Έγιναν πολλές τυμπανοκρουσίες από κυβέρνηση και ΗΠΑ για ένα έργο άκρως προβληματικό ως ανέφικτο , το οποίο πιθανότατα ”ναυαγήσει” και να αποδειχθεί φούσκα
Ν.Ζ.
Τη βέλτιστη συνταγή για να «παντρέψουν» την πολιτική με την οικονομία αναζητούν ΗΠΑ, Κομισιόν και λοιποί εμπλεκόμενοι στο εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου, με τα μέχρι τώρα δεδομένα να επιβεβαιώνουν την ανάγκη πιο δομικών παρεμβάσεων.
Το αφήγημα του Κάθετου Διαδρόμου ως μέρος ενός συνολικότερου αφηγήματος εναλλακτικών οδεύσεων προς την Ουκρανία και υπό την επίσημη πλέον απόφασης της Κομισιόν για απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο μέχρι το φθινόπωρο του 2027, χαίρει πλατιάς πολιτικής στήριξης και ώθησης, με τα «θεμελιώδη» ωστόσο της αγοράς ενέργειας (βλέπε κόστος) και πολύ περισσότερο της αγοράς φυσικού αερίου να «αποδοκιμάζουν» για την ώρα την εν λόγω επιλογή, καθιστώντας το όλο εγχείρημα «παγιδευμένο» σε ένα συνολικότερο κλίμα αβεβαιότητας που τροφοδοτείται από τις επιμέρους και συνολικότερες γεωπολιτικές αναταράξεις ανά τον κόσμο.
Τα παραπάνω καθορίζουν, όπως υπογραμμίζουν πηγές της αγοράς που συνομίλησαν με τη «Ν», την ατζέντα της επικείμενης συνάντησης στις 24 Φεβρουαρίου στον Λευκό Οίκο με θέμα τον Κάθετο Διάδρομο. Στη συγκεκριμένη συνάντηση η συζήτηση-πίεση ανάμεσα σε υψηλόβαθμους πολιτικούς αξιωματούχους των εμπλεκόμενων χωρών αναμένεται να εστιάσει σε δύο βασικά μέτωπα, με το πρώτο να αφορά την ανάγκη να συναφθούν μακροχρόνια συμβόλαια και το δεύτερο την επίλυση των ρυθμιστικών και κανονιστικών εκκρεμοτήτων. Ανάμεσα σε αυτές ξεχωρίζει κυρίως η ανάγκη οικονομικής στήριξης εκ μέρους της Κομισιόν, παρά τις αντίθετες προβλέψεις του ευρωπαϊκού πλαισίου περί χρηματοδότησης έργων φυσικού αερίου εν καιρώ ενεργειακής μετάβασης.
Υπενθυμίζεται ότι η εν λόγω συνάντηση λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας που έχει συσταθεί για τα θέματα του Κάθετου Διαδρόμου με πρωτοβουλία της Ελλάδας και του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, με βασικό ζητούμενο να εξεταστούν όλες οι αναγκαίες και διαθέσιμες παρεμβάσεις προκειμένου να γίνει ελκυστικός.
Σε κάθε περίπτωση, η προσέγγιση των ΗΠΑ εμφανίζεται σαφής, με τον ειδικό απεσταλμένο της Ουάσιγκτον για τα ενεργειακά Τζόσουα Βόλτζ να «πιάνει το νήμα» από τη δήλωση της Αμερικανίδας πρέσβειρας Κίμπερλι Γκιλφόιλ περί «ανάγκης στήριξης του Κάθετου Διαδρόμου», για να συνεχίσει χαρακτηριστικά σε πρώτο χρόνο ότι «ο Κάθετος Διάδρομος σήμερα λειτουργεί στις σταγόνες – στόχος μας είναι να περάσουμε στις ροές και τελικά στην πλημμύρα φυσικού αερίου» και σε δεύτερο χρόνο ότι «δεν πρόκειται για φιλανθρωπικό έργο, χρειάζεται εμπορικός ρεαλισμός για να πετύχει».
Αρχικά, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, το εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου έχει νόημα στο πλαίσιο της νέας κατάστασης που δημιουργεί η απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο, με το κενό στην περιοχή να εκτιμάται περί τα 20 bcm ή και παραπάνω αν συνυπολογιστούν οι αποθήκες της Ουκρανίας που αντιπροσωπεύουν περί το 30% της αποθηκευτικής δυναμικότητας της Ευρώπης.
Η αλήθεια των αριθμών
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κάθετος Διάδρομος εμφανίζεται ως μία από τις συνολικά επτά εναλλακτικές διαδρομές για να φτάσει το καύσιμο στην Ουκρανία, με το μειονέκτημα που τον κρατάει αυτή τη στιγμή στο περιθώριο να είναι το κόστος σε σχέση με τις υπόλοιπες οδεύσεις. Ενδεικτικά, όπως επισημαίνουν στελέχη του κλάδου, ο Πολωνικός Διάδρομος εμφανίζεται φθηνότερος όλων με κόστος περί τα 4,1 ευρώ/MWh και ακολουθούν η Κροατία μέσω Ουγγαρίας με 5,1 ευρώ/MWh, η Λιθουανία μέσω Πολωνίας με 7,5 ευρώ/MWh, δύο γερμανικά τερματικά (Brunsbuttel LNG και Wilhelmshaven LNG) μέσω Τσεχίας/Αυστρίας – Σλοβακίας με 9,9 ευρώ/MWh και 10,3 ευρώ/MWh, αντίστοιχα, και τελευταίες επιλογές η Ρεβυθούσα με 11,9 ευρώ/MWh και το τέρμιναλ της Αλεξανδρούπολης με 15,1 ευρώ/MWh.
Κατά συνέπεια, σε τρέχουσες τιμές, ο Κάθετος Διάδρομος εμφανίζεται ως η λιγότερο ανταγωνιστική επιλογή, με το πρόβλημα να επιτείνεται από την αβεβαιότητα της ζήτησης, με την Ουκρανία να διαθέτει περιορισμένους πόρους να αγοράσει LNG και επομένως να δεσμεύσει δυναμικότητα σε συνδυασμό με τις εξίσου περιορισμένες ανάγκες της περιοχής, δεδομένου ότι το ρωσικό αέριο ρέει ακόμα.
Αλλαγή εικόνας
Η εν λόγω εικόνα αναμένεται να αλλάξει άρδην με τη διακοπή του ρωσικού αερίου, γεγονός που θα εξασφαλίσει με τη σειρά του ζωτικό χώρο για τον Κάθετο Διάδρομο να καλύψει μέρος από το κενό που θα δημιουργηθεί και με δεδομένο ότι όλες οι υπόλοιπες οδεύσεις ήδη λειτουργούν στα όριά τους και αδυνατούν να εξυπηρετήσουν το σύνολο της δυναμικότητας που θα απαιτηθεί.
Σε αυτή την κατεύθυνση, οι προσπάθειες σε πολιτικό, οικονομικό και τεχνικό επίπεδο εστιάζουν σε μέτρα που θα επιτρέψουν να «προσγειώσουν» σε πιο ανταγωνιστικά επίπεδα το συνολικό κόστος του Κάθετου Διαδρόμου, αναγνωρίζοντας ότι ποτέ δεν θα καταστεί φθηνότερος στη διαδρομή προς την Ουκρανία ή ακόμη και άλλες γειτονικές χώρες της περιοχής, ωστόσο θα είναι αναγκαίος συμπληρωματικά με το υπόλοιπο δίκτυο για την κάλυψη της περιοχής.
Άλλωστε, όπως διευκρινίζουν πηγές με γνώση του θέματος, δεν θα πρέπει να βλέπουμε μονοσήμαντα τον Κάθετο Διάδρομο ως όδευση τροφοδοσίας της Ουκρανίας, καθώς προοπτικά δύναται και θα πρέπει να εξυπηρετήσει και άλλες χώρες, όπως Ουγγαρία, Σλοβακία κ.λπ.
Υπό αυτό το πρίσμα, η σχετική «άσκηση» στόχο έχει να διαμορφώσει σε όσο το δυνατόν πιο ανταγωνιστικά επίπεδα τις τιμές του Κάθετου Διαδρόμου, πράγμα που περνάει τόσο από τη μείωση των τελών διέλευσης όσο και από τη σύναψη μακροχρόνιων συμβάσεων προμήθειας.
Οι δυσκολίες
Τόσο στη μία όσο και στην άλλη περίπτωση, η δυστοκία να προκύψουν ανάλογες αποφάσεις εδράζεται στην αβεβαιότητα της αγοράς, με τους μεν Διαχειριστές να διστάζουν να μειώσουν περαιτέρω τα τέλη σε συνθήκες αστάθειας της ζήτησης και τους δε αγοραστές να έχουν εγκαταλείψει τα μακροχρόνια συμβόλαια υπέρ των futures και derivatives σε μια αγορά που πλέον το LNG ως παγκόσμιο commodity κυριαρχεί με όρους spot αγοράς.
«Έχει αλλάξει άρδην το σκηνικό της αγοράς» σχολιάζει παράγοντας του κλάδου, για να υπογραμμίσει τη δυσκολία του εγχειρήματος που κατά μία έννοια προσπαθεί να βρεθεί χρυσή τομή σε ασυμβίβαστες από την άποψη της αγοράς καταστάσεις.
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ προχωρούν σε γιγαντιαίες επενδύσεις παραγωγής LNG, που με τη σειρά τους απαιτούν μακροχρόνιες δεσμεύσεις για να καταστούν βιώσιμες, ιδίως αν επιβεβαιωθεί η πρόβλεψη που θέλει την τιμή του υγροποιημένου φυσικού αερίου να υποχωρεί από τα 30 ευρώ ανά μεγαβατώρα σήμερα στα 8-12 ευρώ ανά μεγαβατώρα το 2028-2029, θέτοντας εν αμφιβόλω τη σχετική αλυσίδα.
Τα παραπάνω συγκροτούν τη μεγάλη εικόνα, με τα ρυθμιστικά θέματα να έρχονται σε δεύτερη μοίρα και την απαίτηση να επιλυθούν από την Κομισιόν, πιέζοντας την Ε.Ε. να παραμερίσει τις «πράσινες αναστολές» της και να χρηματοδοτήσει τον Κάθετο Διάδρομο, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για υποδομές του «βρόμικου» φυσικού αερίου.