Ούτε πρόληψη έκαναν ούτε αναδασώσεις. Μετά τις αποκαλύψεις του Documento (9/8/2026) για το καταστροφικό μπάχαλο στην πρόληψη και την πυροπροστασία, η έρευνα της εφημερίδας μας φέρνει στο φως τη σχεδόν μηδενική πρόοδο στις αναδασώσεις. Εχοντας ακολουθήσει την πορεία του χρηματοδοτούμενου από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) «Εθνικού Σχεδίου Αναδάσωσης», καταδεικνύουμε τον τρόπο με τον οποίο εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ μετακινήθηκαν από τον έναν σκοπό (αναδασώσεις) στον άλλο (AntiNero) με fast track διαδικασίες και για στόχους που, σύμφωνα με καταγγελίες, κάθε άλλο παρά με τη βιώσιμη διαχείριση των δασών σχετίζονταν.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Το μακρινό 2020 ο υπουργός Ενέργειας (ΥΠΕΝ) Κωστής Χατζηδάκης ανακοίνωσε τη χρηματοδότηση με 310 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ του «Εθνικού Σχεδίου Αναδάσωσης» (ΕΣΑ) με σκοπό την αναδάσωση 500 χιλ. στρεμμάτων σε όλη τη χώρα. Το σχέδιο υποτίθεται ότι θα είχε δεκαετή διάρκεια (έως το 2030), ενώ προβλεπόταν και ο εμπλουτισμός της Ελλάδας με 30 εκατ. πιστοποιημένα δένδρα.
Η πανηγυρική ανακοίνωση του υπουργείου Περιβάλλοντος επί Κωστή Χατζηδάκη για το «μεγαλύτερο πρόγραμμα αναδάσωσης στην Ελλάδα» που είχε προϋπολογισμό €310 εκατ., αφορούσε 500.000 στρέμματα και θα ολοκληρωνόταν υποτίθεται έως το 2030
Μεταξύ των στόχων συμπεριλαμβάνονταν η υλοποίηση και η εξέλιξή του μέχρι το 2026, ενώ μετά το πέρας του επιχειρησιακού σχεδιασμού θα ακολουθούσε η εγκαθίδρυση μηχανισμού προστασίας, διατήρησης και παρακολούθησης των εγκατεστημένων αναδασώσεων. Στην ανακοίνωσή του τότε το ΥΠΕΝ υπογράμμιζε πως «μαζί με τη χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ της νέας περιόδου ο συνολικός προϋπολογισμός (…) θα φτάσει περίπου τα 700 εκατ. ευρώ μέχρι και το 2030».
Μόλις τρία χρονιά μετά, το ΕΣΑ εντάσσεται στο ΤΑΑ (2/3/2023). Στο σχετικό έγγραφο, ξαφνικά, τα 500 χιλ. στρέμματα που θα αναδασώνονταν το 2020 μειώνονται σε 16.500 εκτάρια (165.000 στρέμματα) «υποβαθμισμένων, από φυσικές καταστροφές, δασικών οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας».
Oσο για τα περιβόητα 310 εκατ. του Κ. Χατζηδάκη, αυτά πλέον ανέρχονταν σε 194 εκατ. ευρώ (η συνεισφορά του ΤΑΑ δεν ξεπερνούσε τα 156 εκατ.). Ας σημειωθεί εδώ ότι ως υπεύθυνος του έργου ορίστηκε το ΥΠΕΝ. Ωστόσο ενδιαφέρον προκάλεσε εξαρχής το γεγονός ότι φορείς υλοποίησής του ορίστηκαν τόσο η Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος όσο και το ΤΑΙΠΕΔ. Η έναρξη του έργου τοποθετήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2022, ενώ η λήξη του στις 31 Δεκεμβρίου 2025, όπως όριζαν τα ορόσημα, με την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης για αυτές τις εκτάσεις. Κρατήστε αυτές τις ημερομηνίες, καθώς παρακάτω αποκαλύπτεται το μπάχαλο που επικράτησε μέχρι και τις πρόσφατες πυρκαγιές.
Το υπουργείο Οικονομικών στις 2 Μαρτίου 2023 ανακοινώνει ότι το πρόγραμμα για τις αναδασώσεις αφορά τελικά μόνο 165.000 στρέμματα
«Λεφτόδεντρα»
Ούτε τρεις εβδομάδες μετά την ένταξη του έργου στο ΤΑΑ (21/3) ήρθε η πρώτη τροποποίηση του, στην οποία εντασσόταν πλέον το «Πρόγραμμα Προστασίας Δασών (AntiNero II)», λόγω της «συνάφειας του αντικειμένου», αναφέρει το σχετικό έγγραφο.
Για το έργο συνολικά εγκρίνονται 193.991.037, 40 ευρώ, με το τεχνικό δελτίο (ΤΔΕ) που συνοδεύει την απόφαση να προκρίνει τον συνδυασμό πρόληψης και αναδασώσεων. Ενας συνδυασμός όμως που σταδιακά οδήγησε ώστε τα χρήματα που δίνονταν στο πρώτο να υπερτερούν κατά πολύ έναντι αυτών για το δεύτερο. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι και αυτή την απόφαση ακόμη και στον τίτλο του έργου δεν υπήρχε αναφορά στο Πρόγραμμα Προστασίας Δασών. Επιπλέον, αν και στο ΤΔΕ της απόφασης ένταξης του έργου στο ΤΑΑ προβλεπόταν η συμπληρωματικότητα του έργου από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2020 (ΠΑΑ 2014-2020), το ΤΔΕ θέλησε να διευκρινίσει ότι δεν θα «γίνουν εργασίες στις ίδιες περιοχές με το Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης, δεν θα υπάρξει αλληλεπικάλυψη».
Μόλις 20 μέρες αργότερα, στις 21 Μαρτίου 2023, έρχεται η τροποποίηση του προγράμματος και ξεκινάει η μεταφορά κονδυλίων στο AntiΝero με υπογραφή του τότε αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών Θεόδωρου Σκυλακάκη
Η αναφορά ίσως προκύπτει από το γεγονός ότι τελικά δεν προχώρησαν από το ΕΣΑ όσες αναδασώσεις προβλέπονταν τότε μέσω του ΤΑΑ. Πιθανώς τις κάλυπτε το ΠΑΑ 2014-2020 ή και όχι…
Οπως και να έχει, οι φιέστες θριάμβου συνεχίζονταν, με τον τότε υφυπουργό ΥΠΕΝ Γιώργο Αμυρά να δηλώνει τον Απρίλιο του 2023: «Θα φυτέψουμε 20 εκατομμύρια δέντρα σε 200 περιοχές». Ωστόσο τον Οκτώβριο οι έμπλεες ενθουσιασμού δηλώσεις του έδωσαν τη θέση τους σε όσα προέβλεπε η δεύτερη τροποποίηση του έργου (27/10/2023).
Η απόφαση που ήρθε μετά τις πυρκαγιές σε Εβρο και Ροδόπη αναφερόταν στην εκεί αναγκαιότητα «για την άμεση υλοποίηση αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων». Ωστόσο, αν και υπήρχε σαφής αναφορά στις αναδασώσεις, αυτές πλέον μειώνονταν τόσο ως προς τις εκτάσεις που θα κάλυπταν όσο και ως προς το γεωγραφικό εύρος που εκτείνονταν. Οπως διαβάζουμε, προβλεπόταν «μείωση των προς αναδάσωση εκτάσεων από 16.500ha σε 5.700ha, οι οποίες περιορίζονται χωρικά στις Περιφέρειες Αττικής και Κεντρικής Μακεδονίας». Επιπλέον, γινόταν αναφορά στον «προσδιορισμό των προς αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό Δασικών Φυτωρίων». Για το τροποποιημένο έργο προϋπολογίστηκαν €250,7 εκατ., με το ΤΑΑ να συνεισφέρει τα €202, 2 εκατ., ενώ και εδώ προβλεπόταν η συνεισφορά του ΠΑΑ για τις αναδασώσεις με €10,7 εκατ. ευρώ. Δημοσιεύματα της εποχής σημείωναν τη ραγδαία αλλαγή της κυβερνητικής πολιτικής στο θέμα, καθώς απομακρυνόταν από τη δάσωση και περνούσε στον καθαρισμό από καύσιμη ύλη, ενώ αποκάλυπταν ότι η απόφαση υλοποίησής της ελήφθη από τον ίδιο τον Κυριάκο Μητσοτάκη το 2021.
Την αλλαγή πολιτικής επιβεβαίωσε τον Αύγουστο του 2024 ο τότε υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος Θεόδωρος Σκυλακάκης σε συνέντευξή του (ρ/σ ΣΚΑΪ). «Η κυβέρνηση μετέφερε τα κονδύλια από τις αναδασώσεις κατά 80% στην πρόληψη με το πρόγραμμα AntiΝero» δήλωσε ο υπουργός.
«Τα δάση δεν είναι κήποι»
«Πρόκειται για μία αρνητική εξέλιξη» λέει στο Documento ο Αντώνιος Καπετάνιος, δασολόγος – περιβαλλοντολόγος, πρώην προϊστάμενος της Διεύθυνσης Προστασίας Δασών & Δασικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ. Επισημαίνει δε ότι «μετά τις μεγαπυρκαγιές που είχαμε την τελευταία δεκαπενταετία απαιτείται να γίνουν αναδασώσεις».
Μάλιστα, σημειώνει για το AntiNero ότι «δεν έχει οικολογική διάσταση, καθώς απομακρύνοντας τον υπόροφο των μεσογειακών δασικών οικοσυστημάτων, στο πλαίσιο διαχείρισης της εύφλεκτης βιομάζας, αφαιρείς τα υποστηρικτικά στοιχεία του οικοσυστήματος, καταστρέφοντας τη φυσική δομή» και προσθέτει: «Τα δάση δεν είναι κήποι, δεν είναι πάρκα για να τα “καθαρίζεις”. Εξάλλου είδαμε ότι αυτού του τύπου οι επεμβάσεις, που είναι δυναμικού κι εντέλει αναιρετικού χαρακτήρα, δεν εξυπηρετούν ή εξυπηρετούν σε μικρό βαθμό τη μείωση του κινδύνου της πυρκαγιάς. Επομένως, χρειαζόμαστε μια διαχείριση με οικολογικό πρόσημο και όχι τη μηχανικού κι εργολαβικού τύπου, ισοπεδωτική εφαρμοζόμενη σημερινή διαχείριση».
Στα της αναδάσωσης και πάλι, τον Μάιο του 2024 το ΥΠΕΝ αποκάλυψε τον πραγματικό αριθμό των αναδασώσεων που τελικά δρομολογήθηκαν μέσω του σχεδίου. Σύμφωνα με την ανακοίνωση (29/5) δόθηκαν 52 εκατ. ευρώ –φυσικά σε ανάδοχους– τα οποία αφορούσαν την «αναδάσωση περιοχών συνολικής έκτασης άνω των 58.000 στρεμμάτων». Της ανακοίνωσης του ΥΠΕΝ είχε προηγηθεί νέα τροποποίηση του έργου ώστε να ενταχθούν στο σχέδιο «περιοχές της Στερεάς Ελλάδας» (10/4/2024), αλλά και για να αλλάξουν τα ορόσημα του έργου δίνοντας στο εξής έμφαση στην ολοκλήρωση του AntiΝero, με τον λογαριασμό πλέον να «ανέρχεται σε τουλάχιστον 407.000.000 EUR».
Ακολούθησε η καταγγελία του προγράμματος στη Βουλή από δασολόγους, την οποία μετέφεραν με ερώτησή τους βουλευτές της ΝΕΑΡ, σύμφωνα με την οποία μέσω αυτού βρέθηκε λύση «να μοιραστούν χρήματα γρήγορα», γιατί η απορρόφηση των κονδυλίων ακολουθούσε χαμηλούς ρυθμούς (5/12/2024). Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση συνέχισε απτόητη. Πέρα από την τέταρτη τροποποίηση που έφερε στις 30/7/2024, εντάσσοντας «την περιοχή της Πάρνηθας στις εργασίες αντιδιαβρωτικών – αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων», έφερε και πέμπτη τροποποίηση στις 7/2/2025.
Στο ρεπορτάζ του Documento στις 9 Αυγούστου 2026 αναφέραμε ότι εργασίες του AntiNero έφτασαν να γίνονται το 2026 εν μέσω αντιπυρικής περιόδου. Αυτό ενδεχομένως οφείλεται στο γεγονός ότι με την πέμπτη τροποποίηση δόθηκε παράταση του προγράμματος, άρα και των σχετικών δράσεων, μέχρι και τις 30/6/2026. Επιπλέον αυξήθηκε η δημόσια δαπάνη κατά €25 εκατ. Το γαϊτανάκι των συνεχόμενων τροποποιήσεων και του διαμοιρασμού εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ ολοκληρώθηκε τελικά στις 28/1/2026 με την έκτη τροποποίηση και την απόφαση για μείωση της συνολικής δαπάνης κατά 48.360.000 ευρώ. Αλλωστε ο συνολικός λογαριασμός της δράσης είχε ήδη φτάσει τα 650.512.965,65 ευρώ.
Το αποτέλεσμα; Εργα να γίνονται όπως όπως μέχρι τελευταία στιγμή και για ακόμη μία φορά ολόκληρες περιοχές της χώρας να σβήνονται από τον χάρτη.
Ισως κάποιοι πουν εδώ: Ναι, ανακατεύθυναν κονδύλια του ΤΑΑ και τα έβαλαν στο AntiNero, όμως εξασφάλισαν άλλες πηγές χρηματοδότησης, όπως το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης – Ειδικό Πρόγραμμα Καταστροφών, που αναφέρεται στην τελευταία τροποποίηση. Νομίζουμε ότι, πέρα από τα ποσοτικά στοιχεία που παραθέσαμε, τα οποία καταδεικνύουν την αναντιστοιχία λόγων και έργων, είναι και όσα ανέφερε σε έκθεσή του το Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΣ) για το ΠΑΑ 2014-2020 που στενεύουν τα περιθώρια δικαιολόγησης των κυβερνητικών πολιτικών επιλογών.
Καταπέλτης το ΕΣ
Το Ελεγκτικό Συνέδριο εντοπίζει σοβαρές «παραλείψεις», «καθυστερήσεις», καθώς και τον καθορισμό «δυσανάλογα υψηλού προϋπολογισμού» που αφορούσαν συγχρηματοδοτούμενες ενέργειες αναδάσωσης. Επιπλέον τονίζει την «ελλιπή προετοιμασία των δασικών υπηρεσιών για την απορρόφηση των κοινοτικών πιστώσεων».
Η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου τον Φεβρουάριο του 2025 διαπιστώνει τα σχεδόν μηδαμινά αποτελέσματα του προγράμματος αναδάσωσης, ενώ σημειώνει ότι η προβλεφθείσα δαπάνη ήταν εξαρχής υψηλή
Η γύμνια της πολιτικής των αναδασώσεων αποκαλύπτεται στο συμπέρασμα της έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι «διαχρονικά πραγματοποιούνται πολύ λιγότερες αναδασώσεις από εκείνες που είχε προγραμματιστεί να γίνουν». Τονίζεται δε εμφατικά πως το «αποτέλεσμα των αναδασωτικών έργων δεν παρακολουθείται και ως εκ τούτου δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί». Τώρα, ως προς το περιβόητο ΠΑΑ (2014-2020) –με 50 εκατομμύρια ευρώ για αναδασώσεις– το ΕΣ σημειώνει ότι η προϋπολογιζόμενη δαπάνη ήταν «εξαρχής» δυσανάλογα υψηλή. Τέλος, ότι «οι πληρωμές του αντίστοιχου μέτρου της προηγούμενης περιόδου (2007-2013) είχαν ανέλθει στο ποσό μόλις των 8,4 εκατ. ευρώ και το δεδομένο αυτό έπρεπε να έχει ληφθεί σοβαρά υπόψη κατά τον σχεδιασμό του υπομέτρου που εφαρμόζεται σε όλα τα δάση και τις δασικές εκτάσεις της χώρας, υπό την προϋπόθεση της καταστροφής του 20% του δασοκομικού δυναμικού τους».
Παρ’ όλα αυτά, στην κυβέρνηση δεν «ιδρώνει τ’ αυτί τους», καθώς δεν φαίνεται να αλλάζουν ρότα ούτε τώρα. Στην ενημέρωση του ΥΠΕΝ μετά τις πυρκαγιές σε δυτική Αττική, Ρέθυμνο και Βοιωτία σχετικά με την επόμενη μέρα ανακοινώθηκε ότι, πέραν των χρηματοδοτήσεων από προγράμματα όπως το ΠΠΑ, ιδιαίτερο ρόλο διαδραματίζει ο θεσμός του αναδόχου αποκατάστασης, μέσω του οποίου επιχειρήσεις και οργανισμοί αναλαμβάνουν τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων έργων.
Οπως και θα γίνει με ιδιώτες που αναλαμβάνουν την επί του πεδίου τεχνική υλοποίηση των αντιδιαβρωτικών και αντιπλημμυρικών έργων στη δυτική Αττική (ΥΠΕΝ 12/8/2026).
Αντίθετος με τη συγκεκριμένη πρακτική δηλώνει ο Αντ. Καπετάνιος. «Αν και δεν έχω εικόνα, πιστεύω ότι είναι παρακινδυνευμένο να βάλεις έναν ιδιώτη να κάνει τέτοιες ενέργειες στο δάσος, όπως φάνηκε και με το AntiNero. Η διαχείριση των δασών πρέπει να γίνεται αυστηρά από τη Δασική Υπηρεσία, με το καθεστώς της αυτεπιστασίας, όπως συνέβαινε. Να είναι δηλαδή η ΔΥ που συντάσσει τις μελέτες, οργανώνει και είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση. Ετσι προέκυπτε παλιότερα και το ενδιαφέρον των τοπικών κοινωνιών ώστε να παράγεται καλό έργο στο δασικό οικοσύστημα. Επομένως, χωρίς ισχυρές Δασικές Υπηρεσίες αναδάσωση δεν γίνεται».
ΠΗΓΗ DOCUMENTO
