Το κόστος μεταφέρεται απευθείας στα αμερικανικά νοικοκυριά.
Βασιλική Πουρλιώτη
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει το καθεστώς των δασμών έκτακτης ανάγκης του Ντόναλντ Τραμπ, με ψήφους έξι έναντι τριών, διαμορφώνει ένα νέο τοπίο στο παγκόσμιο εμπόριο. Λίγες ώρες μετά την ετυμηγορία ο Αμερικανός πρόεδρος αντέδρασε επικαλούμενος την ενότητα 122 του εμπορικού νόμου του 1974, ανακοινώνοντας την επιβολή ενός οριζόντιου παγκόσμιου δασμού 15% (προσωρινά τέθηκε στο 10%) για 150 ημέρες. Η συγκεκριμένη νομοθεσία είχε σχεδιαστεί για κρίσεις στο ισοζύγιο πληρωμών – όταν δηλαδή μια χώρα ξεμένει από συνάλλαγμα– και ουδέποτε χρησιμοποιήθηκε στην αμερικανική ιστορία ως εργαλείο εξισορρόπησης εμπορικών ελλειμμάτων, καθιστώντας την εφαρμογή της νομικά αδοκίμαστη.
Η εξέλιξη προκάλεσε την άμεση απάντηση του επιχειρηματικού κόσμου, με πολυεθνικές εταιρείες, όπως η FedEx, να καταθέτουν αγωγές ζητώντας την πλήρη επιστροφή των χρημάτων που κατέβαλαν ως δασμούς πέρυσι.
Για τις επιχειρήσεις οι απρόβλεπτοι δασμοί καταστρέφουν τον προγραμματισμό. Οταν μια εταιρεία δεν γνωρίζει αν το κόστος εισαγωγής θα αλλάξει από μέρα σε μέρα αυξάνει τις τιμές «προληπτικά» για να μη χάσει τα κέρδη της. Για παράδειγμα, οι εισαγωγείς ηλεκτρονικών ειδών ή πρώτων υλών, αδυνατώντας να προβλέψουν το ακριβές ύψος των μελλοντικών εκτελωνισμών, ενσωματώνουν το ρίσκο της αβεβαιότητας στην τελική τιμή του προϊόντος, μεταφέροντας έτσι το βάρος απευθείας στα ράφια των καταστημάτων.
Αυτό τεκμηριώνεται από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης, η οποία επιβεβαιώνει ότι το 90% της δασμολογικής επιβάρυνσης απορροφάται από τις αμερικανικές εταιρείες και τους καταναλωτές, κοστίζοντας στο μέσο νοικοκυριό έως 1.750 δολάρια ετησίως.
Ρήγμα στους συντηρητικούς
Το γεγονός ότι η ακύρωση των δασμών ψηφίστηκε με 6-3, παρά το ότι ο Τραμπ είχε διορίσει στην πρώτη θητεία του τρεις συντηρητικούς δικαστές ανατρέποντας μια παράδοση ισορροπιών, μαρτυρά μια βαθιά διαφοροποίηση στη συντηρητική πτέρυγα. Η επιχειρηματική ελίτ, που παραδοσιακά στηρίζει τους Ρεπουμπλικάνους, βλέπει πλέον τις δασμολογικές επιβολές ως απειλή για την οικονομική σταθερότητα.
Παράλληλα το Πεκίνο καταγράφει μια ανέλπιστη νίκη. Η δικαστική απόφαση στέρησε από τον Τραμπ το βασικότερο διαπραγματευτικό «όπλο» του ενόψει της προγραμματισμένης συνάντησης με τον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ. Πλέον το Πεκίνο προσέρχεται στο τραπέζι των συζητήσεων απαλλαγμένο από την απειλή των αιφνιδιαστικών δασμών, έχοντας απέναντί του έναν πρόεδρο με εμφανώς περιορισμένη ικανότητα μονομερών κινήσεων.
Ανάγκη αντιπερισπασμού
Υπό το βάρος της εσωτερικής ρήξης η κυβέρνηση αναζητά διέξοδο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, με τις δημοσκοπήσεις να προμηνύουν μια εξαιρετικά πιεστική συνθήκη για τον Λευκό Οίκο. Σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos η δημοτικότητα του προέδρου έχει υποχωρήσει στο 38% από τον περασμένο Νοέμβριο, το χαμηλότερο σημείο στη δεύτερη θητεία του. Παράλληλα, έρευνα των ABC News/Washington Post/ Ipsos δείχνει ότι το 64% των πολιτών αποδοκιμάζει τη διαχείριση των δασμών έναντι μόλις 34% που την εγκρίνει.
Ωστόσο παρά τη δυσαρέσκεια, η μάχη της ακρίβειας παραμένει αμφίρροπη. Ενώ προηγούμενες μετρήσεις έδειχναν τους Δημοκρατικούς να προηγούνται στην πρόθεση ψήφου (και το 60% να επικροτεί το δικαστικό «στοπ»), τα τελευταία στοιχεία της Ipsos αποκαλύπτουν έναν απόλυτα διχασμένο λαό σχετικά με το ποιος μπορεί να μειώσει το κόστος ζωής: το 32% εμπιστεύεται τον Τραμπ, το 31% τους Δημοκρατικούς και ένα κρίσιμο 33% δεν εμπιστεύεται κανέναν από τους δύο.
Σύμφωνα με αναλυτές της εφημερίδας «Washington Post», η κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν –τόσο με την εξαγγελία δασμών 25% στους εταίρους του όσο και με την απειλή ευρύτερης στρατιωτικής κινητοποίησης– λειτουργεί ως πολιτικός αντιπερισπασμός. Προβάλλοντας μια άμεση απειλή εθνικής ασφάλειας ο Τραμπ επιχειρεί να συσπειρώσει τη βάση του απέναντι σε έναν εξωτερικό εχθρό, επισκιάζοντας το εμπορικό χάος και τη φλέγουσα ακρίβεια.
Το εμπόριο σε ομηρία
Η επίκληση έκτακτων νόμων, όπως η ενότητα 122, διατηρεί το παγκόσμιο εμπόριο σε καθεστώς διαρκούς ομηρίας. Ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός Ενρίκο Λέτα χαρακτηρίζοντας την πολιτική Τραμπ «ψεύτικο εκβιασμό», σημείωσε ότι η Ευρώπη υπέκυψε αρχικά στους δασμούς μόνο υπό την απειλή απόσυρσης της αμερικανικής στρατιωτικής στήριξης στην Ουκρανία.
Πλέον, οι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ παρακολουθούν τις συμφωνίες που με κόπο διαπραγματεύτηκαν να τίθενται υπό αίρεση απροειδοποίητα. Ηδη η ΕΕ πάγωσε την επικύρωση της διμερούς εμπορικής συμφωνίας ζητώντας σαφήνεια, ενώ η Ιαπωνία «βλέπει» τις δεσμεύσεις της για επενδύσεις 550 δισ. δολαρίων στην αμερικανική αγορά να τίθενται εν αμφιβόλω.
Αυτόνομες εμπορικές γέφυρες
Η απρόβλεπτη εμπορική πολιτική αναγκάζει τον πλανήτη να οικοδομήσει αυτόνομες εμπορικές γέφυρες. Μεγάλες οικονομίες φέρεται να επιταχύνουν διμερείς συμφωνίες παρακάμπτοντας την Ουάσινγκτον, για να μειώσουν την έκθεσή τους στον «κίνδυνο των ΗΠΑ». Το νέο οριζόντιο μέτρο δημιουργεί αναπάντεχες συνέπειες: σύμφωνα με το Global Trade Alert χώρες με προηγουμένως υψηλότατους δασμούς, όπως η Κίνα και η Ινδία, είδαν τα ποσοστά τους να μειώνονται κατά έξι έως επτά ποσοστιαίες μονάδες, διευκολύνοντας το εμπόριό τους.
Η Βραζιλία (με σωρευτικούς δασμούς έως 50%) ανασαίνει προσωρινά. Αντίθετα, παραδοσιακοί σύμμαχοι όπως η Βρετανία –είχε εξασφαλίσει ευνοϊκό δασμό 10%– «βλέπουν» το πλεονέκτημά τους να εξανεμίζεται. Οχι μόνο εξισώνονται με το τρέχον οριζόντιο μέτρο αλλά κινδυνεύουν άμεσα με νέα επιβάρυνση, καθώς ο Λευκός Οίκος απειλεί να «κλειδώσει» το παγκόσμιο καθεστώς στο 15%. Αν αυτή η τάση παγιωθεί, ο υπόλοιπος κόσμος θα μάθει να συναλλάσσεται ερήμην της Ουάσινγκτον, βυθίζοντας την αμερικανική οικονομία σε απομόνωση.
$1.750 κοστίζουν ετησίως στο μέσο νοικοκυριό των ΗΠΑ οι δασμοί, καθώς το 90% της επιβάρυνσης απορροφάται από τις αμερικανικές εταιρείες και τους καταναλωτές
900 και πάνω επιχειρήσεις έχουν κάνει αγωγές για το καθεστώς δασμών που έχει επιβάλει ο Τραμπ, σύμφωνα με τους «Financial Times»