Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για ένα μεγάλο διεθνή κύκλο κοινωνικής διαμαρτυρίας με επίκεντρο τη νεολαία. Δεν περιορίζεται στην Γαλλία, η οποία βρίσκεται ενώπιον γενικευμένης κοινωνικής εξέγερσης, εκτείνεται αυτήν την ώρα στην Ισπανία, την Ιταλία, το Βέλγιο, την Αλβανία, αλλά και στην Λατινική Αμερική, την Ασία και την Αφρική.
Η κυριότερη παρατήρηση είναι ότι έχουμε ένα διεθνές κύμα κινητοποιήσεων, που εμφανίζουν αξιοσημείωτες ομοιότητες ως προς την κοινωνική τους βάση, τις αιτίες της δυσαρέσκειας και τις μορφές πολιτικής οργάνωσης.
– Στην Γαλλία η αφετηρία ήταν οι ελλείψεις εκπαιδευτικών, η υποχρηματοδότηση και οι συνθήκες στα λύκεια. Το κίνημα επεκτάθηκε σε φοιτητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Για σήμερα, 17 Οκτωβρίου, έχει προγραμματιστεί πανεθνική κινητοποίηση με συμμετοχή των συνδικάτων.
– Στην Ισπανία είναι η στεγαστική κρίση στο επίκεντρο. Δεκάδες χιλιάδες έχουν κινητοποιηθεί σε πολλές πόλεις για την πρόσβαση στην κατοικία.
– Στην Ιταλία επίκεντρο είναι η εκπαίδευση, οι στρατιωτικές δαπάνες και τα κοινωνικά δικαιώματα. Χθες χιλιάδες μαθητές και φοιτητές διαδήλωσαν στη Ρώμη, το Μιλάνο, τη Φλωρεντία, την Μπολόνια και τη Γένοβα.
– Στην Βραζιλία μετά τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, φοιτητικές οργανώσεις κινητοποιήθηκαν υπέρ του Λούλα και εναντίον της υποψηφιότητας Μπολσονάρο. Στις 11 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις σε δεκάδες πόλεις. Τα αιτήματα συνδυάζουν δημοκρατικά δικαιώματα, δημόσια εκπαίδευση και εργασιακά ζητήματα.’
– Στο Βέλγιο και την Αλβανία έχουμε μεγάλες μαθητικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις. Το ίδιο και στην Χιλή.
– Στην Ινδία οι τεράστιες διαδηλώσεις έχουν επίκεντρο τα δημοκρατικά δικαιώματα και την κρατική καταστολή.
– Στο Μαρόκο υπάρχουν μεγάλες διαδηλώσεις για τη δημόσια υγεία, την εκπαίδευση και τις μεγάλες ανισότητες εισοδήματος.
– Μεγάλες κινητοποιήσεις γίνονται ακόμα στην Μαδαγασκάρη και το Περού
Τι κοινό έχουν όλες αυτές οι εξεγέρσεις – κινητοποιήσεις;
Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το ουσιαστικότερο ζήτημα.
Πρώτον: Υπάρχει δομική κρίση της υπόσχεσης της κοινωνικής εξέλιξης. Η Γαλλία εκφράζει την κρίση της δημόσιας εκπαίδευσης. Η Ισπανία την κρίση της κατοικίας. Και οι δύο μπορούν να αναλυθούν ως διαφορετικές εκδηλώσεις της ίδιας αντίφασης: της απόστασης ανάμεσα στις κοινωνικές προσδοκίες και στις πραγματικές δυνατότητες της σημερινής μας ζωής.
Δεύτερον: Υπάρχει το κρίσιμο ζήτημα υπεράσπισης των δημόσιων αγαθών. Η εκπαίδευση, η υγεία, η κατοικία και οι δημόσιες υποδομές εμφανίζονται ως κεντρικά αιτήματα. Το ενδιαφέρον είναι ότι πρόκειται για ζητήματα που δεν αφορούν μόνο την ηλικιακή ομάδα των νέων αλλά ευρύτερες κοινωνικές τάξεις. Έτσι εξηγείται και η δυνατότητα σύνδεσης των μαθητικών κινητοποιήσεων με εκπαιδευτικούς, εργαζομένους, συνδικάτα και άλλες κοινωνικές ομάδες.
Τρίτον: Υπάρχει καθολική δυσπιστία προς τους θεσμούς πολιτικής αντιπροσώπευσης. Σε όλα τα κινήματα η οργάνωση πραγματοποιείται έξω από τα παραδοσιακά κόμματα, με οριζόντιες δομές και χωρίς σταθερή ηγεσία. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτικοποίηση των κινητοποιημένων περνά εκτός των καθιερωμένων κομματικών διαδρομών. Η κρίση εμπιστοσύνης προς τα κόμματα μπορεί να συνυπάρχει με έντονη κοινωνική και πολιτική συμμετοχή.
Τέταρτον: Η ψηφιακή δικτύωση (Discord, TikTok, Instagram και διαδικτυακές κοινότητες) λειτουργεί ως μηχανισμός ταχείας κινητοποίησης και διάχυσης πληροφορίας, όμως δεν υποκαθιστά τη φυσική οργάνωση. Τα κινήματα που αποκτούν διάρκεια χρειάζονται συνελεύσεις, δίκτυα αλληλεγγύης, υλικούς πόρους και πραγματικούς χώρους συνάντησης. Χρειάζονται δηλαδή φυσικές κοινότητες που συναντιούνται κανονικοί άνθρωποι.
Πέμπτον: Η αστυνομική καταστολή ως παράγοντας διεύρυνσης της σύγκρουσης.
Στη Γαλλία, η αντιμετώπιση των μαθητικών κινητοποιήσεων έχει μετατραπεί σε αυτοτελές πολιτικό ζήτημα. Η καταστολή μπορεί να μεταβάλει μια διεκδίκηση εκπαιδευτικών πόρων σε ευρύτερη σύγκρουση για τη δημοκρατία, τις ελευθερίες και τη νομιμοποίηση της κρατικής εξουσίας.
Κι’ αυτό γιατί η καταστολή σήμερα είναι πυρήνας της «διακυβέρνησης», ιδεολογικός και προληπτικός.
Μια υπόθεση πολιτικής σκέψης: Ο μεγάλος διεθνής σημερινός κινηματικός κύκλος μπορεί να αποτελεί μια μορφή κοινωνικής επαναπολιτικοποίησης σε συνθήκες κρίσης της πολιτικής αντιπροσώπευσης. Η συλλογική πολιτική δράση ενδέχεται να αναπτύσσεται σε ολοένα μεγαλύτερη απόσταση από τους θεσμούς που ιστορικά είχαν αναλάβει να μετατρέπουν τα κοινωνικά αιτήματα σε πολιτικά προγράμματα.
Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τρεις διαφορετικές διαδικασίες: Κοινωνική απονομιμοποίηση – Πολιτική αποσύνδεση – Νέες μορφές συλλογικής δράσης.
Η κινητοποίηση συγκροτείται μέσα από δίκτυα, συνελεύσεις, κοινωνικά αιτήματα και ενδεχομένως νέους πολιτικούς φορείς. Υπάρχει μάλιστα ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδοξο: ενώ η νεολαία εμφανίζεται συχνά απομακρυσμένη από τα κόμματα, μπορεί ταυτόχρονα να είναι φορέας έντονης πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης. Η αποχή από την εκλογική συμμετοχή και η συμμετοχή στη διαμαρτυρία δεν αποτελούν υποχρεωτικά αντίθετες συμπεριφορές.
Ποιο είναι το αποφασιστικό ερώτημα;
Το σημαντικότερο είναι αν θα μπορέσουν να μετατραπούν από επιμέρους αντιδράσεις σε ένα ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό κίνημα.
Για να συμβεί αυτό, θα πρέπει να εξετάσουμε αν τα διαφορετικά αιτήματα αποκτούν έναν κοινό πολιτικό ορίζοντα.
Η Γαλλία παρουσιάζει σήμερα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ακριβώς επειδή οι μαθητικές κινητοποιήσεις επιχειρούν να συνδεθούν με συνδικάτα και παλαιότερα κοινωνικά κινήματα. Δεν είναι δεδομένο ότι αυτή η συνάντηση θα αποκτήσει διάρκεια.
Η καταληκτική υπόθεση θα ήταν ότι ίσως παρακολουθούμε την ανάδυση μιας νέας γενιάς κοινωνικής αμφισβήτησης, η οποία πολιτικοποιείται πρωτίστως μέσα από την εμπειρία της ανασφάλειας, της ανισότητας και της απώλειας εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
ΥΓ: τη στιγμή που συμβαίνουν όλα αυτά, η επίσημη δημόσια πολιτική συζήτηση στην Ελλάδα είναι γιατί «τσακώνονται» τα δύο κόμματα της κεντροαριστεράς!!! «Quel débat d’une profondeur abyssale» που θα μας έλεγαν ειρωνικά οι Γάλλοι μαθητές που τραγουδούν τη Διεθνή («τι συζήτηση αβυσσαλέου βάθους»)…
