Και ενώ το δολάριο εξακολουθεί να κατέχει την πρώτη θέση με μεγάλη διαφορά, ένα νέο ερώτημα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία: μπορεί το κινεζικό γουάν να ξεπεράσει το ευρώ και να εξελιχθεί στο δεύτερο σημαντικότερο νόμισμα διεθνών συναλλαγών;
Οι εξελίξεις του 2026 δείχνουν ότι το σενάριο αυτό δεν είναι πλέον θεωρητικό.
Ρεκόρ συναλλαγών μετά την κρίση με το Ιράν
Στις αρχές Απριλίου, λίγες μόλις ώρες μετά την τηλεοπτική ομιλία του Αμερικανού προέδρου Donald Trump, κατά την οποία απείλησε το Ιράν με καταστροφικά πλήγματα, το κινεζικό διασυνοριακό σύστημα πληρωμών CIPS (Cross-Border Interbank Payment System) κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ συναλλαγών.
Στις 2 Απριλίου ο όγκος συναλλαγών ανήλθε στα 1,22 τρισ. γουάν (περίπου 180 δισ. δολάρια), σχεδόν διπλάσιος από τον ημερήσιο μέσο όρο του Φεβρουαρίου.
Η εκτίναξη αυτή συνδέεται άμεσα με την αύξηση των ενεργειακών συναλλαγών σε γουάν από πετρελαιοπαραγωγές χώρες, στο πλαίσιο του λεγόμενου «πετρογουάν» (petroyuan).
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Hormuz επιτάχυναν μια τάση που ήδη διαμορφωνόταν τα τελευταία χρόνια: όλο και περισσότερες χώρες αναζητούν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και αποθεματικά νομίσματα πέραν του δολαρίου.
Το δολάριο παραμένει κυρίαρχο
Παρά τη δυναμική του γιουάν, η πραγματικότητα παραμένει ότι το αμερικανικό νόμισμα εξακολουθεί να κυριαρχεί.
Σύμφωνα με στοιχεία του συστήματος SWIFT, το δολάριο χρησιμοποιείται σε ποσοστό άνω του 45%-50% των παγκόσμιων διασυνοριακών πληρωμών, ενώ το ευρώ ακολουθεί με περίπου 20%-22%.
Το γιουάν βρίσκεται ακόμη αρκετά χαμηλότερα, ωστόσο η απόσταση μειώνεται σταθερά.
Η Κίνα έχει ήδη εξελιχθεί στον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο περισσότερων από 120 χωρών παγκοσμίως, γεγονός που δημιουργεί φυσική ζήτηση για χρήση του γιουάν στις εμπορικές συναλλαγές.
Παράλληλα, η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας έχει συνάψει δεκάδες διμερείς συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων (swap agreements) με κεντρικές τράπεζες ανά τον κόσμο, διευκολύνοντας τη χρήση του γουάν στο διεθνές εμπόριο.
Η αδυναμία της Ευρώπης
Για αρκετούς αναλυτές, η άνοδος του γουάν δεν εξαρτάται μόνο από την ενίσχυση της Κίνας αλλά και από τη σχετική υποχώρηση της Ευρώπης.
Ο Liu Xiaochun, αντιπρόεδρος της Ακαδημίας Χρηματοοικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Shanghai Jiao Tong, υποστήριξε ότι εάν η Ευρώπη συνεχίσει να κινείται σε τροχιά χαμηλής ανάπτυξης, το ευρώ κινδυνεύει να χάσει τη δεύτερη θέση ταχύτερα απ’ όσο πολλοί εκτιμούν.
Η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει μια σειρά διαρθρωτικών προκλήσεων:
• υψηλό ενεργειακό κόστος μετά τη ρήξη με τη Ρωσία,
• ασθενική βιομηχανική παραγωγή,
• δημογραφική γήρανση,
• χαμηλή παραγωγικότητα,
• περιορισμένη ανάπτυξη σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Ασία.
Η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, έχει περάσει τα τελευταία χρόνια από περιόδους στασιμότητας, ενώ βιομηχανικοί κολοσσοί μεταφέρουν επενδύσεις προς τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Ασία.
Αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις και στο διεθνές βάρος του ευρώ.
Το γιουάν ως νόμισμα εμπορίου
Η πραγματική ισχύς του κινεζικού νομίσματος δεν βρίσκεται ακόμη στα παγκόσμια αποθεματικά αλλά στο εμπόριο.
Ο διοικητής της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας, Pan Gongsheng, δήλωσε ήδη από το 2025 ότι το γιουάν είχε εξελιχθεί στο δεύτερο σημαντικότερο νόμισμα χρηματοδότησης του παγκόσμιου εμπορίου και στο τρίτο σημαντικότερο νόμισμα πληρωμών διεθνώς.
Τα τελευταία χρόνια:
• η Ρωσία πραγματοποιεί μεγάλο μέρος του εμπορίου της με την Κίνα σε γουάν,
• χώρες του Κόλπου αυξάνουν τις ενεργειακές συναλλαγές σε κινεζικό νόμισμα,
• μέλη των BRICS ενισχύουν τη χρήση τοπικών νομισμάτων,
• πολλές αναδυόμενες οικονομίες μειώνουν σταδιακά την εξάρτησή τους από το δολάριο.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, οι οποίες έπεισαν πολλές κυβερνήσεις ότι η υπερβολική εξάρτηση από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα ενέχει γεωπολιτικούς κινδύνους.
Το πλεονέκτημα της ενεργειακής μετάβασης
Η Κίνα διαθέτει ένα ακόμη στρατηγικό πλεονέκτημα.
Ελέγχει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αλυσίδας αξίας στις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας:
• περίπου το 80% της παγκόσμιας παραγωγής φωτοβολταϊκών πάνελ,
• σχεδόν το 80% της παραγωγής μπαταριών,
• περίπου το 75% της παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων.
Η βιομηχανία καθαρής ενέργειας της χώρας αποτιμάται πλέον σε περισσότερα από 2 τρισ. δολάρια και αποτέλεσε περίπου το ένα τρίτο της κινεζικής οικονομικής ανάπτυξης το 2025.
Καθώς ολοένα περισσότερες χώρες εισάγουν κινεζικές ενεργειακές τεχνολογίες, αυξάνονται και οι πιθανότητες οι συναλλαγές αυτές να πραγματοποιούνται σε γουάν.
Ένας θαυμαστός πολυνομισματικός κόσμος
Πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν το γουάν θα «νικήσει» το ευρώ ή το δολάριο.
Το πιθανότερο σενάριο είναι η μετάβαση προς ένα πολυνομισματικό σύστημα, στο οποίο διαφορετικά νομίσματα θα κυριαρχούν σε διαφορετικές περιοχές και τομείς της οικονομίας.
Το δολάριο ενδέχεται να παραμείνει το βασικό παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα για δεκαετίες ακόμη.
Ωστόσο, το γιουάν φαίνεται να αποκτά ολοένα σημαντικότερο ρόλο στις ενεργειακές συναλλαγές, στο εμπόριο της Ασίας, στις χώρες των BRICS και στον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο.
Εάν η οικονομική στασιμότητα της Ευρώπης συνεχιστεί και η Κίνα διατηρήσει τη θέση της ως η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη του πλανήτη, η υπέρβαση του ευρώ από το γουάν ίσως αποτελέσει το επόμενο μεγάλο ορόσημο στην αναδιαμόρφωση του παγκόσμιου νομισματικού συστήματος.
Η πραγματική πρόκληση για το Πεκίνο, ωστόσο, δεν είναι μόνο να αυξήσει τη χρήση του γιουάν στις συναλλαγές.
Είναι να δημιουργήσει ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα αρκετά βαθύ, αξιόπιστο και ανοικτό ώστε οι επενδυτές να το εμπιστευθούν ως εναλλακτική λύση απέναντι στο δολάριο.
Εκεί θα κριθεί τελικά αν η εποχή της αποδολαριοποίησης θα οδηγήσει πράγματι σε μια νέα παγκόσμια νομισματική τάξη.
