Η κρίση με το Ιράν κυριάρχησε στις συνομιλίες, όμως στο παρασκήνιο ΗΠΑ-Κίνα μετρούν δυνάμεις για τεχνολογία, εμπόριο και τη νέα παγκόσμια ισορροπία.
Μαριάννα Κουτέλα
Εμπορικοί πόλεμοι, ανοιχτές συγκρούσεις για την τεχνολογία και τα μικροτσίπ, εκτόξευση της τεχνητής νοημοσύνης αλλά και σταδιακή ενίσχυση της κινεζικής επιρροής παγκοσμίως. Oλα αυτά μεσολάβησαν από το 2017, την τελευταία φορά που ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Σι Τζινπίνγκ είχαν βρεθεί ο ένας απέναντι από τον άλλον.
Επισήμως, στο επίκεντρο της Συνόδου Κορυφής του Αμερικανού προέδρου και του Κινέζου ομoλόγου του (13-15 Μαΐου) βρέθηκαν ο πόλεμος στο Ιράν, η ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο και η ανάγκη αποφυγής νέων εντάσεων στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο το μεγαλύτερο βάρος της συνάντησης φαίνεται ότι βρισκόταν αλλού: στον ολοένα πιο σκληρό ανταγωνισμό Ουάσινγκτον και Πεκίνου για την οικονομική και τεχνολογική κυριαρχία. Αλλωστε το γεγονός ότι ο Τραμπ επέλεξε να ταξιδέψει στην Κίνα συνοδευόμενος από κορυφαίους επιχειρηματίες και ισχυρά ονόματα του αμερικανικού τεχνολογικού κόσμου μόνο τυχαίο δεν θεωρείται.
Η συνάντηση κατέδειξε παράλληλα μια ευρύτερη γεωπολιτική πραγματικότητα. Η Κίνα του 2026 δεν αντιμετωπίζει πλέον τις ΗΠΑ από θέση άμυνας, όπως την περίοδο της πρώτης θητείας Τραμπ. Εχοντας αντέξει τις πιέσεις των προηγούμενων ετών και έχοντας επενδύσει στρατηγικά στην αυτάρκεια, την τεχνολογία και στις διεθνείς της συμμαχίες, το Πεκίνο επιδιώκει πλέον να εμφανίζεται ως ισότιμη υπερδύναμη απέναντι στην Ουάσινγκτον και να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
Ατζέντα χωρίς ουσιαστικές συγκλίσεις
Παρά τις θριαμβευτικές δηλώσεις του ενοίκου του Λευκού Οίκου για «φανταστικές συμφωνίες» και «ισχυρές σχέσεις», λίγα φαίνεται ότι μετακινήθηκαν στα φλέγοντα ανοιχτά μέτωπα. Ο Ντάνιελ Μάρκι, αντιπρόεδρος και ανώτερος ερευνητής του αμερικανικού think tank Stimson Center, σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του οργανισμού υπογράμμισε ότι η ατζέντα της συνάντησης ήταν υπερφορτωμένη, με ζητήματα όπως το Ιράν, η Ταϊβάν, η τεχνολογία και η ενέργεια να συνυπάρχουν, γεγονός που καθιστά απίθανη μια ουσιαστική συμφωνία.
Επιπλέον ο Αντρέα Γκιζέλι, λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Εξετερ στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε ανάλυσή του στο ειδησεογραφικό κανάλι Iran International με έδρα το Λονδίνο σημειώνει ότι η επίσκεψη του Τραμπ στο Πεκίνο φαίνεται να επιβεβαιώνει δύο βασικές διαστάσεις της κινεζικής στάσης απέναντι στην κρίση με το Ιράν: αφενός ότι η Κίνα εμφανίζεται πρόθυμη να συμβάλει στην αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης, αφετέρου ότι δεν προτίθεται να το πράξει σε βάρος της Τεχεράνης.
Παιχνίδι ισορροπίας Τεχεράνης – Ουάσινγκτον
Η Κίνα αποτελεί στενό διπλωματικό εταίρο του Ιράν και κορυφαίο αγοραστή του πετρελαίου της χώρας, ενώ παρουσιάζεται ως θερμός υποστηρικτής της ειρήνης στην περιοχή από την έναρξη της σύγκρουσης. Η αμερικανική αποτύπωση της συνάντησης, σύμφωνα με την οποία η Κίνα αντιτίθεται στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων από το Ιράν, συνιστά ένδειξη καλής θέλησης. Το Πεκίνο έχει λόγους να ακούσει τις αμερικανικές ανησυχίες, καθώς δεν επιθυμεί κατάρρευση της εύθραυστης αποκλιμάκωσης και παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ούτε μια νέα παγκόσμια ύφεση που θα έπληττε τις κινεζικές εξαγωγές. Παρά τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από τη στροφή στην ηλεκτροκίνηση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η κινεζική οικονομία παραμένει εκτεθειμένη σε σοβαρές αναταράξεις από την κρίση στη Μέση Ανατολή.
Οπως αναφέρθηκε στο περιθώριο της συνόδου, υπήρξαν ενδείξεις –μεταξύ άλλων και σε σχόλια που αναδείχτηκαν από το ειδησεογραφικό μέσο Fox News– ότι η Κίνα θα μπορούσε να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στη σταθεροποίηση της κατάστασης γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ. Ομως αυτό δεν συνεπάγεται ουσιαστική μετατόπιση της θέσης του Πεκίνου ή υπαναχώρηση από τις στρατηγικές προτεραιότητές του, με την Ταϊβάν και τις ισορροπίες ασφαλείας στον Ινδο-Ειρηνικό να φαίνεται ότι βρίσκονται στο επίκεντρο.
Ο στρατηγικός στόχος της Ουάσινγκτον πάντως παραμένει ασαφής. Δεν αρκεί η κατηγορία προς την Κίνα ότι στηρίζει εμμέσως το Ιράν, εφόσον δεν έχει αποσαφηνιστεί τι ακριβώς επιδιώκουν οι ΗΠΑ: κατάπαυση του πυρός, επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, περιορισμό της ιρανικής περιφερειακής δραστηριότητας και στήριξης σε ομάδες «αντιπροσώπων» (βασική επιδίωξη του Ισραήλ), εγγυήσεις ασφαλείας για τους συμμάχους τους στην περιοχή ή έναν συνδυασμό των παραπάνω;
