O Ρώσος πρόεδρος παρουσίασε το ενδεχόμενο διάλυσης της ΕΕ ως μια εξέλιξη που θα μπορούσε να προκύψει από τις ίδιες τις εσωτερικές αντιφάσεις της Ένωσης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να οδηγηθεί σε διάλυση από τις δικές της αντιφάσεις, χωρίς να χρειαστεί να παρέμβει η Ρωσία. Σε αυτή την πρόβλεψη προέβη πρόσφατα ο Ρώσος πρόεδρος, Vladimir Putin, ανοίγοντας μια ευρύτερη συζήτηση για τις προοπτικές της ευρωπαϊκής συνοχής και τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς με τη Μόσχα.
Ειδικότερα, στις αρχές Οκτωβρίου, κατά την ετήσια σύνοδο του Valdai Club, ο Putin προέβλεψε ότι «θα διαλυθούν χωρίς καμία δική μας βοήθεια», απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το αν η Ρωσία «θα έπρεπε απλώς να προχωρήσει στη διάλυση της ΕΕ, ώστε να είναι ευκολότερο να διαπραγματεύεται με μεμονωμένες χώρες», εξαιτίας των απαγορεύσεων που έχει επιβάλει η Ένωση στην ανάπτυξη σχέσεων με τη Ρωσία.
Με αυτή τη φράση, ο Ρώσος πρόεδρος παρουσίασε το ενδεχόμενο διάλυσης της ΕΕ ως μια εξέλιξη που θα μπορούσε να προκύψει από τις ίδιες τις εσωτερικές αντιφάσεις της Ένωσης, χωρίς να απαιτείται άμεση ρωσική παρέμβαση.
Πολλοί από τους λεγόμενους «μη Ρώσους φιλορώσους» (Non-Russian Pro-Russians – NRPRs) ερμήνευσαν ευρέως τη δήλωση ως μια σοβαρή πρόβλεψη, παρά το γεγονός ότι η ερώτηση είχε σαφώς ανάλαφρο χαρακτήρα, λόγω της τάσης αυτών των ανθρώπων να ερμηνεύουν τα γεγονότα σύμφωνα με τις επιθυμίες τους.
Οι εσωτερικές αντιφάσεις της Ευρώπης
Όσον αφορά το ενδεχόμενο διάλυσης της ΕΕ, υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι για τους οποίους σοβαροί αναλυτές έχουν εξετάσει αυτό το σενάριο. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο Putin το αναφέρει δεν σημαίνει αυτομάτως ότι και ο ίδιος πιστεύει πραγματικά πως θα συμβεί.
Ο Putin εκπροσωπεί τη χώρα που αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για τη Δύση, εξαιτίας του πολέμου δι’ αντιπροσώπων στην Ουκρανία, ο οποίος διαφέρει ποιοτικά από την οικονομική πρόκληση που συνιστά η Κίνα.
Η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας αποτελεί μια μακροπρόθεσμη συστημική πρόκληση για τη Δύση. Ωστόσο, η σύνθετη αλληλεξάρτηση της κινεζικής οικονομίας με τη Δύση, σε επίπεδο οικονομικών σχέσεων, χρηματοπιστωτικών συστημάτων και εφοδιαστικών αλυσίδων, περιορίζει τον βαθμό στον οποίο μπορεί να εκδηλωθεί αυτή η πρόκληση. Αυτό διαφοροποιεί την περίπτωση της Κίνας από τη Ρωσία, της οποίας η στρατηγική αυτονομία τής επιτρέπει να διεξάγει επί χρόνια έναν πόλεμο δι’ αντιπροσώπων εναντίον της Δύσης.
Ο Putin γνωρίζει τόσο αυτή τη διαφορά όσο και τον τρόπο με τον οποίο οι δηλώσεις του ερμηνεύονται από ξένες κυβερνήσεις και κοινωνίες. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο ότι πιστεύει πάντοτε όσα διακηρύσσει με δραματικό τρόπο, καθώς ενδέχεται να τα εκφράζει και για άλλους σκοπούς, όπως για να επηρεάσει το συγκεκριμένο ακροατήριο.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο Putin ψεύδεται όταν προβλέπει ότι η ΕΕ θα καταρρεύσει αναπόφευκτα. Είναι πιθανό να θεωρεί ότι το συγκεκριμένο σενάριο έχει κάποια βάση. Σημαίνει, όμως, ότι πίσω από τη δήλωσή του μπορεί να κρύβονται περισσότερα από μια απλή προσωπική πεποίθηση.
Το πραγματικό ερώτημα πίσω από τα λόγια του Putin
Η σημασία της δήλωσης δεν περιορίζεται στο αν ο Putin πιστεύει πραγματικά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαλυθεί. Το βαθύτερο ζήτημα είναι αν η ρωσική ηγεσία λαμβάνει αντικειμενικές εκτιμήσεις για τις προοπτικές της Ευρώπης ή αν υπάρχει κίνδυνος οι αναλύσεις των κρατικών υπηρεσιών να προσαρμόζονται στις προσδοκίες του Κρεμλίνου.
Το ενδεχόμενο αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάλυσης για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι μηχανισμοί ενημέρωσης και λήψης αποφάσεων στη Ρωσία. Ειδικότερα, διατυπώνεται η ανησυχία ότι το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών και οι υπηρεσίες πληροφοριών ενδέχεται να παρουσιάζουν την αποδυνάμωση ή τη διάλυση της ΕΕ ως πιθανότερη από όσο δικαιολογούν τα πραγματικά δεδομένα, εάν θεωρούν ότι μια τέτοια εκτίμηση ανταποκρίνεται στις επιθυμίες του προέδρου.
