχυρή, αυτό μπορεί να ενοποιήσει έθνη-κράτη που στον ένα ή τον άλλο βαθμό την αντιμάχονται, ενώ παλιότερα δεν υπήρχε τέτοια ανάγκη. ΗΠΑ-Βρετανία-Ρωσία και αύριο μπορεί Γαλλία και ίσως και άλλες ευρωπαϊκές χώρες με εθνικιστές ηγέτες, δεν είναι αποτελούν ασήμαντη δύναμη αν συνεργάζονται όσο ισχυρή και αν είναι η παγκοσμιοποίηση. Δεν ξέρω αν θα έχουμε ξήλωμα τις παγκοσμιοποίησης έτσι, όμως μπορεί να υπάρξουν σημαντικά ρήγματα στη διαδικασία της.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ προσθέστε το σχόλιό σας
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας