Από τα γκισέ των τραπεζών και των ασφαλιστικών εταιριών
ως τα εργοτάξια και τις Βρυξέλλες, η ίδια συνταγή σε βάρος της εργασίας
Η εικόνα της εβδομάδας συμπυκνώνεται σε μια αντίφαση. Από τη μία, οι μεγάλες επιχειρήσεις, με πρώτες τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές, ανακοινώνουν κέρδη-ρεκόρ. Από την άλλη, οι εργαζόμενοι που τα παράγουν δουλεύουν ώρες ατελείωτες, συχνά απλήρωτες, και σε συνθήκες που φτάνουν ως τον ακρωτηριασμό. Και ενώ αυτά συμβαίνουν, στις Βρυξέλλες ετοιμάζεται μια νέα δέσμη μέτρων που, πίσω από τη ρητορική της προστασίας, εξυπηρετεί κυρίως την ανταγωνιστικότητα του κεφαλαίου. Στο δελτίο αυτό τα βάζουμε το ένα δίπλα στο άλλο.
1. Τράπεζες και ασφαλιστικές: φουσκωμένα κέρδη, εξουθενωμένοι εργαζόμενοι
Στους πιο κερδοφόρους κλάδους της οικονομίας, τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές, οι εργαζόμενοι ζουν μια καθημερινότητα που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους λαμπερούς ισολογισμούς. Εξαντλητικά ωράρια, συστηματική υπερεργασία, υποχρεωτική νυχτερινή απασχόληση, απλήρωτες υπερωρίες και έντονη υποστελέχωση είναι πλέον ο κανόνας. Το τελευταίο διάστημα, σύλλογοι εργαζομένων τόσο στον τραπεζικό όσο και στον ασφαλιστικό κλάδο βγήκαν δημόσια για να καταγγείλουν ακριβώς αυτές τις συνθήκες. Οι εργαζόμενοι περιγράφουν έναν φαύλο κύκλο, όπου η έλλειψη προσωπικού καλύπτεται με περισσότερες ώρες δουλειάς και διαρκή διαθεσιμότητα, που οδηγεί σε εξουθένωση, λάθη και καθυστερήσεις, και από εκεί σε ακόμη περισσότερη υπερωριακή και νυχτερινή εργασία.
Η αντίθεση με τα οικονομικά αποτελέσματα των ίδιων ομίλων είναι εξοργιστική. Τράπεζες και ασφαλιστικές ανακοινώνουν κέρδη-ρεκόρ, την ίδια στιγμή που το προσωπικό τους στενάζει από την έλλειψη ανθρώπων και την υπερεργασία. Με άλλα λόγια, τα κέρδη δεν πέφτουν από τον ουρανό: χτίζονται πάνω στην υπερένταση, στις απλήρωτες ώρες και στη σωματική και ψυχική εξάντληση των υπαλλήλων. Η υποστελέχωση δεν είναι ατυχία, είναι επιλογή: κάθε θέση που δεν καλύπτεται μετατρέπεται σε επιπλέον κέρδος για τον όμιλο και σε επιπλέον βάρος για όσους μένουν.
Χαρακτηριστικό της έκτασης του φαινομένου είναι ότι οι Σύλλογοι των εργαζομένων αναγκάζονται να βγάζουν ανακοινώσεις υπενθυμίζοντας τα αυτονόητα: ότι το ωράριο είναι πενθήμερο και συγκεκριμένο, ότι απαγορεύεται η εργασία το Σάββατο και την Κυριακή, ότι η υπέρβαση του ωραρίου είναι παράνομη ακόμη και όταν παρουσιάζεται ως «οικειοθελής», και ότι κάθε υπερωρία πρέπει να δηλώνεται και να αμείβεται στο ακέραιο. Επισημαίνουν, επίσης, ότι η κάλυψη του φόρτου λόγω υποστελέχωσης είναι αποκλειστική ευθύνη των διοικήσεων και δεν επιτρέπεται να μετακυλίεται στις πλάτες των υπαλλήλων. Το ότι χρειάζεται να υπενθυμίζονται δημόσια νόμοι που υποτίθεται πως ισχύουν, δείχνει πόσο βαθιά έχει ριζώσει η παρανομία ως καθημερινή πρακτική.
Πρόκειται για ένα ενιαίο μοντέλο που δεν περιορίζεται στον χρηματοπιστωτικό τομέα, αλλά επεκτείνεται σε όλον τον ιδιωτικό τομέα: λιγότεροι εργαζόμενοι, περισσότερες ώρες, εντατικοποίηση στο όριο της αντοχής. Στηρίζουμε τα αιτήματα των εργαζομένων σε τράπεζες και ασφαλιστικές για ουσιαστικές προσλήψεις, πλήρη καταγραφή και πληρωμή κάθε ώρας υπερωριακής και νυχτερινής εργασίας, και σεβασμό του ωραρίου. Η εξουθένωση των εργαζομένων δεν μπορεί να είναι η λύση για την κερδοφορία των ομίλων.
2. Εργατικά ατυχήματα: ο σακατεμένος εργάτης που κινδυνεύει και με απέλαση
Τα εργατικά δυστυχήματα δεν σταματούν, και κάθε περιστατικό ξεσκεπάζει και μια επιπλέον διάσταση της εκμετάλλευσης. Στη Θήβα, ο 38χρονος Ανίμπ, μετανάστης εργαζόμενος, τραυματίστηκε σοβαρά στο χέρι σε εργατικό ατύχημα, με αποτέλεσμα να μείνει ανίκανος για εργασία. Το τραγικό είναι ότι, εξαιτίας ακριβώς αυτής της ανικανότητας, κινδυνεύει τώρα και με απέλαση, καθώς η άδεια διαμονής του συνδέεται με την εργασία του. Δηλαδή, ο ίδιος ο τραυματισμός που υπέστη στη δουλειά απειλεί να τον διώξει από τη χώρα.
Δεν είναι μεμονωμένο. Την ίδια περίοδο, στην Αμοργό, εργαζόμενος τεχνικής εταιρείας τραυματίστηκε σοβαρά όταν το μηχάνημα έργου που εφοδίαζε με καύσιμα έπεσε σε γκρεμό, σε εργασίες αγροτικής οδοποιίας. Διαφορετικοί τόποι, κοινός παρονομαστής: εργολαβικά και υπεργολαβικά συνεργεία, ελλιπή μέτρα, εντατικοποίηση και εργαζόμενοι, συχνά μετανάστες, που δουλεύουν χωρίς ουσιαστική προστασία.
Η περίπτωση του Ανίμπ αναδεικνύει την πιο ακραία μορφή αυτής της ανασφάλειας. Για τον μετανάστη εργαζόμενο, το εργατικό ατύχημα δεν σημαίνει μόνο πόνο και αναπηρία, αλλά και τον κίνδυνο να χάσει το δικαίωμα να ζει και να δουλεύει στη χώρα. Αυτό δίνει στους εργοδότες ένα ακόμη εργαλείο πίεσης και σιωπής. Διεκδικούμε πλήρη ιατρική και ασφαλιστική κάλυψη κάθε θύματος εργατικού ατυχήματος, ανεξαρτήτως καταγωγής ή χαρτιών, αποσύνδεση της άδειας διαμονής από την ικανότητα προς εργασία όταν η ανικανότητα οφείλεται σε εργατικό ατύχημα, και ουσιαστικούς ελέγχους στα εργολαβικά συνεργεία που θερίζουν ζωές.
3. Νομοθετούν την «απλοποίηση» για τις εταιρείες, θάβουν την προστασία στις υπεργολαβίες
Στις 18 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το λεγόμενο «Πακέτο για τη Δίκαιη Κινητικότητα της Εργασίας». Παρουσιάζεται ως εργαλείο προστασίας των εργαζομένων που μετακινούνται μεταξύ των κρατών-μελών, με τρία βασικά σκέλη: μια ψηφιακή «κάρτα» κοινωνικής ασφάλισης, την ευκολότερη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, και την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας. Στη ρητορική της, η Επιτροπή μιλά για δικαιώματα. Στην ουσία της, το πακέτο πατάει σε άλλη λογική.
Δεν το κρύβει, άλλωστε, ούτε η ίδια. Το πακέτο στηρίζεται ρητά στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, δηλαδή στα κείμενα-μανιφέστα της «ανταγωνιστικότητας» και της «ενιαίας αγοράς», όπου η κινητικότητα της εργασίας αντιμετωπίζεται πρώτα και κύρια ως μοχλός για να καλυφθούν οι ανάγκες των επιχειρήσεων σε φθηνό εργατικό δυναμικό. Η προτεραιότητα δεν είναι ο εργαζόμενος που μεταναστεύει για μια καλύτερη ζωή, αλλά η ομαλή τροφοδοσία της αγοράς με «κινητό» εργατικό δυναμικό, με λιγότερη γραφειοκρατία για τους εργοδότες που το μετακινούν από χώρα σε χώρα.
Η κριτική δεν είναι μόνο δική μας. Ακόμη και μέσα στο Ευρωκοινοβούλιο ακούστηκε η διαπίστωση ότι το πακέτο αφορά «τη μετακίνηση της εργασίας, όχι τη δίκαιη μετακίνηση των εργαζομένων». Δηλαδή, διευκολύνει διοικητικά την απόσπαση και τη μετακίνηση, αλλά δεν εγγυάται το ουσιώδες: νόμιμο μισθό, τηρούμενο ωράριο, πλήρη ασφάλιση και ασφαλείς συνθήκες στον τόπο όπου πραγματικά γίνεται η δουλειά. Μια ψηφιακή κάρτα και ένα ηλεκτρονικό πορτοφόλι εγγράφων δεν εμποδίζουν από μόνα τους την υποαμοιβή, την καταστρατήγηση των συλλογικών συμβάσεων ή την κοινωνική βιομηχανία της φθηνής, αποσπασμένης εργασίας.
Το πιο αποκαλυπτικό είναι αυτό που λείπει. Εδώ και χρόνια το ευρωπαϊκό συνδικαλιστικό κίνημα ζητά μια δεσμευτική Οδηγία για τις υπεργολαβίες, που θα βάζει όριο στις ατελείωτες αλυσίδες αναθέσεων και θα καθιστά τον κύριο ανάδοχο συνυπεύθυνο για τους μισθούς και την ασφάλεια σε όλη την αλυσίδα. Αυτό ακριβώς, που θα προστάτευε πραγματικά τη ζωή των εργαζομένων, όπως εκείνων που σακατεύονται και σκοτώνονται σε εργολαβικά συνεργεία, μένει στα συρτάρια. Αντ’ αυτού προωθείται η «απλοποίηση» που βολεύει τις επιχειρήσεις. Η επιλογή για το τι νομοθετείται πρώτο και τι καθυστερεί δεν είναι τεχνική· είναι ταξική. Η Ε.Α.Κ. στηρίζει το αίτημα για δεσμευτικούς κανόνες στις υπεργολαβίες και για μια Ευρώπη όπου η προστασία της εργασίας δεν θα θυσιάζεται στον βωμό της ανταγωνιστικότητας.
Συμπέρασμα
Οι φουσκωμένοι ισολογισμοί τραπεζών και ασφαλιστικών, ο σακατεμένος εργάτης της Θήβας και το ευρωπαϊκό πακέτο που βάζει την ανταγωνιστικότητα πάνω από τα δικαιώματα δεν είναι τρία ασύνδετα γεγονότα. Είναι τρεις εκφράσεις της ίδιας επιλογής: να θεωρείται η εργασία κόστος που συμπιέζεται και ρίσκο που μετακυλίεται, ποτέ αξία που προστατεύεται. Η Ε.Α.Κ. θα συνεχίσει να αναδεικνύει αυτή τη σύνδεση και να διεκδικεί προσλήψεις εκεί που υπάρχει υποστελέχωση, πληρωμή κάθε ώρας εργασίας, ασφαλείς χώρους δουλειάς για όλους ανεξαιρέτως, και κανόνες, ελληνικούς και ευρωπαϊκούς, που θα υπηρετούν τους εργαζόμενους και όχι τα κέρδη των λίγων.
ΕΝΩΤΙΚΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ (Ε.Α.Κ.)
