Σε μια ιστορική πολιτική καμπή για τη Σερβία, που θα επηρεάσει αναμφισβήτητα τις ισορροπίες στα Βαλκάνια και είναι πρωτόγνωρη για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, η Φοιτητική Λίστα (Studentska Lista) αναδείχθηκε η μεγάλη νικήτρια των πρόωρων κοινοβουλευτικών εκλογών.
Αυτό που ξεκίνησε στα τέλη του 2024 ως φοιτητική διαμαρτυρία κατά της διαφθοράς μετά την τραγωδία στο Νόβι Σαντ, όταν η κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, εξελίχθηκε σε ένα ορμητικό κοινωνικό ρεύμα που σάρωσε το πολιτικό σκηνικό της χώρας.
Καθώς συγκέντρωσε ποσοστό 52,9%, το οποίο της εξασφαλίζει την απόλυτη πλειοψηφία στο σερβικό κοινοβούλιο με 140 από τις 250 έδρες, η Φοιτητική Λίστα έβαλε ένα τέλος στην υπερδεκαετή παντοδυναμία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS). Με τον τρόπο αυτό απέδειξε ότι τα κοινωνικά κινήματα βάσης, όταν διαθέτουν οργάνωση και ένα σαφές πρόγραμμα, μπορούν να ανατρέψουν εδραιωμένα αυταρχικά και διεφθαρμένα καθεστώτα.
Η Φοιτητική Λίστα δεν δημιουργήθηκε από τους παραδοσιακούς μηχανισμούς της κομματικής αντιπολίτευσης. Γεννήθηκε μέσα από το κίνημα καταλήψεων και διαμαρτυριών στα πανεπιστήμια, το οποίο επέλεξε να ακολουθήσει έναν δικό του, αυτόνομο δρόμο, θέτοντας αυστηρά κριτήρια για τη συγκρότηση του ψηφοδελτίου του. Αποκλείοντας οποιοδήποτε στέλεχος είχε διατελέσει μέλος του κυβερνώντος κόμματος ή είχε καταλάβει ηγετικές κομματικές θέσεις στην αντιπολίτευση, το ψηφοδέλτιο συγκροτήθηκε από ακαδημαϊκούς, ακτιβιστές και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.
Μεταξύ αυτών είναι ο Ιλία Σρντάνοβιτς, ακτιβιστής από το Νόβι Σαντ, επικεφαλής του ψηφοδελτίου και κεντρικός εκπρόσωπος του κινήματος, ο Ράντομιρ Σάιτσιτς καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, που προσέδωσε ακαδημαϊκό κύρος στο εγχείρημα, η Καταρίνα Στάνκοβιτς, χειρουργός, επικεφαλής του τομέα υγείας και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, ο Γιόβο Μπάκιτς, γνωστός κοινωνιολόγος και αναλυτής της πολιτικής ατζέντας του κινήματος και ο Ζλάτκο Κοκάνοβιτς, ακτιβιστής με πλούσια δράση κατά των εξορύξεων λιθίου.
Παρά την εξασφάλιση αυτοδυναμίας, η νέα ηγεσία προσανατολίζεται σε μια τεχνοκρατική κυβέρνηση με την κοινοβουλευτική στήριξη της παραδοσιακής αντιπολίτευσης και εκπροσώπων των εθνικών μειονοτήτων.
Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι πλέον το εάν νέοι άνθρωποι μπορούν να αμφισβητήσουν το εδραιωμένο πολιτικό σύστημα. Το ζήτημα τώρα στη Σερβία είναι εάν οι φοιτητές που γράφουν ιστορία, εάν όλοι αυτοί που δημιούργησαν τη Φοιτητική Λίστα και ενέπνευσαν τόσο κόσμο, μπορούν να οικοδομήσουν ένα διαφορετικό κράτος.
Το πρόγραμμα διακυβέρνησης της νέας πλειοψηφίας, το αποκαλούμενο «Φοιτητικό Σχέδιο» περιλαμβάνει 11 κομβικά σημεία, που αναφέρονται στο Κράτος Δικαίου (ανεξαρτητοποίηση της δικαιοσύνης, σύσταση Ειδικής Εισαγγελικής Αστυνομίας και εφαρμογή του Νόμου για την Προέλευση Περιουσίας), την ελευθεροτυπία (αποκομματικοποίηση της Ρυθμιστικής Αρχής και της Δημόσιας Τηλεόρασης), καθώς και τις μεταρρυθμίσεις στο κοινωνικό κράτος (αξιοκρατία στον Δημόσιο Τομέα,, ενίσχυση της παιδείας με δωρεάν βιβλία και της έρευνας για την ανακοπή της διαρροής νέων επιστημόνων, μείωση των τιμών των φαρμάκων και περιορισμός των συμβάσεων ορισμένου χρόνου στους 12 μήνες).
Στην εξωτερική πολιτική, το κίνημα υιοθετεί έναν πιο σταθερό προσανατολισμό προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά η νέα κυβέρνηση θα κληθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις της ΕΕ για μεταρρυθμίσεις, τις παραδοσιακές σχέσεις της χώρας με τη Ρωσία και την Κίνα και τις ευαίσθητες ισορροπίες στα Δυτικά Βαλκάνια.
Δεδομένου ότι η μετάβαση από ένα κίνημα διαμαρτυρίας στην ευθύνη της κυβερνητικής εξουσίας συνεπάγεται τεράστιες προκλήσεις και η πλειοψηφία των στελεχών δεν έχει θητεύσει σε δημόσια αξιώματα, το ζητούμενο είναι εάν αυτή η νέα γενιά ηγετών θα καταφέρει να μετατρέψει τον ενθουσιασμό της κάλπης και την ανάγκη για αλλαγή σε βιώσιμη δημοκρατική διακυβέρνηση.
Και η πρόκληση, το στοίχημα αυτό δεν αφορά μόνο τη Σερβία, αλλά εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες που βγαίνουν αυτές τις μέρες στους δρόμους, διεκδικώντας αλλαγή πλεύσης απέναντι στις πολιτικές λιτότητας ώστε να καλύπτουν το πραγματικό κόστος διαβίωσης, διαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος, δικαιοσύνη και ισχυρό κοινωνικό κράτος.
ΠΗΓΗ TVXS
