Δημήτρης Κούλαλης
«Έχουμε πόλεμο, μην το γελάς μωρό μου». Ο σχεδόν προφητικός στίχος του Τζίμη Πανούση συνόδευσε την εικόνα της… αλίευσης –κατά τον Νίκο Δένδια– του θαλάσσιου drown-καμικάζι που εντοπίστηκε στη Λευκάδα. Με αναμμένες τις μηχανές, το πολεμικό σκάφος υβριδικών επιθέσεων έφερε ξανά στο προσκήνιο τα ερωτήματα για το κατά πόσο ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρεάζει πλέον άμεσα και τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο.
Παράλληλα το περιστατικό γεννά ερωτήματα για το κατά πόσο υπήρχε προγενέστερη πληροφόρηση ή επιχειρησιακή εκτίμηση κινδύνου από τις ελληνικές αρχές.
Άσκηση ετοιμότητας
Σε κάθε περίπτωση ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μόλις στις 30 Μαρτίου 2026 το Documento είχε αποκαλύψει ότι την επομένη το Λιμενικό Σώμα, παρουσία του υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής Βασίλη Κικίλια, θα πραγματοποιούσε ναυτική άσκηση στην Ελευσίνα.
Το σενάριο περιλάμβανε πλήγμα κατά δεξαμενόπλοιου από μη επανδρωμένο αεροσκάφος που προκαλεί διαρροή πετρελαιοειδών και ενεργοποιεί άμεσα τους μηχανισμούς αντιμετώπισης θαλάσσιας ρύπανσης. Τότε οι ναυτεργάτες κατήγγειλαν στην εφημερίδα μας ότι πρόκειται για «πρόβα πολέμου».
Μάλιστα το ρεπορτάζ ανέφερε: «Η ανησυχία που προκαλούν οι εξελίξεις και οι ετοιμασίες του ελληνικού κράτους σε καιρούς πολεμικής ανάφλεξης γίνεται ακόμη πιο έντονη, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι τέτοια άσκηση δεν έλαβε χώρα ούτε το 2023 ούτε το 2024».
«Θα το διερευνήσουμε»
Ενάμιση μήνα μετά και ενώ είχε βρεθεί το drone, ο Ν. Δένδιας προσήλθε στη συνεδρίαση των ΥΕΘΑ της ΕΕ στις Βρυξέλλες (12/5) δηλώνοντας ότι θα ενημερώσει τους ομολόγους του καθώς και τον υπουργό Άμυνας της Ουκρανίας Μιχάιλο Φεντόροφ. Παράλληλα επιβεβαίωσε ότι το drone είναι ουκρανικό.
Ο Φεντόροφ αρκέστηκε να πει ότι στο Κίεβο θα «διερευνήσουν» το περιστατικό. Την ίδια ώρα βέβαια οι Ευρωπαίοι ΥΕΘΑ συζητούσαν την περαιτέρω υποστήριξη της χώρας του. Αργότερα ο Ν. Δένδιας από το Αγαθονήσι ανέφερε ότι αναμένει τις εξηγήσεις του Ουκρανού ομολόγου του, ενώ τόνισε πως «το σκάφος […] έθεσε σε κίνδυνο τη ναυσιπλοΐα».
Ωστόσο δεν αποκαλύφθηκαν η προέλευση και ο στόχος του drone.
«Πόλεμος χωρίς σύνορα»
Ίσως γι’ αυτό Έλληνας διπλωμάτης δήλωσε πρόσφατα ότι «ζούμε σε πόλεμο χωρίς σύνορα». Ο ίδιος θύμιζε ότι το τελευταίο εξάμηνο δύο πλοία ρωσικών συμφερόντων χτυπήθηκαν από ουκρανικά μη επανδρωμένα σκάφη. Ένα ανοιχτά της Μάλτας και ένα νότια της Κρήτης.
Αυτήν τη στιγμή το σκάφος βρίσκεται σε εγκαταστάσεις του Πολεμικού Ναυτικού στον Σκαραμαγκά και εξετάζεται. Πληροφορίες αναφέρουν ότι για την υπόθεση ετοιμάζεται πόρισμα από το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας προκειμένου να σταλεί στην πολιτική ηγεσία και η κυβέρνηση να κάνει –όπως λέγεται– διάβημα στο Κίεβο.
Πέραν αυτού, το ζήτημα μάλλον αποκτά και ποινική διάσταση, καθώς το πόρισμα αναμένεται να διαβιβαστεί στο Λιμενικό και από εκεί να πάρει τον δρόμο στον εισαγγελέα.
Μολαταύτα, κύκλοι του ΥΕΘΑ ανέφεραν ότι το ίχνος του drone είναι εφάμιλλο τουριστικής λέμβου και θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για τις αρχές να εντοπιστεί. «Δικαιολογίες αντί σοβαρών απαντήσεων» σχολιάζουν στο Documento ανώτατες στρατιωτικές πηγές.
«Eθνική ασφάλεια»
Για τον Κωνσταντίνο Λουκόπουλο, αντιστράτηγο ε.α. και γεωστρατηγικό αναλυτή, η περίπτωση της Λευκάδας «αναδεικνύει πρόβλημα εθνικής ασφάλειας».
Ο συνομιλητής μας επισημαίνει ότι η υποβάθμιση του ζητήματος –αρχικά– από τον Ν. Δένδια, είτε χρησιμοποιώντας τον όρο «αλίευση» είτε εκτρέποντας την προσοχή από το κύριο θέμα λέγοντας ότι εμείς έχουμε καλύτερη τεχνογνωσία, δείχνει τη σοβαρότητα του ζητήματος. «Δείχνει όμως και το έλλειμμα επιτήρησης» αναφέρει.
Και προσθέτει με νόημα: «Αν είχε ολοκληρωθεί το εθνικό σύστημα ολοκληρωμένης θαλάσσιας επιτήρησης, το οποίο εξαγγέλλει η κυβέρνηση ανά έξι μήνες από το 2019 και περιλαμβάνει ένα πλέγμα ραντάρ μικρής και μεγάλης εμβέλειας, θερμικές κάμερες και άλλους αισθητήρες, ενδεχομένως να είχε εντοπιστεί έγκαιρα».
«Ανεπίτρεπτο γεγονός»
Ο ίδιος σχολιάζει σχετικά με την άσκηση του Λιμενικού τον Μάρτιο: «Ίσως δείχνει ότι υπήρχαν κάποιες πληροφορίες. Μπορεί πάλι, λόγω της μεγάλης διακίνησης (σ.σ.: ενεργειακών προϊόντων) σε περιοχή δικαιοδοσίας της Ελλάδας να υπήρξαν φόβοι για τέτοιο ενδεχόμενο. Ορθώς έγινε. Ωστόσο δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι δεν σχετίζεται με κάτι παρόμοιο». Τόνισε δε πως «έχει σημασία ότι ο κ. Δένδιας μίλησε ανεπιφύλακτα για drone ουκρανικής κυριότητος και όχι μόνο κατασκευής. Αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία ενέπλεξε την Ελλάδα, καθώς εντοπίστηκε σε χώρο κυριαρχίας της, γεγονός ανεπίτρεπτο, τη στιγμή που η τελευταία έχει (παρα)δώσει στην Ουκρανία αμέριστη βοήθεια». Και ολοκληρώνει: «Το ζήτημα πλέον δεν είναι τι κάνει η Ουκρανία, αλλά τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα. Άραγε θα έχει επιπτώσεις η Ουκρανία μετά την απαράδεκτη ενέργειά της;».
Κεντρικό εργαλείο
Ως κομμάτι ενός πολεμικού σπιράλ εξελίξεων αντιμετωπίζει το περιστατικό ο Γιάννης Ντουνιαδάκης, υποναύαρχος ΠΝ ε.α. Μιλώντας στο Documento ανέφερε ότι «από την Ουκρανία μέχρι τη Συρία, τη Γάζα και τον Περσικό, μετά την επίθεση των ΗΠΑ – Ισραήλ εναντίον του Ιράν, τα drones έχουν αναδειχτεί σε κεντρικό εργαλείο ενός αυτοματοποιημένου, ψηφιακά διασυνδεδεμένου πολέμου».
Εξήγησε δε ότι «οι πόλεμοι γύρω μας δείχνουν ότι τα drones δεν λειτουργούν πλέον επικουρικά, αλλά μετατρέπονται σε κεντρικό εργαλείο τους». Επιπλέον, αναφέρθηκε σε επικίνδυνη «ενιαιοποίηση» των πολεμικών μετώπων. Παράλληλα, θύμισε ότι ελληνικές φρεγάτες στην Ερυθρά, όπως και η συστοιχία Patriot στη Σαουδική Αραβία, αντιμετώπισαν drones. Το ίδιο και η Κύπρος. Υπογράμμισε ακόμη ότι «στο στόχαστρο ήταν και η Κρήτη».
Μάλιστα ο Γ. Ντουνιαδάκης δεν παρέλειψε να χαρακτηρίσει πρόκληση την αναφορά του υπουργού Αμυνας σε «διεθνή ύδατα», ενώ μίλησε για απειλή της κυριαρχίας της χώρας. «Η εικόνα μιας χώρας όπου πολεμικά drones κινούνται ανεξέλεγκτα αποτελεί κίνδυνο πρώτα απ’ όλα για τον λαό μας, αλλά και για την ειρηνική συνύπαρξη των λαών της περιοχής».
Τέλος, στηλίτευσε τη στάση ΕΕ και ΝΑΤΟ που προωθούν «την έρευνα και την παραγωγή συστημάτων νέας τεχνολογίας και drones», υποτάσσοντας την τεχνολογική έρευνα στις ανάγκες της οικονομίας του πολέμου.
Γνωστά συστήματα
Ρωτήσαμε τον Κωνσταντίνο Γρίβα, καθηγητή Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών, διευθυντή του τομέα Θεωρίας και Ανάλυσης Πολέμου στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, αν η είσοδος τέτοιων συστημάτων στον πόλεμο αλλάζει τη φύση της ασφάλειας-άμυνας για χώρες όπως η Ελλάδα. Πρώτα από όλα ανέφερε ότι «κατά τύχη δεν είχαμε εκατόμβη νεκρών». Τόνισε δε ότι πρόκειται για μια «βαριά πολεμική ενέργεια» της Ουκρανίας σε μια περιοχή που είναι «θολά τα όρια μεταξύ ειρήνης και πολέμου».
Από εκεί και πέρα ο ίδιος στάθηκε στο γεγονός ότι σε τεχνολογικό επίπεδο δεν πρόκειται για κάτι νέο. «Ωστόσο το ότι το ξέρουμε δεν σημαίνει ότι είχε γίνει αντιληπτό, ειδικά από τις Ενοπλες Δυνάμεις» όχι μόνο της Ελλάδας. Θυμίζει δε ότι το 2006 ήταν οι «Μαύροι Τίγρεις» των Τίγρεων Ταμίλ, αυτονομιστικού κινήματος στη Σρι Λάνκα, που εξαπέλυσαν μαζική επίθεση αυτοκτονίας εναντίον ναυτικών βάσεων στην περιοχή. Οπως εξηγεί ο Κ. Γρίβας: «Τα συστήματα που επιστρατεύτηκαν τότε ήταν κατασκευασμένα με υλικά του εμπορίου και σύμφωνα με πληροφορίες που υπήρχαν από το διαδίκτυο. Κατάφεραν να τα μετατρέψουν σε stealth, μειώνοντας έτσι δραματικά το ίχνος τους στο ραντάρ». Σήμερα «υπάρχουν η καθοδήγηση από δορυφορικά συστήματα και η τεχνητή νοημοσύνη».
«Επικίνδυνος εγκλωβισμός»
Κατά τη συνομιλία μας σημείωσε επίσης το μικρό κόστος κατασκευής των drones τέτοιου τύπου, προσθέτοντας ότι υπάρχουν και υποβρύχια «που είναι ακόμη πιο επικίνδυνα». Για τον ίδιο τα παραπάνω σηματοδοτούν την αναγκαιότητα να ξεφύγουμε από τον «εγκλωβισμό σε παραδοσιακούς εξοπλισμούς με μεγάλα καράβια επιφάνειας. Είναι επικίνδυνος» ξεκαθαρίζει ο Κ. Γρίβας.
Ο λόγος; Ο θαλάσσιος χώρος της Ελλάδας «είναι πάρα πολύ μικρός, την ίδια ώρα που έχουμε από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές στον κόσμο. Για τέτοια συστήματα είναι ο ιδανικός τους χώρος, ιδανικά με τα βεληνεκή που έχουν».
Διπλωματικές συνέπειες
Ως επιχείρηση επέκτασης του πολέμου στις «δικές μας θάλασσες που πλήττει τα δικά μας συμφέροντα και την ασφάλεια των πολιτών» βλέπει τον εντοπισμό του drone o Γιώργος Αϋφαντής, πρέσβης επί τιμή. «Όταν χρησιμοποιείς τις ακτές μιας χώρας για πολεμικές επιχειρήσεις, χωρίς αυτή να έχει ιδέα, αυτό είναι μια μεγάλη τρύπα στην ασφάλεια» αναφέρει. Και θέτει το ερώτημα: «Κατά πόσο όντως δεν είχαμε ιδέα; Γιατί μπορεί κάποιοι έναντι ιδιοτελούς ανταλλάγματος να είχαν ιδέα».
Η ισχύς ενός τέτοιου σεναρίου θα φανεί από την αντίδρασή μας εφεξής, λέει ο Γ. Αϋφαντής. Και διευκρινίζει: «Αν αντιδράσουμε για τα μάτια του κόσμου, είναι προφανές ότι δεν θέλουμε να σκληρύνουμε τη στάση μας, γιατί, αν το κάνουμε, μπορεί να μας βγάλουν οι Ουκρανοί κανένα email ή καμία ηχογράφηση και να τρέχουμε. Αν πραγματικά δεν είχαμε δώσει έγκριση, δεν είχαμε συμφωνήσει να το ανεχτούμε, θα πρέπει να είμαστε αυστηροί στην αντίδρασή μας, όχι για να παιδαγωγήσουμε τους Ουκρανούς, αλλά για να προλάβουμε την επανάληψη. Στην προκείμενη περίπτωση θα πρέπει να καθυστερήσουμε τις παροχές που έχει λαμβάνειν η Ουκρανία από την ΕΕ».
Ολοκληρώνει τονίζοντας ότι, αν δεν πράξουμε με τρόπο «προληπτικό», τότε ίσως επιβεβαιωθεί πως «δεν μπορεί να μην είχε καταλάβει κανείς τίποτα (σ.σ. στην Ελλάδα). Σε αυτή την περίπτωση πρέπει οι υπεύθυνοι στην ΕΥΠ, οι υπεύθυνοι στο Άμυνας, στο Ναυτικό και στο υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας να αποπεμφθούν».
«Παραβίαση κυριαρχίας»
Ο εντοπισμός του drone «συνιστά παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας» δηλώνει στο Documento ο νομικός και επικεφαλής του φορέα Δικηγόροι για τα Εθνικά Θέματα Διονύσης Παντής. Απαντώντας σχετικά με τα νομικά ζητήματα που εγείρει η υπόθεση ξεκαθάρισε ότι «βασική αρχή της κρατικής υπόστασης είναι η εθνική κυριαρχία, αποτελώντας το έδαφος πάνω στο οποίο το κράτος ασκεί μονοπωλιακά την εξουσία του».
Σημείωσε ακόμη ότι «αντίστοιχα κυριαρχικά δικαιώματα έχει το κράτος και στην αιγιαλίτιδα ζώνη του». Μάλιστα θύμισε ότι τα εγχώρια ύδατά μας στο Ιόνιο «έχουν επεκταθεί σε ζώνη 12 ν.μ. και αποτελούν τμήμα της επικράτειας όπου ασκείται πλήρης κυριαρχία». Γι’ αυτό και «η είσοδος πολεμικού πλοίου στην αιγιαλίτιδα ζώνη χωρίς άδεια ή η παραμονή του για σκοπούς άλλους από τη γρήγορη απλή διέλευση συνιστά παραβίασης της κυριαρχίας του παράκτιου κράτους». Διευκρίνισε ακόμη πως είναι προφανές ότι «το διεθνές δίκαιο δεν έχει αναφερθεί σε drones», αφού «αποτελεί καινούργια εξέλιξη». Ωστόσο «δεν παύει να είναι ένα πολεμικό πλοίο».
Ελεύθερη ναυσιπλοΐα
Σχολιάζοντας την αναφορά του Ν. Δένδια σχετικά με την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, ο Διον. Παντής ανέφερε ότι τα χτυπήματα έναντι του «υποτιθέμενου σκιώδους στόλου πλοίων ρωσικών κυρίως συμφερόντων θίγουν το καθεστώς ελεύθερης μετακίνησης αγαθών και γενικότερα εμπορίου».
Τόνισε ακόμη πως για την Ελλάδα η ελευθερία στις θαλάσσιες οδούς είναι «πολύ σημαντική», έχοντας «τον τρίτο μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο». Ανέδειξε όμως την ύπαρξη διάφορων γεωπολιτικών λόγων που υπαγορεύουν ότι «αυτός που έχει τον έλεγχο των θαλάσσιων εμπορικών οδών ενδεχομένως να το χρησιμοποιήσει προς όφελός του στο πλαίσιο της γενικότερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης».
Ως τέτοια παραδείγματα έφερε την περίπτωση του Ιράν και του Κόλπου του Ορμούζ. «Αυτό σε συνθήκες γεωπολιτικά αναθεωρητικές όπως η παρούσα μπορεί να συμβεί και αλλού» επισημαίνει.
Για να καταλήξει ο έγκριτος νομικός πως «δεν είναι τυχαίο ότι τα κομβόι πλέον έχουν στρατιωτική συνοδεία, μια νέα εξέλιξη στο διεθνές δίκαιο, που απειλεί την παγκόσμια ειρήνη, αλλά και την παγκόσμια οικονομία».
ΠΗΓΗ Documento
