Η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων ντίζελ, καθώς η εκτίναξη των τιμών των καυσίμων δημιουργεί μεγάλο πολιτικό και κοινωνικό πρόβλημα για τις κυβερνήσεις. Την ίδια ώρα και η Ουάσιγκτον ασκεί πλέον αναφανδόν ασφυκτικές πιέσεις προς τους Ευρωπαίους, ώστε να αυξήσουν την προσφορά στην παγκόσμια αγορά.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε σήμερα εκτεταμένες διαβουλεύσεις για το θέμα, μεταξύ άλλων με τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιρλανδία αλλά ακόμη και τη Βρετανία προκειμένου να διερευνήσει τη δυνατότητα να διοχετεύσουν πρόσθετες ποσότητες ντίζελ στην αγορά. Οι συζητήσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να απειλεί με το ενδεχόμενο περιορισμού των αμερικανικών εξαγωγών ντίζελ.
Η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Άννα-Κάισα Ιτκόνεν επιβεβαίωσε ότι οι Βρυξέλλες βρίσκονται σε στενή επικοινωνία τόσο με τα κράτη-μέλη όσο και με την αμερικανική κυβέρνηση. «Βρισκόμαστε σε πολύ στενή επαφή προκειμένου να συντονίσουμε με τα κράτη-μέλη μας τα επόμενα βήματα και, σε ξεχωριστό επίπεδο, έχουμε επίσης επαφές υψηλού επιπέδου με την αμερικανική κυβέρνηση», δήλωσε, κάνοντας λόγο για «εντατικές επαφές δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης».
Η Ιτκόνεν έχει παράλληλα διευκρινίσει ότι οποιαδήποτε απόφαση για απελευθέρωση αποθεμάτων θα πρέπει να συμφωνηθεί μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA).
Η πρόταση των 120 εκατ. βαρελιών
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια αμερικανική πρόταση που προβλέπει την απελευθέρωση μεγάλης ποσότητας ευρωπαϊκών αποθεμάτων.
Σύμφωνα με πληροφορίες που αποκάλυψε το Politico, η κυβέρνηση Τραμπ έχει διαβιβάσει σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρόταση, την οποία προώθησε ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ, για την απελευθέρωση 120 εκατ. βαρελιών ντίζελ μέσα σε διάστημα 180 ημερών.
Η κίνηση παρουσιάζεται ως εναλλακτική λύση απέναντι στο ενδεχόμενο επιβολής γενικευμένων περιορισμών στις εξαγωγές ντίζελ από τις ΗΠΑ.
Η ποσότητα είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, τα κράτη της ΕΕ διέθεταν περίπου 315 εκατ. βαρέλια ντίζελ σε στρατηγικά αποθέματα τον Ιούνιο, κάτι που σημαίνει ότι η αμερικανική πρόταση αφορά σε περισσότερο από το ένα τρίτο αυτών των ποσοτήτων.
Στοιχεία που επικαλείται, αντιστοίχως, το Reuters καταδεικνύουν επίσης το μέγεθος της παρέμβασης: τα 120 εκατ. βαρέλια αντιστοιχούν περίπου σε έναν μήνα συνολικής κατανάλωσης ντίζελ και gasoil στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο επίκεντρο Γερμανία και Γαλλία
Ιδιαίτερη σημασία έχουν η Γερμανία και η Γαλλία, καθώς οι δύο χώρες διαθέτουν από κοινού περισσότερο από το ένα τρίτο των στρατηγικών αποθεμάτων ντίζελ της ΕΕ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για τον Μάιο του 2025, η Γερμανία διέθετε 5,6 εκατ. τόνους και η Γαλλία 8,2 εκατ. τόνους, με τις δύο χώρες να αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 35% των ευρωπαϊκών στρατηγικών αποθεμάτων.
Οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαιτούν από τα κράτη-μέλη να διατηρούν αποθέματα έκτακτης ανάγκης που αντιστοιχούν τουλάχιστον σε 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών ή 61 ημέρες εγχώριας κατανάλωσης, ανάλογα με το ποια ποσότητα είναι μεγαλύτερη. Συνολικά, η ΕΕ συμμορφώνεται με αυτή την υποχρέωση.
Αυτό ακριβώς καθιστά την απόφαση δύσκολη: μια μεγάλη παρέμβαση θα μπορούσε να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση στην αγορά, αλλά ταυτόχρονα θα περιόριζε ένα σημαντικό ενεργειακό «μαξιλάρι» ασφαλείας σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Οι συνεννοήσεις Γιόργκενσεν με Μπιρόλ
Το ενδεχόμενο νέας παρέμβασης στα αποθέματα είχε ήδη τεθεί στις συζητήσεις μεταξύ Βρυξελλών και Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν δήλωσε ότι η ΕΕ έχει συζητήσει με τον εκτελεστικό διευθυντή του IEA Φατίχ Μπιρόλ το ενδεχόμενο πρόσθετης απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων, χωρίς ωστόσο να έχει ληφθεί απόφαση για το εάν θα ζητηθεί από τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν σε νέα αποδέσμευση ποσοτήτων.
Υπενθυμίζεται ότι τον Μάρτιο τα μέλη του IEA είχαν συμφωνήσει στην απελευθέρωση περίπου 400 εκατ. βαρελιών αργού και πετρελαϊκών προϊόντων από αποθέματα έκτακτης ανάγκης παγκοσμίως, προκειμένου να περιοριστούν οι αναταράξεις στις αγορές.
Οι ΗΠΑ ανέλαβαν να διαθέσουν 172 εκατ. βαρέλια, ενώ οι χώρες της ΕΕ είχαν δεσμευθεί να καλύψουν περίπου το 20% της συνολικής ποσότητας.
Η απειλή Τραμπ για τις αμερικανικές εξαγωγές
Το ζήτημα περιπλέκεται από το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει αποκλείσει την επιβολή περιορισμών στις αμερικανικές εξαγωγές ντίζελ, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι τιμές στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
«Το σκέφτομαι», δήλωσε ο Αμερικανός Πρόεδρος αναφερόμενος στο ενδεχόμενο απαγόρευσης των εξαγωγών, προσθέτοντας ότι συζητεί συχνά το θέμα με τον Κρις Ράιτ και τον υπουργό Εσωτερικών Νταγκ Μπέργκαμ.
Ο Τραμπ αναγνώρισε, ωστόσο, το ενδεχόμενο μια τέτοια κίνηση να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες. Όπως είπε, οι περιορισμοί θα μπορούσαν να οδηγήσουν χαμηλότερα την τιμή του ντίζελ, αλλά παράλληλα να προκαλέσουν κάποια αύξηση στην τιμή της βενζίνης.
Από την πλευρά του, ο Ράιτ προανήγγειλε κινήσεις με στόχο την αποκλιμάκωση των τιμών, αναφέροντας ότι αναμένονται και από την Ευρώπη μέτρα που θα προσθέσουν νέες ποσότητες ντίζελ στην αγορά.
Ρεκόρ στα 2,24 ευρώ το λίτρο στην ΕΕ
Η συζήτηση για τα στρατηγικά αποθέματα πραγματοποιείται, ενώ οι τιμές έχουν φθάσει σε πρωτοφανή επίπεδα σε όλη την Ευρώπη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε την Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του εβδομαδιαίου δελτίου πετρελαίου, η μέση τιμή του ντίζελ στην αντλία στην ΕΕ έχει ανέλθει στο ιστορικό υψηλό των 2,24 ευρώ ανά λίτρο, έναντι 1,59 ευρώ πριν από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Δώδεκα κράτη-μέλη έχουν καταγράψει νέα ιστορικά υψηλά, μεταξύ των οποίων το Βέλγιο, η Ιταλία, η Ρουμανία και η Πολωνία. Σε Δανία, Ολλανδία και Φινλανδία η τιμή έχει ξεπεράσει τα 2,50 ευρώ ανά λίτρο, ενώ στη Γερμανία έχει φθάσει τα 2,44 ευρώ.
Η άνοδος του ντίζελ έχει ευρύτερες επιπτώσεις από εκείνες που συνεπάγεται η αύξηση του κόστους μετακίνησης των νοικοκυριών. Πρόκειται για το βασικό καύσιμο των οδικών εμπορευματικών μεταφορών και μεγάλου μέρους των αγροτικών μηχανημάτων, γεγονός που μεταφέρει τις αυξήσεις του ενεργειακού κόστους στην εφοδιαστική αλυσίδα, στη γεωργία και τελικά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Το ευρωπαϊκό δίλημμα
Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια δύσκολη εξίσωση. Μετά τη δραστική μείωση της εξάρτησής της από τα ρωσικά καύσιμα και τη σημαντική συρρίκνωση της ευρωπαϊκής δυναμικότητας διύλισης τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η περιοχή έχει καταστεί περισσότερο εξαρτημένη από εισαγωγές ντίζελ από τις ΗΠΑ.
Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος με το Ιράν έχει περιορίσει τις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τη σημασία των εναλλακτικών πηγών τροφοδοσίας.
Η απελευθέρωση μεγάλων ποσοτήτων από τα ευρωπαϊκά αποθέματα θα μπορούσε να αυξήσει άμεσα την προσφορά και να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις τιμές. Ωστόσο, θα περιόριζε ταυτόχρονα τα διαθέσιμα αποθέματα ασφαλείας σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένουν ανοιχτά τόσο το μέτωπο της Μέσης Ανατολής όσο και ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας.