Μυρτώ Μπούτση
Πλησιάζουν τρία χρόνια από το δυστύχημα των Τεμπών, η δίκη ξεκινά στις 23 Μαρτίου στη Λάρισα, κι όμως, παρότι μοιάζει απίστευτο, εξακολουθούν να αποκαλύπτονται και άλλα (σοβαρότατα, κιόλας) κενά τόσο στην ασφάλεια των τρένων όσο και στη σχηματισθείσα δικογραφία. Ταυτόχρονα οι συγγενείς αναγκάζονται να αγωνίζονται με τα «τέρατα» της πολιτικής απαξίωσης, της δικαστικής γραφειοκρατίας και της ηθελημένης χρονοτριβής προκειμένου να δοθούν –επιτέλους– αναγκαίες απαντήσεις για τα αίτια και τις συνθήκες θανάτου των αγαπημένων τους μέσω της εκταφής. Μια διαδικασία που καθυστερεί κι άλλο όχι όμως από δική τους υπαιτιότητα, όπως έχει υπαινιχθεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης και δηλώσει απροκάλυπτα ο Αδωνης Γεωργιάδης, αλλά λόγω του μπάχαλου στη διαχείριση του αιτήματος από τις ελληνικές αρχές.
Την περασμένη Τετάρτη ο Αντώνης Ψαρόπουλος και η Επιτροπή Διερεύνησης Ανεξάρτητων Εμπειρογνωμόνων των Οικογενειών (ΕΔΑΠΟ) παρέθεσαν συνέντευξη Τύπου με αφορμή το νέο συμπληρωματικό πόρισμα που έβγαλε ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (ΕΟΔΑΣΑΑΜ) σχετικά με την ευφλεκτότητα των καθισμάτων της μοιραίας αμαξοστοιχίας του δυστυχήματος. Με βάση αυτά που ανακάλυψε, ο οργανισμός, που τόσο αμφισβητήθηκε στο πόρισμά του για το δυστύχημα των Τεμπών, καλεί τη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) και το υπουργείο Μεταφορών να ελέγξουν την ασφάλεια των καθισμάτων των αμαξοστοιχιών. Γιατί, όπως τόνισαν ο Αντ. Ψαρόπουλος και οι εμπειρογνώμονες της επιτροπής, ειδικά στο τέταρτο βαγόνι, μέσα στο οποίο σκοτώθηκαν έντεκα άνθρωποι, είχαν γίνει «επισκευές» στα καθίσματα από τη Hellenic Train που άφησαν τουλάχιστον κάποια από αυτά με σκέτο πανί, χωρίς δηλαδή το προστατευτικό βραδυφλεγές υπόστρωμα, μετατρέποντάς τα κυριολεκτικά, όπως σχολίασαν οι παρέχοντες τη συνέντευξη, σε «προσάναμμα»!
Εν αναμονή των επίσημων ανακοινώσεων (μέχρι στιγμής υπάρχουν μόνο διαρροές) για τους ελέγχους που θα γίνουν στα καθίσματα των τρένων του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου ώστε να μπορεί το επιβατικό κοινό να είναι βέβαιο ότι αυτά δεν θα επιταχύνουν τις φλόγες σε περίπτωση δυστυχήματος (!), όποιος παρακολούθησε τη συνέντευξη διαπίστωσε ότι ο πιθανός ρόλος και των καθισμάτων στους θανάτους (σε πιθανή επίταση ή επιτάχυνση της φωτιάς) δεν έχει διερευνηθεί. Κι αυτό γιατί ο ειδικός εφέτης ανακριτής Σωτήρης Μπακαΐμης κώφευε όταν οι συγγενείς ζητούσαν να αναλυθούν τα καθίσματα της αμαξοστοιχίας δύο χρόνια πριν, το 2024. Οταν τελικά έφτασε στα χέρια του το σχετικό πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, έκλεισε την ανάκριση ύστερα από δύο μέρες, συμπεριλαμβάνοντάς το στη δικογραφία αλλά μη έχοντάς το ουσιαστικά λάβει υπόψη. Μάλιστα, ακόμη και το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ μετρά την ακαταλληλότητα των καθισμάτων με βάση τις προδιαγραφές που ισχύουν για τις νέες αμαξοστοιχίες, όχι τις παλιές που ίσχυαν όταν αγοράστηκε ή επισκευάστηκε το τρένο των Τεμπών. Σύμφωνα με τον εμπειρογνώμονα Κώστα Λακαφώση, είναι δεδομένο ότι δεν τηρούνταν ούτε οι παλιές προδιαγραφές, αλλά αυτό «πρέπει κάποιος να το πει». Αυτό που γράφει ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ είναι ότι «εξακολουθεί να είναι δυνατή η εύρεση παλαιών βαγονιών που δεν συμμορφώνονται με καμία από τις απαιτήσεις» και ότι «μένει να αξιολογηθεί εάν καλύτερα υλικά επιβραδυντικά πυρκαγιάς θα μπορούσαν να παίξουν ρόλο στη δυνατότητα επιβίωσης των θυμάτων».
«Οι αρχές μάς εμπαίζουν»
Στο περιθώριο της συνέντευξης Τύπου ο Βασίλης Χατζηχαραλάμπους, πατέρας του νεκρού Παναγιώτη, απαντώντας σε ερώτηση του Documento για την πορεία της διαδικασίας εκταφής των νεκρών, που έγινε αποδεκτή μετά την απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι και τα εναγώνια και επίμονα αιτήματα κάποιων από τους συγγενείς, τόνισε ότι η εισαγγελέας πρωτοδικών Λάρισας Αικατερίνη Παπαϊωάννου με έγγραφό της προς το ΑΤ Λάρισας διέταξε να προχωρήσουν οι πραγματογνώμονες σε περιορισμένο αριθμό εξετάσεων και όχι σε όσες έχουν αιτηθεί οι συγγενείς που θέλησαν να μπουν στη δύσκολη διαδικασία της εκταφής. Ο Β. Χατζηχαραλάμπους καταγγέλλει πως οι αρχές τούς εμπαίζουν. Με αίτημά τους άλλωστε κάποιοι από τους συγγενείς που έχουν ζητήσει την εκταφή, με εκπρόσωπο τον Αντ. Ψαρόπουλο, είχαν ζητήσει από τον Νοέμβριο του 2025 να αποσταλούν τα δείγματα σε εξειδικευμένα εργαστήρια του εξωτερικού. Σύμφωνα με τον Αντ. Ψαρόπουλο, τέσσερα πανεπιστημιακά εργαστήρια σε Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη (Αριστοτέλειο) και Κρήτη έχουν απαντήσει ήδη προφορικώς ή γραπτώς ότι δεν δύνανται να πραγματοποιήσουν τις ζητηθείσες εξετάσεις. Ομως η εισαγγελέας πρωτοδικών δείχνει να επιμένει. Κι όλα αυτά ενώ η δυσκολία των αναλύσεων είναι μεγάλη – πλησιάζουν τρία χρόνια πια από την τραγωδία εξαιτίας της αρχικής αποτυχίας των ιατροδικαστών αρχών να διεξαγάγουν τις εξετάσεις όταν έπρεπε αλλά και της επίμονης μακράς άρνησης των δικαστικών αρχών να κάνουν δεκτό το αίτημα των συγγενών για εκταφή και τοξικολογικές προτού να είναι πολύ αργά.
Την ίδια στιγμή ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης απαντώντας σε σχετικό ερώτημα κρύφτηκε πίσω από το γεγονός ότι ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ δεν συνέστησε να αποσυρθούν οι αμαξοστοιχίες της Hellenic Train (συνέστησε όμως να ελεγχθούν όλα τα καθίσματα όλων των ελληνικών τρένων που κυκλοφορούν) για να παρουσιάσει το ζήτημα ως… απλή ανάγκη αναβάθμισης των προδιαγραφών. Οσο για τις εκταφές, που δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη, προχώρησε στην τουλάχιστον προκλητική δήλωση ότι η διαχείριση του θέματος από τη Δικαιοσύνη είναι «υποδειγματική»!
Το Documento δημοσιεύει σήμερα τη διάταξη με την οποία ο ειδικός εφέτης ανακριτής Σωτ. Μπακαΐμης απέρριψε τον Οκτώβριο του 2024 το αίτημα που υπέβαλαν ο πατέρας της Μάρθης Αντ. Ψαρόπουλος και άλλοι συγγενείς νεκρών για τον έλεγχο της πυρασφάλειας των καθισμάτων. Αν το είχε δεχτεί τότε, θα ξεκινούσε το πιθανότερο πολύ νωρίτερα –και όχι τρία χρόνια μετά– η διαδικασία ελέγχου των ακατάλληλων καθισμάτων των τρένων που κυκλοφορούν κανονικά όλο αυτό το διάστημα. Δημοσιεύουμε ακόμη τις διατάξεις που δείχνουν με ποιον τρόπο η ελληνική Δικαιοσύνη, με την ακαμψία της ως προς τον τόπο διεξαγωγής των χημικών και τοξικολογικών εξετάσεων στις σορούς των θυμάτων των Τεμπών που θα εκταφούν, υποβαθμίζει τις εξετάσεις που θα γίνουν τελικά και καθυστερεί κι άλλο μια διαδικασία που, τρία χρόνια μετά, κινδυνεύει σοβαρότατα να μετατραπεί σε φιάσκο.
Η άρνηση Μπακαΐμη και οι διαβεβαιώσεις
Ηταν 16 Ιουλίου 2024 όταν ο Αντ. Ψαρόπουλος εκπροσωπώντας τον εαυτό του και άλλους συγγενείς θυμάτων υπέβαλε στον εφέτη ανακριτή Λάρισας αίτημα να σταλούν δείγματα από τα καθίσματα του τρένου των Τεμπών σε ειδικό εργαστήριο του εξωτερικού. Ηδη στις 6 Δεκεμβρίου 2023 η Τροχαία Λάρισας είχε λάβει δείγματα καθισμάτων, αλλά ο φορέας στον οποίο ανατέθηκε δήλωσε αδυναμία να κάνει δοκιμές πυρανθεκτικότητας. Ο Σωτ. Μπακαΐμης έστειλε αίτημα για αιτιολογημένη γνώμη στην προϊσταμένη εισαγγελέα εφετών Λάρισας Σοφία Αποστολάκη. Το ζήτημα ανατέθηκε στην αντεισαγγελέα εφετών Αρετή Τέγου, που έκρινε ότι το αίτημα «πρέπει να απορριφθεί ως αόριστο, καθώς οι αιτούντες δεν προσδιορίζουν τι θα εισφέρει το αποτέλεσμα». Με τη σειρά του, ο ειδικός εφέτης ανακριτής απέρριψε το αίτημα στις 21 Οκτωβρίου 2024. Μάλιστα, πήρε ως δεδομένο πως οι επιβατάμαξες «χρησιμοποιούνταν από τον μεταφορέα νομίμως, ως πληρούσες το ανωτέρω πρότυπο πυρασφάλειας». Για την εξακρίβωση αυτού αρκέστηκε σε έγγραφο που του είχε στείλει έναν χρόνο νωρίτερα, στις 3 Οκτωβρίου 2023, η ΓΑΙΟΣΕ ΑΕ (φορέας στον οποίο ανήκε το υλικό των αμαξοστοιχιών που συγχωνεύτηκε με την ΤΡΑΙΝΟΣΕ ή Hellenic Train), που δήλωνε ότι τα βαγόνια «πληρούν το νόμιμο πρότυπο προδιαγραφής πυρασφάλειας UIC 546-2».
Το Documento δημοσιεύει ακόμη ένα έγγραφο παροχής στοιχείων της Hellenic Train, το οποίο συνυπογράφει ο κατηγορούμενος σήμερα στη δίκη των Τεμπών Λουίτζι Μπουσολέτι. Με ημερομηνία 11 Οκτωβρίου 2023 απευθύνεται προς τον Σ. Μπακαΐμη και απαντά σε σχετικό αίτημα παροχής στοιχείων δηλώνοντας ότι «οι εν λόγω επιβατάμαξες συμμορφώνονται με τις τότε ισχύουσες προδιαγραφές σχετιζόμενες με την πυρασφάλεια και ειδικότερα με τα πρότυπα UIC 564-2 κ.λπ». Δηλώνει μάλιστα πως «οι υπό κρίση επιβατάμαξες δεν υπέστησαν ανακαίνιση ή αναβάθμιση, πλην της επισκευής καθισμάτων» που έγινε με σύμβαση με ημερομηνία 13 Ιουλίου 2022 από τον αρχικό κατασκευαστή των καθισμάτων, «την εταιρεία ΓΟΡΖΟΥΛΙΔΗΣ – TENNIS CRAFT INTERKAT, με υλικά και προδιαγραφές πανομοιότυπες των αρχικών». Σε περίπτωση που η συγκεκριμένη «επισκευή» ευθύνεται για τα καθίσματα που έμειναν μόνο με πανί, τότε το συγκεκριμένο έγγραφο μεταφέρει ψευδή πληροφόρηση. Γιατί, όπως έδειξε το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, τα παλαιότερα καθίσματα της αμαξοστοιχίας είχαν καλύτερη πυρασφάλεια (το παλαιό δείγμα που αναλύθηκε δίνει αποτέλεσμα μέτρησης 82,7 kW/m2 (με όριο ασφαλείας τα 50 kW/m2) και τα νεότερα καθίσματα στο μοιραίο τέταρτο βαγόνι υπολείπονται κατά πολύ του ορίου ασφαλείας, δίνοντας αποτέλεσμα 192,3 kW/m2.
Το έγγραφο σπεύδει να διευκρινίσει ότι «οι υπό κρίση επιβατάμαξες δεν υπέστησαν ανακαίνιση ή αναβάθμιση» αλλά «επισκευή» (με άλλα λόγια, δεν υπόκεινται στα νέα όρια ασφαλείας που μετρά ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ). Οπως διευκρίνισαν οι πραγματογνώμονες των συγγενών, η εταιρεία «βάπτιζε επισκευές» τις αναβαθμίσεις, ακριβώς για να μη χρειάζεται να αναβαθμίσει και την ασφάλεια.
«Βρείτε εργαστήριο, εντός της ελληνικής επικράτειας»
Χρειάστηκαν μια απεργία πείνας 27 ημερών, του Π. Ρούτσι, και αρκετές κυβιστήσεις από τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη, που είχε πει ότι δεν είναι αρμόδιος ο Αρειος Πάγος για το αίτημα εκταφής, ενώ τελικά το ανώτατο δικαστήριο έκανε –με τα πολλά– δεκτό το αίτημα Ρούτσι, για να μπορέσουν οι συγγενείς να προχωρήσουν στη μακάβρια και δύσκολη απόφαση της εκταφής. Μια απόφαση άκρως απαραίτητη, αφού οι ιατροδικαστές των Τεμπών δεν έκαναν εξαρχής τις ιστολογικές, βιοχημικές και τοξικολογικές εξετάσεις που θα επιβεβαίωναν ή θα διέψευδαν οριστικά τις υποψίες για το περιεχόμενο της εμπορικής αμαξοστοιχίας.
Και στη συνέχεια οι δικαστικές αρχές δεν έκαναν δεκτά τα απανωτά αιτήματα των συγγενών, με χαρακτηριστική περίπτωση εκείνη του τωρινού προσωρινού προέδρου του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων των Τεμπών Παύλου Ασλανίδη, αιτήματα εκταφής του γιου του οποίου είχαν κατατεθεί και απορριφθεί ήδη τον Δεκέμβριο του 2024 και τον Απρίλιο του 2025, ενώ αντίστοιχη ήταν η απάντηση και στα αιτήματα της Μαρίας Καρυστιανού και του Χρήστου Τηλκερίδη.
Το Documento δημοσιεύει έκθεση διορισμού πραγματογνωμόνων από το ΑΤ Καισαριανής, ένα από τα τμήματα που έχουν αναλάβει τις εκταφές, προς τους πραγματογνώμονες ιατροδικαστές, με ημερομηνία Δεκεμβρίου 2025, στο οποίο τους ζητείται να βρουν εργαστήριο «εντός της Ελληνικής Επικράτειας που να είναι δυνατόν να διενεργηθούν όλες οι αιτούμενες ιατρικές εξετάσεις» (και ενώ οι συγγενείς είχαν ήδη ενημερώσει ότι δεν υπάρχει τέτοιο εργαστήριο εντός Ελλάδας). Τέλος, στις 12 Ιανουαρίου, η Αικ. Παπαϊωάννου παραγγέλνει «τοξικολογικές, χημικές και λοιπές εργαστηριακές εξετάσεις να διενεργηθούν μόνο εφόσον και στο μέτρο που κριθούν επιστημονικά εφικτές από τους αρμόδιους ιατροδικαστές», και πάλι χωρίς να εξετάζει το ενδεχόμενο επιλογής εργαστηρίου στο εξωτερικό.
