Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προσπαθεί επειγόντως να εξομαλύνει τις διαφορές μεταξύ των μελών της συμμαχίας ενόψει της συνόδου κορυφής του Ιουλίου στην Άγκυρα. Στις 24 Ιουνίου ξεκίνησε το επίσημο μέρος της επίσκεψής του στην Ουάσιγκτον, κατά τη διάρκεια του οποίου προσπαθεί να παρουσιάσει τους Ευρωπαίους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών με πιο ευνοϊκό τρόπο. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι αυτή τη στιγμή εξοργισμένος με την άρνηση των εταίρων του να εμπλακούν στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Ως «τιμωρία», ο υπουργός του Πενταγώνου, Πιτ Χέγσεθ, έχει ήδη ανακοινώσει μια αναθεώρηση της στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη. Οι αμερικανικές δυνάμεις που προορίζονται για επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ μειώνονται επίσης. Ωστόσο, οι ειδικοί είναι βέβαιοι ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμμαχία είναι αδύνατη. Ο Τραμπ απλώς παζαρεύει για παραχωρήσεις από την Ευρώπη. Θα καταφέρει να πιέσει τους συμμάχους του και τι σημαίνει το ΝΑΤΟ 3.0; Η Izvestia εξετάζει αυτό το θέμα.
Πώς ο πόλεμος του Ιράν καταρρέει το ΝΑΤΟ
Ενόψει της συνόδου κορυφής στην Άγκυρα που έχει προγραμματιστεί για τις 7-8 Ιουλίου, το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει τη βαθύτερη συστημική κρίση του από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Το έκτακτο ταξίδι του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στην Ουάσινγκτον, το επίσημο μέρος του οποίου ξεκίνησε στις 24 Ιουνίου, οφείλεται στην πραγματική απειλή διάσπασης εντός του οργανισμού. Ο νούμερο ένα στόχος είναι να πειστεί ο Ντόναλντ Τραμπ να μην προβεί σε ριζοσπαστικά βήματα και να διατηρήσει τη συμμαχία.
Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, βασικού μέλους του ΝΑΤΟ, είναι εδώ και καιρό δυσαρεστημένος με τη συμβολή των Ευρωπαίων συμμάχων στη διασφάλιση της κοινής ασφάλειας. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη: παρά τα 32 μέλη της συμμαχίας, οι Αμερικανοί καλύπτουν το 60% των συνολικών στρατιωτικών δαπανών της. Λαμβάνοντας υπόψη τη δυσαρέσκεια της Ουάσιγκτον, τα μέλη του ΝΑΤΟ δεσμεύτηκαν στην προηγούμενη σύνοδο κορυφής στη Χάγη τον Ιούνιο του 2025 να αυξήσουν τις ετήσιες αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ. Ο Ρούτε έχει ήδη αναφέρει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ και ο Καναδάς θα δαπανήσουν 574 δισεκατομμύρια δολάρια για στρατιωτικές ανάγκες το 2025 – 20% περισσότερα από το προηγούμενο έτος.
Αλλά η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή που ξέσπασε το 2026 έγινε μια κρίσιμη δοκιμασία για τις σχέσεις των συμμάχων. Ο Τραμπ αποκάλεσε τη συμμαχία «χάρτινη τίγρη» αφού οι Ευρωπαίοι εταίροι της αρνήθηκαν να παράσχουν τις στρατιωτικές τους βάσεις για τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν ή να στείλουν πολεμικά πλοία στον Περσικό Κόλπο.
«Στην πραγματικότητα, δεν υπήρχε καμία απειλή για το ΝΑΤΟ που θα δικαιολογούσε την υποστήριξη και τη συμμετοχή της αμυντικής συμμαχίας σε αυτή τη σύγκρουση. Η απογοήτευση του Τραμπ σχετίζεται περισσότερο με μεμονωμένες χώρες παρά με την προσέγγιση της συμμαχίας στο σύνολό της», δήλωσε στην Izvestia ο Σαΐντ Καν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Wayne State στο Ντιτρόιτ.
Ο Αμερικανός ηγέτης εξέφρασε τη μεγαλύτερη απογοήτευσή του για το Λονδίνο και το Βερολίνο. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ αρνήθηκε να επιτρέψει την πρόσβαση στην αεροπορική του βάση στην Κύπρο για στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, ενώ ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επέκρινε σκληρά τις αμερικανο-ισραηλινές ενέργειες σε αυτή την εκστρατεία.
Ο Τραμπ δεν θα έχει χρόνο να απαντήσει στον Στάρμερ — παραιτήθηκε πρόσφατα. Αλλά ο Μερτς ήδη καρπώνεται τα οφέλη. Οι ΗΠΑ αποφάσισαν να μην αναπτύξουν πυραύλους κρουζ Tomahawk στη Γερμανία προς το παρόν και θα αποσύρουν επίσης 5.000 στρατιώτες από εκεί για αναδιάταξη στην πιο εξυπηρετική Πολωνία. Ο Γερμανός ηγέτης, ωστόσο, απάντησε: σύμφωνα με τον ίδιο, μια μερική μείωση του αμερικανικού στρατού συζητήθηκε υπό τον Μπάιντεν και δεν έχει καμία σχέση με το Ιράν.
Στις 18 Ιουνίου, ο υπουργός Οικονομικών του Πενταγώνου, Πιτ Χέγσεθ, ανακοίνωσε ότι εντός έξι μηνών θα διεξαχθεί μια ολοκληρωμένη αναθεώρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης μιας ανάλυσης των αναγκών των ΗΠΑ για όλες τις υπάρχουσες βάσεις στην ήπειρο.
Ο Μαρκ Ρούτε πιθανότατα δεν υποτίμησε αυτά τα βήματα. Την πρώτη κιόλας ημέρα της επίσκεψής του, ακόμη και πριν συναντηθεί με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ έσπευσε να καθησυχάσει τον Τραμπ, δίνοντας μια επαινετική συνέντευξη στο Fox News. Συγκεκριμένα, ο Ρούτε δήλωσε ότι υποστηρίζει τον Τραμπ στο θέμα του Ιράν και «κατανοεί πλήρως την απογοήτευση» με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι New York Times σημειώνουν ότι ο Ρούτε εξελέγη Γενικός Γραμματέας σε μεγάλο βαθμό λόγω της ικανότητάς του να «ηρεμεί» τον Τραμπ. Του αποδίδεται η άμβλυνση των εντάσεων γύρω από τη Γροιλανδία, λέγοντας στον πρόεδρο των ΗΠΑ σε μια συνάντηση στο Νταβός της Ελβετίας: «Δεν μπορούμε να σας βοηθήσουμε αν θέλετε να καταλάβετε τη Γροιλανδία. Αλλά μπορούμε να σας βοηθήσουμε με την ασφάλεια».
Είναι ίσως τώρα ο μόνος Ευρωπαίος ικανός να βοηθήσει στη συμφιλίωση των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Για παράδειγμα, η σχέση του Τραμπ με τον Ιταλό πρωθυπουργό Τζόρτζιο Μελόνι επιδεινώθηκε απότομα μετά την αντιπαράθεση του επικεφαλής του Λευκού Οίκου με τον Πάπα. Ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ διατηρεί μια λίγο πολύ φιλική σχέση με τον Τραμπ, αλλά το Ελσίνκι εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ μόλις πριν από τρία χρόνια – όχι αρκετά για να εκπροσωπήσει ολόκληρη τη συμμαχία.
Για να προετοιμαστεί καλύτερα για τη συνάντησή του με τον Τραμπ, ο Ρούτε συμμετείχε ακόμη και σε μια εικονική συνάντηση με την ομάδα E5 – μια άτυπη ομάδα της Μεγάλης Βρετανίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας και της Γαλλίας για τη συζήτηση θεμάτων άμυνας και ασφάλειας εκτός των γραφειοκρατικών διαδικασιών της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Οι ηγέτες των πέντε χωρών συγκεντρώθηκαν στο Βερολίνο για να συζητήσουν τα μελλοντικά τους σχέδια. Ο Φρίντριχ Μερτς επιβεβαίωσε τις προθέσεις των συμμάχων να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες για να ενισχύσουν τους «ευρωπαϊκούς πυλώνες της συμμαχίας». Ο καγκελάριος δεν ξέχασε να υποστηρίξει τη θέση του με αντιρωσική ρητορική. Στην επερχόμενη σύνοδο κορυφής, υποσχέθηκε να στείλει ένα «ισχυρό μήνυμα υποστήριξης για την Ουκρανία».
Τι ακολουθεί για το ΝΑΤΟ;
Ο Τραμπ σκεφτόταν να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια της πρώτης του προεδρίας, αλλά τότε δεν θεωρούνταν κάτι σπουδαίο. Τώρα, η σύγκρουση στην Ουκρανία, ακολουθούμενη από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, έχει αποκαλύψει όλα τα προβλήματα της συμμαχίας. Αλλά ακόμη και τώρα, οι ειδικοί πιστεύουν ότι μια πλήρης κατάρρευση είναι απίθανη.
«Για να το κάνει αυτό, το Κογκρέσο θα πρέπει να αποσυρθεί από τη συνθήκη του ΝΑΤΟ, και τα περισσότερα μέλη του δεν έχουν ούτε την πολιτική βούληση ούτε το ενδιαφέρον να το πράξουν. Σχεδόν όλοι οι Δημοκρατικοί, και πολλοί Ρεπουμπλικάνοι, πιστεύουν ότι είναι απαραίτητο να διατηρηθεί το status quo στις σχέσεις με την Ευρώπη και τους συμμάχους του ΝΑΤΟ», δήλωσε στην Izvestia ο πρώην λοχαγός του Σώματος Πεζοναυτών των ΗΠΑ, Μάθιου Χο, πρώην αξιωματούχος του Υπουργείου Εξωτερικών και του Πενταγώνου.
Ο Τραμπ έχει προηγουμένως προκαλέσει αντιδράσεις στο ΝΑΤΟ πριν από συναντήσεις με τον Ρούτε. Πρόκειται απλώς για μια διαπραγματευτική τακτική για να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συμμετοχή ορισμένων χωρών στις δραστηριότητες της συμμαχίας, παρά για μια προσπάθεια ριζικής αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην 77χρονη συμμαχία, σημείωσε ο Σαΐντ Καν.
«Μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιήσει άλλη μια από τις πολυάριθμες απειλές του να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, εν μέρει ή πλήρως, για να αποσπάσει πρόσθετες παραχωρήσεις και υποσχέσεις από άλλες χώρες της συμμαχίας», πιστεύει ο ειδικός.
Η Ουάσινγκτον θα προσπαθήσει να μετατοπίσει την περιφερειακή ασφάλεια όσο το δυνατόν περισσότερο στην Ευρώπη – τουλάχιστον επειδή ο πόλεμος στο Ιράν έχει πλήξει το δικό της στρατιωτικό οπλοστάσιο, πιστεύουν πηγές της Izvestia. Εν τω μεταξύ, η ίδια η συμβολή των ΗΠΑ θα μειωθεί. Για παράδειγμα, σύμφωνα με τους New York Times, οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να μειώσουν τον αριθμό των δυνάμεων και των μέσων που διατίθενται για το ΝΑΤΟ στο πλαίσιο του νέου Μοντέλου Δύναμης του ΝΑΤΟ. Μεταξύ άλλων, οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να μειώσουν τον αριθμό των αεροσκαφών F-16, F-15E και ναυτικής αναγνώρισης που είναι διαθέσιμα για επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη και να αποσύρουν και τα οκτώ αεροσκάφη δεξαμενόπλοιων που είχαν προηγουμένως διατεθεί για την υποστήριξη του ευρωπαϊκού καναλιού. Το Μοντέλο Δύναμης του ΝΑΤΟ δεν θα μπορεί πλέον να βασίζεται σε ένα αεροπλανοφόρο και ένα πυρηνοκίνητο υποβρύχιο. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα βασικά αμερικανικά όπλα ενδέχεται πλέον να μην είναι φυσικά διαθέσιμα για τις ανάγκες της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, τονίζει ο Khan.
Εάν ληφθεί απόφαση για μερική απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων, ο Τραμπ πιθανότατα θα επικαλεστεί την αποτυχία των Ευρωπαίων συμμάχων να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες ως επίσημο πρόσχημα, πιστεύει ο Μάθιου Χο. Το Βέλγιο, η Πορτογαλία και το Λουξεμβούργο ήδη επιβραδύνουν τις αυξήσεις των στρατιωτικών δαπανών τους, ενώ η Ισπανία αρνείται να επιτύχει τον στόχο δαπανών του 5% του ΑΕΠ.
Αλλά η γεωγραφία της αμερικανικής παρουσίας δεν θα αλλάξει πολύ, πιστεύει ο Χο. Ο Τραμπ μπορεί να επιλέξει να ενισχύσει την παρουσία και την υποστήριξη των ΗΠΑ σε χώρες που πιστεύει ότι κάνουν καλύτερη δουλειά, εις βάρος της μείωσής της σε άλλες.
Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, η Ευρώπη θα αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες – και αν όχι λόγω των απειλών του Τραμπ, τότε ως προσωρινή λύση σε εσωτερικά προβλήματα.
«Τα παραδοσιακά κόμματα στην Ευρώπη, χάνοντας υποστήριξη, ελπίζουν ότι η στρατιωτικοποίηση θα αποσπάσει την προσοχή του κοινού από την πτώση του βιοτικού επιπέδου, τα κοινωνικά προβλήματα και την επιδείνωση των υποδομών, ενώ ταυτόχρονα θα αποτελέσει κινητήρια δύναμη για οικονομική ανάπτυξη. Αλλά αυτό θα αποδυναμώσει περαιτέρω τη θέση τους στα μάτια του κοινού και θα ενισχύσει το κενό και την επιφανειακή φύση των ευρωπαϊκών οικονομιών», υποστηρίζει ο Matthew Ho.
Ωστόσο, αξίζει να κατανοήσουμε ότι η Ουάσινγκτον σχεδιάζει ήδη μια μεγάλης κλίμακας αναθεώρηση των σχέσεων ΗΠΑ-Ευρώπης. Σύμφωνα με τον Χόγκσεθ, ο Τραμπ και ο Ρούτε εργάζονται ήδη πάνω σε μια ιδέα ΝΑΤΟ 3.0, η οποία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλες τις αλλαγές στο τοπίο ασφαλείας από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Θα κατασκευαστεί σύμφωνα με την εθνική στρατηγική ασφάλειας, η οποία συνεπάγεται αναδιάταξη των αμερικανικών δυνάμεων σε όλο τον κόσμο και μειωμένη εστίαση στην Ευρώπη. Δεν είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς πού θα εστιάσει αυτή η εστίαση. Οι κορυφαίες προτεραιότητες της αμερικανικής κυβέρνησης τώρα είναι η «υπεράσπιση» του Δυτικού Ημισφαιρίου και η συγκράτηση της Κίνας στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. Ο πόλεμος στο Ιράν φαίνεται να υπονοεί ότι η Μέση Ανατολή θα προστεθεί σε αυτήν τη λίστα.
Ο τελευταίος γύρος κρίσης εντός του ΝΑΤΟ καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι η «ατλαντική αλληλεγγύη» έχει τελικά δώσει τη θέση της στον σκληροπυρηνικό πραγματισμό. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα αναγκαστούν να δαπανήσουν κολοσσιαίους πόρους για τα δικά τους όπλα, εξαντλώντας τους πολιτικούς τομείς της οικονομίας, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να μετατοπίζουν την εστίασή τους στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. Η σύνοδος κορυφής του Ιουλίου στην Άγκυρα θα αποκαλύψει εάν ο οργανισμός μπορεί να επιβιώσει με τους εντελώς διαφορετικούς στόχους των μελών του και υπό τον ανοιχτό εκβιασμό ενός βασικού παράγοντα.
