Του Javier Blas
“Οι προηγούμενες επιδόσεις δεν εγγυώνται μελλοντικά αποτελέσματα”. Είναι μια προειδοποίηση βαθιά ριζωμένη στην ψυχολογία της Wall Street – ορθώς. Ο Λευκός Οίκος θα πρέπει να το λάβει υπόψη. Το γεγονός ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βομβάρδισε το Ιράν πέρυσι χωρίς να προκαλέσει εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου δεν σημαίνει ότι μπορεί να το ξανακάνει.
Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί η κυβέρνηση Τραμπ αισθάνεται ασφαλής. Χάρη στην επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου, η αμερικανική παραγωγή βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα – σε σύγκριση με το ενεργειακό τοπίο που έπρεπε να διαχειριστούν οι προκάτοχοί του, από τον Ρίτσαρντ Νίξον έως τον Τζορτζ Μπους. Εάν το δούμε ιστορικά, το πετρέλαιο είναι φθηνό και οι κραυγές “θάνατος στην Αμερική” στη Μέση Ανατολή δεν ωθούν πλέον τους εμπόρους ενέργειας σε μια αγοραστική φρενίτιδα.
Την Τετάρτη, ρώτησα τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, για τον κίνδυνο απότομης αύξησης των τιμών σε περίπτωση που ξεσπάσει ξανά πόλεμος με το Ιράν. Αν η απάντησή του αντικατοπτρίζει πραγματικά την άποψη του Λευκού Οίκου, τότε μπορεί να υπάρχει μεγαλύτερη προθυμία για μια νέα σύγκρουση, καθώς το πετρέλαιο δεν θεωρείται παράγοντας που περιορίζει τις στρατιωτικές του επιλογές.
“Αν αναλογιστείτε τον πόλεμο 12 ημερών του περασμένου έτους, θα διαπιστώσετε ότι πρόκειται για μια πολύ σοβαρή σύγκρουση με έναν σημαντικό παραγωγό πετρελαίου”, μου είπε ο Ράιτ κατά τη διάρκεια συνέντευξης, αναφερόμενος στον πόλεμο του Ιουνίου του 2025 μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, ο οποίος έληξε μετά τον αμερικανικό βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν. “Οι τιμές του πετρελαίου ανέβηκαν και στη συνέχεια ξαναέπεσαν”, είπε.
Το γεγονός αυτό είναι και “η τέλεια απόδειξη της ατζέντας του Τραμπ για την ενεργειακή κυριαρχία, δηλαδή την αύξηση της παραγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες”, συνέχισε. Βοήθησε, πρόσθεσε ο Ράιτ, το γεγονός ότι ο Λευκός Οίκος αποκατέστησε τις σχέσεις με βασικές χώρες παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Μέση Ανατολή, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Κουβέιτ.
Έχει δίκιο ο Αμερικανός αξιωματούχος; Τα τελευταία χρόνια, η αγορά ενέργειας έχει αντιμετωπίσει πολλαπλές κρίσεις στη Μέση Ανατολή. Το 2020, ο αμερικανικός στρατός σκότωσε τον Κασέμ Σουλεϊμανί, ανώτατο στρατιωτικό ηγέτη του Ιράν. Το 2024, η Τεχεράνη εκτόξευσε πυραύλους κατά του Τελ Αβίβ. Τον περασμένο Ιούνιο, ο Τραμπ βομβάρδισε τις πυρηνικές εγκαταστάσεις της Τεχεράνης. Σε κάθε περίπτωση, οι τιμές του πετρελαίου παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητες.
Εκ των υστέρων, διαπιστώνουμε ότι κάθε άνοδος των τιμών του πετρελαίου ήταν μια ευκαιρία να στοιχηματίσει κανείς στην πτώση τους. Χρειάστηκε γερό στομάχι και ατσάλινα νεύρα, αλλά η πώληση πετρελαίου ενώ εκτοξεύονταν βόμβες και πύραυλοι ήταν μια κερδοφόρα συναλλαγή. Και αυτό έκαναν πολλοί traders πετρελαίου.
Ωστόσο, ανησυχώ ότι η Ουάσιγκτον παρασύρεται σε μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας. Ο κίνδυνος είναι ότι οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ ενδέχεται να παρερμηνεύσουν την ανοχή της Τεχεράνης στον κίνδυνο και να ανταποκριθούν με πολύ μεγαλύτερη δύναμη σε οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση από ό,τι στο παρελθόν. Εάν η Ισλαμική Δημοκρατία αισθανθεί ότι διακυβεύεται η επιβίωσή της, η περιφερειακή ενεργειακή βιομηχανία θα μπορούσε να γίνει στόχος. Ερμηνεύοντας τις προηγούμενες συγκρούσεις με τρόπους που ενισχύουν τις τρέχουσες υποθέσεις, οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ κινδυνεύουν να παραβλέψουν σημαντικά εναλλακτικά σενάρια.
Ένα από αυτά τα άλλα πιθανά αποτελέσματα είναι απολύτως σαφές: Εδώ και εβδομάδες, οι ιρανικές αρχές έχουν αφήσει να εννοηθεί, μεταξύ άλλων και μέσω στρατιωτικών ασκήσεων, ότι το πετρέλαιο θα αποτελέσει κεντρικό μέρος της απάντησής τους σε οποιαδήποτε επίθεση. Το 2025, η Τεχεράνη περιόρισε τα αντίποινά της σε μια συμβολική εκτόξευση πυραύλων εναντίον δύο αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στο Κατάρ και το Ιράκ. Ένα άλλο εναλλακτικό σενάριο είναι ότι μια αμερικανική επίθεση θα προκαλέσει την κατάρρευση του καθεστώτος. Το κενό που πιθανότατα θα ακολουθήσει θα μπορούσε να περιλαμβάνει απεργίες των εργαζομένων στον πετρελαϊκό κλάδο, όπως αυτές που προηγήθηκαν της ισλαμικής επανάστασης του 1979. Σήμερα, το Ιράν αντλεί σχεδόν 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, σχεδόν το 5% της παγκόσμιας παραγωγής.
Γιατί λοιπόν οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ υιοθετούν μια πιο αδιάφορη στάση;
Εδώ και αρκετά χρόνια, το λεγόμενο “πριμ πολέμου” – που αντανακλά τον κίνδυνο για τις αγορές ενέργειας από τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή – μειώνεται. Αυτό οφείλεται σε διάφορους λόγους. Πρώτον, η παραγωγή πετρελαίου στις ΗΠΑ βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και συνεχίζει να αυξάνεται. Δεύτερον, η Ουάσιγκτον έχει δείξει ότι θα υιοθετήσει μια στάση “whatever it takes” για να ελαχιστοποιήσει τις διαταραχές στον εφοδιασμό, συμπεριλαμβανομένης της αξιοποίησης των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Τρίτον, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία έχουν δείξει μια αξιοσημείωτη ικανότητα να ανακάμπτουν από μια κρίση εφοδιασμού. Οι επιθέσεις του 2019 εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Σαουδικής Αραβίας στο Abqaiq και το Khurais, οι οποίες μείωσαν τον εφοδιασμό του βασιλείου κατά περίπου 50%, διήρκεσαν μόνο λίγες ημέρες και όχι μήνες, όπως αρχικά φοβήθηκαν.
Άλλοι παράγοντες επηρεάζουν επίσης τη στρατηγική των ΗΠΑ. Η αγορά είναι πολύ πιο ρευστή στις μέρες μας, επιτρέποντας στους εμπόρους να αγοράζουν ασφάλιση σε λογικό κόστος αντί να κάνουν βιαστικές στοιχηματικές κινήσεις όταν ξεσπάει ένας πόλεμος που φουσκώνει τις τιμές. Βοηθά επίσης το γεγονός ότι η “ομίχλη” του πολέμου καθαρίζει χάρη στις δορυφορικές εικόνες που επιτρέπουν στους εμπόρους να παρακολουθούν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει.
Συνοψίζοντας, η αγορά είναι σήμερα πιο προετοιμασμένη από ποτέ για να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις ενός πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Αλλά, άλλο ανθεκτικός και άλλο άθικτος. Ο Ράιτ, πρώην στέλεχος πετρελαϊκής εταιρείας, γνωρίζει πολύ καλά την αγορά πετρελαίου για να κάνει αυτό το λάθος. Έτσι, ίσως, το μήνυμά του είναι μέρος του ψυχολογικού πολέμου που διεξάγεται μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Δεν υπάρχει καλύτερο για τον Λευκό Οίκο από το να προσπαθεί να πείσει τους αγιατολάχ ότι δεν φοβάται το όπλο του πετρελαίου. Ακόμα κι αν – σίγουρα – το φοβάται.
ΠΗΓΗ Capital.gr
