Η παράδοση ως παρίας του κράτους

3233
υγεία

Υπάρχει μια διαδεδομένη πλάνη να θεωρούμε συστατικά στοιχεία ενός έθνους την κοινή καταγωγή και γλώσσα, όπως και την κοινή λατρεία. Αλλά αυτά δεν είναι απαραίτητα στοιχεία για τη συγκρότηση ενός Έθνους. Αντίθετα μπορεί αυτός ο ορισμός να γίνει επικίνδυνος αν ερμηνευτεί από φασίστες και αποδώσει το γνωστό τρίπτυχο ΄΄ Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια ΄΄. Ήδη από το 1910, οι κριτές ενός διαγωνισμού για τη λαογραφία της Μακεδονίας, οι Σπ. Λάμπρου, Δ. Πατσόπουλος, και Ν. Πολίτης, κεντρικές προσωπικότητες της εποχής τους, έδιναν μια άλλη έννοια για το Έθνος που δυστυχώς δεν εμπεδώθηκε. Σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, βασικό θεμέλιο της εθνικής συνείδησης είναι τα κοινά ήθη και έθιμα, οι δοξασίες και παραδόσεις, η κοινή αντίληψη του εξωτερικού κόσμου, η εκδήλωση των συναισθημάτων και πάνω από όλα η κοινότητα των πόθων και ελπίδων. Από αυτόν τον ορισμό, λείπουν η κοινή καταγωγή, η γλώσσα και η θρησκεία. Γιατί σε αυτά τα “ ομότροπα ήθη “ ( κατά Δημοσθένη) μπορούν να ενταχθούν πολλές γλώσσες, πολλές θρησκείες και άνθρωποι με διαφορετική καταγωγή.
Προς επίρρωση των παραπάνω, θα αναφερθώ στον Αρβανίτη Μερκούριο Μπούα, που μαζί με τον Κροκόδειλο Κλαδά, από τις αρχές του 16ου αιώνα, εξεγέρθηκαν εναντίον των Οθωμανών. Ο Μπούας έγινε και πίνακας του Εγγονόπουλο ( ευχαριστώ τον κ. Γ.  Μίχα  για την υπενθύμιση). Από τη γεωγραφική περιοχή του που κατέχει σήμερα η Ελλάδα περάσαν πολλοί λαοί και πολιτισμοί. Ήδη από την αρχαιότητα ο Πειραιάς ήταν διεθνές κέρδος και πολλοί κάτοικοι είχαν εγκατασταθεί μόνιμα. Κυριαρχούσε ένας κοσμοπολιτισμός, ιδιαίτερα γοητευτικός για τον Σωκράτη, που του άρεσε να συχνάζει στο πολύβουο αυτό λιμάνι. Στην παράδοση μας υπάρχουν οθωμανικές, αραβικές, σλαβικές, και άλλες επιρροές. Το “Το χρονικό του Μορέως”, που γράφτηκε επί Φραγκοκρατίας από Γασμούλο, όχι από Έλληνα, δείχνει την ύπαρξη μιας άψογης δημοτικής  γλώσσας, που καθιερώθηκε ως νεοελληνική ύστερα από αιώνες. Τα δημοτικά τραγούδια που έχουν ιστορία αιώνων και η συνέχιση τους στις πόλεις με τη μορφή του ρεμπέτικου, τα αποκριάτικα ήθη και τα γαμοτράγουδα, δηλαδή όλα αυτά που ήταν οικεία και διαμόρφωναν τα ήθη και τα έθιμα, θεωρήθηκαν ξένα στοιχεία που μολύνουν έναν καθαρό πολιτισμό, τον αρχαιοελληνικό, που έφτασε ως τις μέρες μας. Η λαογραφία όπως θεμελιώθηκε από τον Ν. Πολίτη ήταν μια εθνικιστική επιστήμη που αποσκοπούσε να αποκαταστήσει την τρισχιλιετή Ιστορία μας και η καταγραφή των από τον ίδιο δεν έχει καμία σχέση με τα α παραδοσιακά μας τραγούδια. Θα αναφερθώ σε ένα και μόνο παράδειγμα. Το γνωστό “Σαράντα Παλικάρια” όπως το καταγράφει ο Πολίτης είναι μια καθαρή εθνικιστική πλαστογραφία. Η έξοχη μελέτη του κ. Γκότση ( “ Δημοτικά τραγούδια “ εκδόσεις OPPORTUNA το αναλύει εξονυχιστικά. Εντούτοις πρέπει να ομολογήσω πως η συλλογή του  Πολίτη υπήρξε ένα από τα αγαπημένα αναγνώσματα της νεότητας μου. Το διαβάζω ακόμα. Αλλά ξέρω πως είναι μια ποίηση που ανήκει στον δημιουργό της και όχι στην παράδοση μας.
ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ όμως να έχουν επιβιώσει μύθοι και παραμύθια που χρονολογούνται πριν από τον ‘Όμηρο, όπως του Μελέαγρου ; Εδώ πρέπει να δούμε την δύναμη της προφορικής παράδοσης, που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου βιβλίου. Είναι  “ο  πολιτισμός των αγραμμάτων” κυρίως της υπαίθρου, που κατά κάποιο τρόπο ήταν η εγκυκλοπαίδεια τους. Και σαν πηγή γνώσης όλο αυτό το πλούσιο παραδοσιακό υλικό διαφυλάχτηκε ως κόρη οφθαλμού άσχετα αν υπήρχαν πολλές παραλλάγες πέρα από τόπο σε τόπο και στον ίδιο τον τόπο. Ο λαϊκός τραγουδιστής ή αφηγητής αναβιώνει μια παράδοση και ταυτόχρονα δημιουργεί. Αφαιρεί, προσθέτει η ανακατασκευάζει για να την προσαρμόσει στο κοινό του. Με άλλα λόγια τη ζωντανεύει.
Αλλά υπάρχουν και λόγιες δημιουργίες που ενσωματώνονται στη λαϊκή παράδοση. Π.χ. ο Ερωτόκριτος του Κορνάρου που ακόμα τραγουδιέται ολόκληρος. Και αυτοί που τον τραγουδούν κατά κανόνα αγνοούν τον συγγραφέα του ( εδώ δεν μιλάω για τους επαγγελματίες). Και στην αρχαιότητα, οι τραγωδίες και οι κωμωδίες δεν ήταν για τα φεστιβάλ και τους κουλτουριάρηδες. ‘Ηταν λαϊκό θέαμα και είχαν το κοινό που έχουν τα σήριαλ σήμερα. Πολλά χορικά αυτονομήθηκαν και πέρασαν στην λαϊκή παράδοση. Με όχημα την ζωντανή γλώσσα και όπως αυτή εξελισσόταν έφτασαν μέχρι τις μέρες μας. Αυτός ο προφορικός λαϊκός πολιτισμός διώχθηκε απηνώς από το “ελληνικό κράτος” του Όθωνα και έφτασε ακόμα και μέχρι τις μέρες μας ( Ο Μεταξάς απαγόρευσε τα ρεμπέτικα, το δε ΚΚΕ τα θεωρούσε τραγούδια του υπόκοσμου ). Ο “ Ελληνισμός” των Βαυβάρων ήταν δυτική ρομαντική επινόηση. Και ίσως οι κυβερνήσεις αυτού του τόπου, από αταβισμό, να συνεχίζουν αυτή την παράδοση. Τότε με το Όθωνα, τώρα με την Μερκελ. Συμπατριώτες ήταν εξάλλου.

3 Σχόλια

  1. Εδώ βέβαια προκύπτει το πρόβλημα ότι αυτή ακριβώς η πολυπόθητη ”κοινή αντίληψη του εξωτερικού κόσμου ” όπως και η ”κοινότητα πόθων και ελπίδων”, χρησίμευσε στο μετεμφυλιακό κράτος ως νομιμοποιητική βάση προκειμένου να χαρακτηρίζει ”Εαμοβούλγαρους”, όσους απλά δεν έσκυψαν επί Κατοχής…δεν υπάρχει δυστυχώς ταυτοτικό στοιχείο άτρωτο στις καπηλείες…

  2. Νομίζω,ότι λείπει εδώ η αναφορά σε κοινές αξίες,που πιστεύω ότι είναι βασικό.Τα άλλα τα βρίσκω κι εγώ σωστά,εκτός από ένα: Ότι δε θεωρείται απαραίτητη η κοινή γλώσσα.Πιστεύω (κ όχι μόνον εγώ) ότι έχει κεντρική σημασία.Ο Γιάννης Ψυχάρης έλεγε,ότι είναι η ίδια η ψυχή.Και κάθε λαός έχει την ψυχή του,τον ιδιέτερο χαραχτήρα του.Γνωστή κ η ρήση του Κίσιγκερ, “αν θες να αφανίσεις ένα λαό,να του πάρεις τη γλώσσα του”.Οι ΗΠΑ αποτελούνται βασικά από έποικους κ μετανάστες κ έχουν μια πανσπερμία φυλων κ θρησκειών.Και όμως είναι έθνος! Έχουν τη δική τους κουλτούρα κ ιδιέτερο χαραχτήρα,που τον αναγνωρίζει κανείς από μακριά.Και έχουν κ τη γλώσσα τους.Έστω κι αν μιλούν κάποιοι επιπρόσθετα τη γλώσσα της χώρας της καταγωγής τους.

  3. Στο δημοτικό τραγούδι “Σαράντα Παλικάρια’ έτσι όπως είναι γραμμένο στη συλλογή του Νικολάου Γ.Πολίτη,αδυνατώ ειλικρινά να εντοπίσω τον εθνικισμό.Κυριαρχεί το πνεύμα της ανταρσίας κ της εξέγερσης,από καθαρά ταξική άποψη,το χαραχτηριστικό πνεύμα της κλεφτουριάς..Πολύ θα ‘θελα,να μου πει κάποιος,πού βλέπει εκεί μέσα τον εθνικισμό,γιατί είναι ένα από τα ωραιότερα τραγούδια.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ προσθέστε το σχόλιό σας
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας