Τα εννέα δέκατα (90%) του συνολικού όγκου της είναι γεμάτα με υδρόθειο, η συγκέντρωση του οποίου αυξάνεται συνεχώς.
Φυσικά φράγματα κρατούν την τοξική ζώνη εγκλωβισμένη στο βυθό, όμως η ανθρώπινη παρέμβαση και η κλιματική αλλαγή την ωθούν πλέον προς την επιφάνεια.
Το αρχέγονο κατακλυσμιαίο γεγονός και ο θάνατος του οικοσυστήματος
Πριν από περίπου 7.000 χρόνια, στη θέση της σημερινής θάλασσας υπήρχε μια τεράστια λίμνη γλυκού νερού, η στάθμη της οποίας βρισκόταν 100 μέτρα χαμηλότερα από τη σημερινή. Γύρω στο 5600 π.Χ., το λιώσιμο των παγετώνων ύψωσε τη στάθμη των παγκόσμιων ωκεανών, με αποτέλεσμα τα αλμυρά νερά της Μεσογείου να σπάσουν τον ισθμό του Βοσπόρου.
Μια βιβλική ροή νερού, πλάτους ενός χιλιομέτρου, πλημμύριζε τις ακτές με ταχύτητα 15 εκατοστών την ημέρα.
Το βαρύ, αλμυρό νερό της Μεσογείου κάθισε στον πυθμένα, εκτοπίζοντας τις ελαφρύτερες μάζες του λιμναίου νερού προς τα πάνω.
Δισεκατομμύρια τόνοι οργανικής ύλης (ψάρια του γλυκού νερού και φυτά) πέθαναν ακαριαία και βυθίστηκαν.
Εκεί, σε συνθήκες πλήρους απουσίας οξυγόνου, άρχισε η αποσύνθεση.
Τα θειχοαναγωγικά βακτήρια που ανέλαβαν να «καταβροχθίσουν» αυτό το ίζημα άρχισαν να εκλύουν υδρόθειο, μετατρέποντας τη λίμνη σε μια παγκόσμια αποθήκη δηλητηρίου.
Οι δύο «όροφοι» της Μαύρης Θάλασσας
Η θάλασσα είναι ξεκάθαρα χωρισμένη σε δύο κόσμους:
– Το ζωντανό στρώμα (0-150 μέτρα): Το επιφανειακό στρώμα έχει αλμυρότητα περίπου 18‰ (το μισό της Μεσογείου).
Εκεί υπάρχει οξυγόνο και ευδοκιμούν δελφίνια, ψάρια και άλγες.
– Η νεκρή ζώνη (Από τα 150 μέτρα έως τον βυθό): Εδώ το οξυγόνο εξαφανίζεται τελείως και αντικαθίσταται από το υδρόθειο.
Στα βαθύτερα στρώματα, η συγκέντρωση του αερίου φτάνει τα 11 χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο.
Ανάμεσα στους δύο αυτούς κόσμους υπάρχει μια στενή ζώνη μετάβασης, πάχους περίπου 20 μέτρων, που ονομάζεται «χημειοκλινές».
Τα ψάρια δεν μπορούν να περάσουν αυτό το σύνορο, καθώς το αέριο μπλοκάρει ακαριαία την κυτταρική αναπνοή.
Ο συνολικός όγκος υδροθείου στη Μαύρη Θάλασσα υπολογίζεται στους 4,6 δισεκατομμύρια τόνους, γεγονός που την καθιστά τη μεγαλύτερη τοξική παγίδα του πλανήτη.
– Το παράδοξο της χρονοκάψουλας: Η απόλυτη απουσία οξυγόνου στο βυθό δημιουργεί ένα μοναδικό φαινόμενο φυσικής συντήρησης.
Οι αρχαιολόγοι ανακαλύπτουν αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά ναυάγια που μοιάζουν ανέπαφα, καθώς στο περιβάλλον αυτό δεν μπορούν να ζήσουν οι οργανισμοί που τρέφονται με ξύλο (όπως το σαράκι της θάλασσας) ούτε να υπάρξει διάβρωση.
Ο χρόνος εκεί κάτω έχει κυριολεκτικά παγώσει.
Γιατί δεν αναμιγνύονται τα στρώματα νερού;
Τα στρώματα συγκρατούνται στη θέση τους λόγω της τεράστιας διαφοράς πυκνότητας.
Το βαθύ νερό είναι πολύ πιο κρύο και αλμυρό (άρα βαρύ), οπότε κάθεται ακίνητο στον πυθμένα.
Αντίθετα, τα επιφανειακά νερά ανανεώνονται και γίνονται πιο ελαφρά από τα γλυκά νερά τεράστιων ποταμών, όπως ο Δούναβης και ο Δνείπερος.
Αυτή η διαφορά λειτουργεί σαν μια «αόρατη τσιμεντένια οροφή» που δεν μπορούν να διαπεράσουν ούτε οι πιο ισχυρές καταιγίδες.
Επιπλέον, ο Βόσπορος είναι πολύ ρηχός (δεν ξεπερνά τα 27 μέτρα βάθος) για να επιτρέψει τη σωστή ανακυκλοφορία και τον καθαρισμό των υδάτων από τα βάθη, μετατρέποντας τη Μαύρη Θάλασσα σε ένα απομονωμένο, κλειστό σύστημα.
Η οικολογική απειλή: Το δηλητήριο ανεβαίνει
Όσο το υδρόθειο παραμένει εγκλωβισμένο κάτω από την τρομερή πίεση του νερού, δεν υπάρχει κίνδυνος για τους ανθρώπους στις ακτές.
Ωστόσο, μια έντονη σεισμική δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει τοπικές αναθυμιάσεις.
Το 1927, μετά από έναν ισχυρό σεισμό στην Κριμαία, οι κάτοικοι ένιωσαν έντονη μυρωδιά θείου, ενώ αναφέρθηκαν ακόμα και φλόγες στην επιφάνεια της θάλασσας από ανάφλεξη αερίων.
Ο πραγματικός κίνδυνος, όμως, δεν είναι μια ξαφνική έκρηξη, αλλά ο αργός στραγγαλισμός του οικοσυστήματος.
Τα τελευταία 30 χρόνια, το «σύνορο του θανάτου» έχει ανέβει κατά 10-15 μέτρα.
Ενώ παλαιότερα βρισκόταν σταθερά στα 150 μέτρα, σήμερα σε ορισμένες περιοχές εντοπίζεται ακόμη και στα 80 μέτρα από την επιφάνεια!
Ο ανθρώπινος παράγοντας επιταχύνει το κακό
Η αιτία αυτής της ανησυχητικής ανόδου είναι κυρίως ανθρωπογενής.
Τα χημικά λιπάσματα που ξεπλένονται από τα χωράφια και καταλήγουν στους ποταμούς προκαλούν το φαινόμενο του ευτροφισμού (υπερβολική ανάπτυξη άλγεων στην επιφάνεια).
Όταν αυτά τα φυτά πεθαίνουν, πέφτουν μαζικά στο βυθό, αυξάνοντας την «τροφή» για τα βακτήρια που παράγουν το υδρόθειο.
Παράλληλα, τα φράγματα στους ποταμούς αλλάζουν τη ροή του γλυκού νερού, ενώ η υπεραλίευση καταστρέφει τη βιοποικιλότητα.
Όπως προειδοποιούν οι κλιματόλογοι, με τη συνεχή άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη και τη ρύπανση, ο άνθρωπος ουσιαστικά «ταΐζει» και μεγαλώνει μια γιγαντιαία, τοξική βόμβα στην αυλή της Ευρώπης.
