Η αγορά πετρελαίου επιστρέφει σε καθεστώς σοκ. Μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν στο Ισλαμαμπάντ, η απόφαση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια πυροδοτεί νέα εκτίναξη τιμών και αναζωπυρώνει φόβους για μια βαθύτερη ενεργειακή κρίση.
Οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν εκ νέου το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν σοβαρή διαταραχή στην προσφορά, σε μια ήδη εξαιρετικά εύθραυστη αγορά. Άλμα τιμών και φόβοι για νέα ενεργειακή κρίση 6 Τα συμβόλαια WTI για τον Μάιο κατέγραψαν άνοδο άνω του 8%, φθάνοντας στα 104,8 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent κινήθηκε επίσης πάνω από τα 102 δολάρια.
Πρόκειται για μία από τις πιο απότομες ημερήσιες κινήσεις των τελευταίων ετών, που αντανακλά όχι μόνο τη γεωπολιτική ένταση αλλά και την ήδη περιορισμένη προσφορά. Η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού στην ιστορία της, καθώς περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής περνούσε πριν τον πόλεμο από τα Στενά του Ορμούζ.
Ο αποκλεισμός: Τι σημαίνει στην πράξη
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοίνωσε ότι από το απόγευμα της Δευτέρας θα επιβληθεί πλήρης ναυτικός αποκλεισμός σε όλα τα πλοία που εισέρχονται ή εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια. Η εντολή του Τραμπ είναι ακόμη πιο επιθετική: το Πολεμικό Ναυτικό θα μπορεί να αναχαιτίζει πλοία ακόμη και σε διεθνή ύδατα, εφόσον έχουν καταβάλει «διόδια» στο Ιράν για διέλευση από τα Στενά.
Στην πράξη, πρόκειται για μια κίνηση που στοχεύει να «στεγνώσει» τα έσοδα της Τεχεράνης από το πετρέλαιο, αλλά ταυτόχρονα φέρνει την Ουάσιγκτον σε τροχιά άμεσης σύγκρουσης όχι μόνο με το Ιράν, αλλά και με τρίτες χώρες. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τον πιο κρίσιμο ενεργειακό διάδρομο στον κόσμο. Η απειλή ή η μερική διακοπή της διέλευσης αρκεί για να εκτοξεύσει τις τιμές, όπως αποδεικνύεται και τώρα.
Η κίνηση των δεξαμενόπλοιων έχει ήδη καταρρεύσει: από περισσότερα από 100 πλοία ημερησίως πριν τον πόλεμο, πλέον καταγράφονται μόλις μερικές δεκάδες – με χαρακτηριστικό ότι μόλις τρία υπερδεξαμενόπλοια διέσχισαν το πέρασμα το Σάββατο.
Η Τεχεράνη, μέσω συμβούλων του ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, υπενθυμίζει ότι «το κλειδί των Στενών παραμένει στα χέρια της», αφήνοντας σαφές μήνυμα ότι ο έλεγχος της ροής αποτελεί το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της όπλο.
Πίεση στο Ιράν ή αυτογκόλ για τη Δύση;
Η επιλογή του ναυτικού αποκλεισμού διχάζει αναλυτές και διπλωμάτες. Από τη μία πλευρά, θεωρείται ότι εντείνει την οικονομική πίεση προς το Ιράν, περιορίζοντας δραστικά τα έσοδά του. Από την άλλη, ενδέχεται να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις: Πιθανή επέκταση της κρίσης σε άλλα «στενά» σημεία, όπως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ , ρίσκο σύγκρουσης με πλοία τρίτων χωρών (Κίνα, ευρωπαϊκές δυνάμεις), περαιτέρω εκτίναξη τιμών ενέργειας με άμεσο αντίκτυπο στον πληθωρισμό.
Όπως προειδοποιούν αναλυτές, ένα πλήρες κλείσιμο των Στενών θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη έκρηξη τιμών από αυτή που ήδη καταγράφεται.
Σε τροχιά νέας κλιμάκωσης
Παράλληλα, σύμφωνα με τη The Wall Street Journal, ο Τραμπ εξετάζει και περιορισμένα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν, σε μια προσπάθεια να σπάσει το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων. Η διπλωματική αποτυχία στο Ισλαμαμπάντ – με τις ΗΠΑ να ζητούν δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και το Ιράν να αρνείται – οδηγεί πλέον σε στρατηγική σύγκρουση χωρίς εύκολη έξοδο.
Η αγορά περιμένει ένα σήμα – αλλά δεν έρχεται Για να πειστεί η αγορά ότι η κρίση αποκλιμακώνεται, οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών θα πρέπει να επιστρέψουν τουλάχιστον στο 70%-75% των προπολεμικών επιπέδων. Προς το παρόν, τίποτα δεν δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση.
Αντίθετα, η νέα κίνηση των ΗΠΑ ενισχύει το σενάριο μιας παρατεταμένης κρίσης – όπου η ενέργεια μετατρέπεται ξανά στο βασικό όπλο γεωπολιτικής πίεσης και οι αγορές καλούνται να τιμολογήσουν όχι μόνο τον κίνδυνο, αλλά και το άγνωστο.