Τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου (SPR), η ενεργειακή «ασπίδα» της Αμερικής απέναντι σε κρίσεις εφοδιασμού, έχουν υποχωρήσει πλέον στα περίπου 340 εκατομμύρια βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από την ίδρυσή του πριν από 43 χρόνια.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που ξυπνά δυσάρεστες ιστορικές μνήμες, καθώς το 1983 ήταν η χρονιά κατά την οποία η σοβιετική οικονομία άρχισε να εμφανίζει τα πρώτα σοβαρά σημάδια αποσύνθεσης.
Το μεγάλο άδειασμα των αποθεμάτων
Η Ουάσινγκτον αναγκάστηκε να αντλήσει τεράστιες ποσότητες πετρελαίου από τα στρατηγικά της αποθέματα προκειμένου να συγκρατήσει τις τιμές των καυσίμων εν μέσω διεθνών αναταράξεων και της στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το Ιράν.
Η αποστράγγιση των αποθεμάτων δεν ξεκίνησε σήμερα.
Την περίοδο 2022-2023, η κυβέρνηση του Joseph Biden προχώρησε σε μαζικές αποδεσμεύσεις πετρελαίου από τα SPR, ενώ στη συνέχεια η κυβέρνηση του Donald Trump συνέχισε να χρησιμοποιεί το απόθεμα ως εργαλείο σταθεροποίησης της αγοράς.
Το αποτέλεσμα είναι σοκαριστικό: από περίπου 600 εκατομμύρια βαρέλια στα τέλη του 2021, τα διαθέσιμα αποθέματα έχουν σχεδόν υποδιπλασιαστεί, αφήνοντας τη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη με σημαντικά περιορισμένα περιθώρια άμυνας απέναντι σε μια νέα κρίση.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα SPR διαθέτoυν πλέον λιγότερο από το μισό της εγκεκριμένης χωρητικότητάς του, η οποία ξεπερνά τα 700 εκατομμύρια βαρέλια.
Οι παρεμβάσεις πέτυχαν να περιορίσουν προσωρινά την εκτόξευση των τιμών, όμως δεν αντιμετώπισαν το βασικό πρόβλημα: την πραγματική προσφορά πετρελαίου και τη δομική ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Το στρατηγικό απόθεμα λειτουργεί ως το τελευταίο ανάχωμα όταν η αγορά βρεθεί σε κατάσταση πανικού. Όμως σήμερα το ανάχωμα αυτό εμφανίζει επικίνδυνες ρωγμές.
Σε περίπτωση νέου σοβαρού γεωπολιτικού σοκ, οι ΗΠΑ ενδέχεται να βρεθούν χωρίς επαρκή εργαλεία παρέμβασης για να σταθεροποιήσουν την αγορά.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι, με τα σημερινά δεδομένα, τα διαθέσιμα αποθέματα επαρκούν για περίπου 40 έως 45 ημέρες κάλυψης των αμερικανικών αναγκών χωρίς εισαγωγές πετρελαίου.
Πριν από λίγα χρόνια, το χρονικό αυτό περιθώριο ήταν σχεδόν διπλάσιο.
Ο εφιάλτης της αναπλήρωσης
Το πρόβλημα δεν σταματά στην εξάντληση των αποθεμάτων. Η αναπλήρωσή τους αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη.
Οι τεχνικές δυνατότητες του αμερικανικού συστήματος επιτρέπουν την εισαγωγή μόλις 600.000 έως 700.000 βαρελιών ημερησίως στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης.
Ακόμη και υπό ιδανικές συνθήκες, η αναπλήρωση 200 εκατομμυρίων βαρελιών θα απαιτούσε περίπου έναν χρόνο συνεχούς λειτουργίας στο μέγιστο επίπεδο. Στην πράξη, η διαδικασία ενδέχεται να διαρκέσει αρκετά χρόνια.
Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση θα πρέπει να αγοράζει πετρέλαιο σε μια περίοδο ακραίας μεταβλητότητας των αγορών, με το κόστος να εκτιμάται μεταξύ 8,5 και 13,5 δισ. δολαρίων, ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών.
Κάθε νέα άνοδος του Brent ή του WTI απειλεί να μετατρέψει την αναπλήρωση των SPR σε ένα οικονομικό και πολιτικό σοκ για την Ουάσινγκτον.
Η βόμβα του ντίζελ
Ωστόσο, σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, ο πραγματικός κίνδυνος δεν βρίσκεται στο αργό πετρέλαιο αλλά στο ντίζελ.
Ο Larry Johnson προειδοποιεί ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με πραγματικές ελλείψεις ντίζελ ήδη από τον Ιούλιο, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την οικονομία.
Σε αντίθεση με τη βενζίνη, το ντίζελ αποτελεί τη βάση της σύγχρονης οικονομικής δραστηριότητας. Χρησιμοποιείται στις μεταφορές εμπορευμάτων, στην εφοδιαστική αλυσίδα, στη βιομηχανία, στη γεωργία και στις θαλάσσιες μεταφορές.
Εάν οι τιμές του ντίζελ εκτοξευθούν ή εάν εμφανιστούν ελλείψεις, το κόστος θα μεταφερθεί σχεδόν αυτόματα σε κάθε προϊόν που φτάνει στα ράφια των καταστημάτων.
Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένας νέος κύκλος πληθωρισμού κόστους, που θα συμπιέσει τα εταιρικά κέρδη, θα αποδυναμώσει την καταναλωτική ζήτηση και θα αυξήσει τον κίνδυνο ύφεσης.
Γιατί ο Trump επιδιώκει συμφωνία με το Ιράν
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, πολλοί αναλυτές ερμηνεύουν τη μεταστροφή της στάσης του Donald Trump απέναντι στην Τεχεράνη ως αποτέλεσμα ψυχρού οικονομικού υπολογισμού.
Η Ουάσινγκτον γνωρίζει ότι κάθε νέα στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή συνεπάγεται αυξημένη κατανάλωση καυσίμων, μεγαλύτερη πίεση στα αποθέματα και νέες αναταράξεις στις αγορές ενέργειας.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πλέον αν θα χρησιμοποιηθεί ξανά το στρατηγικό απόθεμα ή αν ο OPEC θα αυξήσει την παραγωγή του.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει η αμερικανική οικονομία χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπη με μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση.
Η σύγκριση με τη Σοβιετική Ένωση ίσως ακούγεται υπερβολική, όμως δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα περισσότεροι αναλυτές ανακαλούν τα γεγονότα της δεκαετίας του 1980.
Τότε, η κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου στέρησε από τη Μόσχα ζωτικής σημασίας έσοδα, επιταχύνοντας την αποδυνάμωση ενός ήδη πιεσμένου οικονομικού συστήματος.
Σήμερα, οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα. Αντιμετωπίζουν όμως μια διαφορετική απειλή: εξαντλημένα αποθέματα, αυξημένο κόστος ενέργειας, πιθανές ελλείψεις ντίζελ και μια γεωπολιτική πραγματικότητα που μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγες ώρες.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η ενεργειακή ασφάλεια της υπερδύναμης δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
Και όταν ακόμη και η Αμερική αρχίζει να ανησυχεί για τα καύσιμά της, οι αγορές σε όλο τον κόσμο έχουν κάθε λόγο να παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις.