Εισαγωγή
Η Τρίτη, 11 Σεπτεμβρίου 2001, ξεκίνησε όπως χιλιάδες άλλες ημέρες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εργαζόμενοι κατευθύνονταν στις δουλειές τους, τα χρηματιστήρια ετοιμάζονταν να ανοίξουν και τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη απογειώνονταν με προορισμό τη δυτική ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών. Κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ότι μέσα σε λίγες ώρες ο κόσμος θα είχε αλλάξει οριστικά.
Είκοσι τέσσερις ώρες αργότερα, η εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν εντελώς διαφορετική. Οι Δίδυμοι Πύργοι είχαν καταρρεύσει, το Πεντάγωνο είχε δεχθεί επίθεση, χιλιάδες άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους και μια νέα εποχή είχε ξεκινήσει για τη διεθνή πολιτική.
Σε αυτό το μέρος δεν επιχειρώ ακόμη να αναλύσω ούτε να ερμηνεύσω τα γεγονότα. Στόχος είναι να παρουσιαστεί, όσο το δυνατόν πιο καθαρά, η αλληλουχία των εξελίξεων εκείνης της ημέρας. Η ανάλυση και τα ερωτήματα θα ακολουθήσουν στο επόμενο μέρος.
Μέχρι το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούσαν ότι η ηπειρωτική τους επικράτεια ήταν ουσιαστικά προστατευμένη από μεγάλης κλίμακας τρομοκρατικές επιθέσεις. Παρότι είχαν προηγηθεί επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων στο εξωτερικό, ελάχιστοι μπορούσαν να φανταστούν ότι επιβατικά αεροσκάφη θα χρησιμοποιούνταν ως όπλα εναντίον εμβληματικών συμβόλων της αμερικανικής οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος.
08:46. Η πρώτη πρόσκρουση
Στις 08:46 το πρωί, η πτήση American Airlines Flight 11, ένα Boeing 767 που είχε απογειωθεί από τη Βοστώνη με προορισμό το Λος Άντζελες, προσκρούει στον Βόρειο Πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου, μεταξύ των ορόφων 93 και 99. Η σύγκρουση προκαλεί τεράστια έκρηξη και εκτεταμένες πυρκαγιές. Για αρκετά λεπτά, πολλοί πιστεύουν ότι πρόκειται για τραγικό αεροπορικό δυστύχημα.
Τα τηλεοπτικά δίκτυα διακόπτουν το πρόγραμμά τους και μεταδίδουν ζωντανές εικόνες από το Μανχάταν. Καπνός καλύπτει τον ουρανό της Νέας Υόρκης, ενώ χιλιάδες άνθρωποι προσπαθούν να καταλάβουν τι έχει συμβεί.
Στις πρώτες στιγμές επικρατεί σύγχυση. Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης κινητοποιούνται, πυροσβεστικές δυνάμεις και ασθενοφόρα κατευθύνονται προς το σημείο, ενώ οι πρώτες πληροφορίες είναι αποσπασματικές. Κανείς ακόμη δεν γνωρίζει ότι ένα δεύτερο αεροσκάφος κατευθύνεται ήδη προς τη Νέα Υόρκη.
09:03: Η δεύτερη πρόσκρουση και η στιγμή που ο κόσμος κατάλαβε ότι βρισκόταν υπό επίθεση
Ενώ εκατομμύρια τηλεθεατές σε ολόκληρο τον κόσμο παρακολουθούσαν ζωντανά τις εικόνες του φλεγόμενου Βόρειου Πύργου, ένα δεύτερο επιβατικό αεροσκάφος πλησίαζε τη Νέα Υόρκη.
Στις 09:03, η United Airlines Flight 175, ένα Boeing 767 που είχε επίσης απογειωθεί από τη Βοστώνη με προορισμό το Λος Άντζελες, προσέκρουσε με μεγάλη ταχύτητα στον Νότιο Πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου, μεταξύ των ορόφων 77 και 85. Η πρόσκρουση μεταδόθηκε ζωντανά από τα τηλεοπτικά δίκτυα, καθώς οι κάμερές τους ήταν ήδη στραμμένες στον Βόρειο Πύργο.
Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα έγινε πλέον σαφές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετώπιζαν αεροπορικό δυστύχημα αλλά μια συντονισμένη επίθεση. Η δεύτερη πρόσκρουση άλλαξε ακαριαία τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν όλοι όσα εκτυλίσσονταν εκείνο το πρωινό.
Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος George W. Bush βρισκόταν σε δημοτικό σχολείο στη Σαρασότα της Φλόριντα. Ο προσωπάρχης του, Andrew Card, τον πλησίασε και του ψιθύρισε τη φράση που έμελλε να μείνει στην ιστορία:
«A second plane hit the second tower. America is under attack.»
Η εικόνα του προέδρου να παραμένει για λίγα ακόμη λεπτά μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας αποτέλεσε αργότερα αντικείμενο έντονου δημόσιου διαλόγου και πολιτικής αντιπαράθεσης.
Στη Νέα Υόρκη, η κατάσταση είχε πλέον ξεφύγει από κάθε δυνατότητα τοπικής διαχείρισης. Χιλιάδες εργαζόμενοι επιχειρούσαν να εγκαταλείψουν τους δύο ουρανοξύστες, ενώ εκατοντάδες πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες κατευθύνονταν προς το συγκρότημα του World Trade Center, χωρίς να γνωρίζουν ότι πολλοί από αυτούς δεν θα επέστρεφαν ποτέ.
Στο σημείο αυτό ολοκληρώνεται το πρώτο στάδιο των επιθέσεων. Από εδώ και πέρα τα γεγονότα εξελίσσονται με καταιγιστικό ρυθμό. Μέσα στα επόμενα τριάντα πέντε λεπτά θα σημειωθεί η επίθεση στο Πεντάγωνο, ενώ λίγο αργότερα θα ακολουθήσουν οι καταρρεύσεις των Δίδυμων Πύργων και η συντριβή της τέταρτης πτήσης στην Πενσυλβάνια.
09:37: Η επίθεση στο Πεντάγωνο
Ενώ η προσοχή ολόκληρου του κόσμου ήταν στραμμένη στη Νέα Υόρκη, μια τρίτη επίθεση βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη.
Στις 09:37, η American Airlines Flight 77, που είχε απογειωθεί από το αεροδρόμιο Dulles με προορισμό το Λος Άντζελες, προσέκρουσε στη δυτική πλευρά του Πενταγώνου, προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές και πυρκαγιά. Από την πρόσκρουση σκοτώθηκαν όλοι οι επιβαίνοντες του αεροσκάφους, καθώς και 125 στρατιωτικοί και πολιτικοί υπάλληλοι που βρίσκονταν μέσα στο κτίριο.
Η επίθεση στο Πεντάγωνο επιβεβαίωσε ότι οι επιθέσεις δεν περιορίζονταν στη Νέα Υόρκη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχονταν πολλαπλά πλήγματα μέσα σε λιγότερο από μία ώρα, ενώ οι ομοσπονδιακές αρχές προσπαθούσαν να αντιληφθούν την έκταση της κρίσης. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας (FAA) διέταξε σταδιακά την καθήλωση της πολιτικής αεροπορίας σε ολόκληρη τη χώρα, ένα πρωτοφανές μέτρο στην ιστορία των ΗΠΑ.
Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, το Πεντάγωνο αποτέλεσε αντικείμενο εκτεταμένης δημόσιας συζήτησης. Το μέγεθος των ζημιών, οι φωτογραφίες από το σημείο της πρόσκρουσης, τα συντρίμμια, τα διαθέσιμα βίντεο και άλλα στοιχεία απασχόλησαν επί σειρά ετών ερευνητές, μηχανικούς, δημοσιογράφους και συγγραφείς, οδηγώντας στη διατύπωση διαφορετικών ερμηνειών για τα γεγονότα.
Στο παρόν μέρος δεν θα εξετάσω αυτές τις αντιπαραθέσεις. Στόχος είναι να παρουσιαστεί το χρονικό της ημέρας. Η ανάλυση των τεχνικών ζητημάτων, τόσο της κατάρρευσης των Δίδυμων Πύργων όσο και της επίθεσης στο Πεντάγωνο, θα αποτελέσει αντικείμενο του τρίτου μέρους, όπου θα παρουσιαστούν αναλυτικά τα επιχειρήματα, οι επίσημες εξηγήσεις και τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη δική μου έρευνα.
09:59: Η κατάρρευση του Νότιου Πύργου
Πενήντα έξι λεπτά μετά την πρόσκρουση της πτήσης United Airlines Flight 175, ο Νότιος Πύργος του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου κατέρρευσε. Στις 09:59, εκατομμύρια τηλεθεατές παρακολούθησαν ζωντανά έναν από τους ψηλότερους ουρανοξύστες του κόσμου να καταρρέει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Το τεράστιο σύννεφο σκόνης και θραυσμάτων κάλυψε τους γύρω δρόμους του Κάτω Μανχάταν, ενώ χιλιάδες άνθρωποι έτρεχαν να απομακρυνθούν.
Η κατάρρευση αιφνιδίασε ακόμη και όσους βρίσκονταν στα κέντρα επιχειρήσεων. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, οι προσπάθειες επικεντρώνονταν στη διάσωση όσων βρίσκονταν εγκλωβισμένοι στους δύο πύργους. Εκατοντάδες πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες είχαν ήδη εισέλθει στα κτίρια, ανεβαίνοντας ορόφους μέσα από τα κλιμακοστάσια, ενώ ταυτόχρονα χιλιάδες εργαζόμενοι προσπαθούσαν να κατέβουν προς τις εξόδους.
Η κατάρρευση του Νότιου Πύργου προκάλεσε τεράστιες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και άλλαξε άμεσα τις επιχειρήσεις διάσωσης. Οι αρχές συνειδητοποίησαν ότι υπήρχε πλέον σοβαρός κίνδυνος να καταρρεύσει και ο Βόρειος Πύργος, οδηγώντας σε αναθεώρηση των ενεργειών των σωστικών συνεργείων.
Εκείνες τις στιγμές επικρατούσε απόλυτο χάος. Τα δίκτυα επικοινωνίας είχαν υπερφορτωθεί, οι πληροφορίες έφταναν αποσπασματικά και κανείς δεν μπορούσε να εκτιμήσει με ακρίβεια το μέγεθος της καταστροφής. Οι εικόνες που μεταδίδονταν ζωντανά έκαναν τον γύρο του κόσμου και έγιναν σύμβολο της τραγωδίας της 11ης Σεπτεμβρίου.
Στο παρόν μέρος περιορίζομαι στην καταγραφή του χρονικού. Τα αίτια της κατάρρευσης, οι τεχνικές εξηγήσεις που δόθηκαν από τις επίσημες έρευνες, καθώς και οι διαφορετικές ερμηνείες και τα ερωτήματα που έχουν διατυπωθεί από ερευνητές και συγγραφείς, θα εξεταστούν αναλυτικά στο τρίτο μέρος του έργου, όπου θα παρουσιαστούν συγκεντρωμένα και με τη δέουσα έκταση.
10:28: Η κατάρρευση του Βόρειου Πύργου
Είκοσι εννέα λεπτά μετά την κατάρρευση του Νότιου Πύργου, σημειώθηκε η δεύτερη και ακόμη μεγαλύτερη καταστροφή. Στις 10:28 π.μ., ο Βόρειος Πύργος του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου κατέρρευσε, περίπου μία ώρα και σαράντα δύο λεπτά μετά την πρόσκρουση της πτήσης American Airlines Flight 11.
Η κατάρρευση ήταν ορατή σε ολόκληρο το Μανχάταν. Ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και συντριμμιών κάλυψε την περιοχή, ενώ οι δρόμοι μετατράπηκαν σε σκηνές απόλυτου χάους. Όσοι βρίσκονταν ακόμη κοντά στο συγκρότημα έτρεχαν να σωθούν, ενώ οι ομάδες διάσωσης έχασαν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα δεκάδες συναδέλφους τους που επιχειρούσαν στο εσωτερικό του κτιρίου.
Με την κατάρρευση και του δεύτερου πύργου, το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου είχε ουσιαστικά καταστραφεί. Η μεγαλύτερη επιχείρηση διάσωσης στην ιστορία της Νέας Υόρκης μετατράπηκε σε επιχείρηση επιβίωσης για όσους βρίσκονταν ακόμη στην περιοχή, ενώ οι ελπίδες για τον εντοπισμό μεγάλου αριθμού επιζώντων μειώνονταν δραματικά.
Οι εικόνες που μεταδόθηκαν εκείνη την ημέρα έκαναν τον γύρο του κόσμου. Για εκατομμύρια ανθρώπους, η κατάρρευση των δύο πύργων έγινε το ισχυρότερο σύμβολο της 11ης Σεπτεμβρίου και ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά στιγμιότυπα της σύγχρονης ιστορίας.
Μετά τις 10:28, οι άμεσες επιθέσεις είχαν ολοκληρωθεί. Ωστόσο, η ημέρα δεν είχε τελειώσει. Οι αρχές συνέχιζαν να αντιμετωπίζουν αναφορές για πιθανές νέες απειλές, ο εναέριος χώρος των Ηνωμένων Πολιτειών εκκενωνόταν πλήρως και οι επιχειρήσεις διάσωσης στο Μανχάταν και στο Πεντάγωνο βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη.
Στο παρόν μέρος περιορίζομαι στην καταγραφή του χρονικού. Τα ζητήματα που αφορούν τα αίτια της κατάρρευσης των πύργων, τις επίσημες τεχνικές έρευνες και τις εναλλακτικές ερμηνείες που έχουν διατυπωθεί τα επόμενα χρόνια θα αποτελέσουν αντικείμενο του τρίτου μέρους, όπου θα εξεταστούν ξεχωριστά και με αναλυτική παρουσίαση των διαφορετικών προσεγγίσεων.
Το τέλος της ημέρας: Η Πτήση 93, το World Trade Center 7 και οι πρώτες συνέπειες
Ενώ η προσοχή του κόσμου ήταν στραμμένη στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον, ένα τέταρτο αεροσκάφος βρισκόταν ήδη εκτός πορείας.
Στις 10:03, η United Airlines Flight 93 συνετρίβη κοντά στο Σάνκσβιλ της Πενσυλβάνια. Σύμφωνα με την επίσημη έρευνα, οι επιβάτες επιχείρησαν να ανακτήσουν τον έλεγχο του αεροσκάφους από τους αεροπειρατές, με αποτέλεσμα αυτό να συντριβεί πριν φτάσει στον στόχο του.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίζονταν ανάμεσα στα ερείπια του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου. Χιλιάδες διασώστες, πυροσβέστες και εθελοντές εργάζονταν υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, αναζητώντας επιζώντες μέσα σε έναν όγκο από χάλυβα, τσιμέντο και συντρίμμια.
Ωστόσο, η ημέρα δεν είχε ακόμη τελειώσει.
Στις 17:20, κατέρρευσε και το World Trade Center 7, ένας ουρανοξύστης 47 ορόφων που βρισκόταν βόρεια των Δίδυμων Πύργων. Το κτίριο δεν είχε δεχθεί άμεση πρόσκρουση αεροσκάφους, αλλά είχε υποστεί σημαντικές ζημιές από τα συντρίμμια του Βόρειου Πύργου και έκαιγε επί ώρες πριν από την κατάρρευσή του. Σύμφωνα με την τεχνική έρευνα του NIST, η κατάρρευση αποδόθηκε σε ανεξέλεγκτες πυρκαγιές που οδήγησαν σε προοδευτική αστοχία της κατασκευής.
Η κατάρρευση του WTC 7 αποτέλεσε τα επόμενα χρόνια αντικείμενο εκτεταμένης δημόσιας συζήτησης. Πέρα από την επίσημη τεχνική εξήγηση, διατυπώθηκαν και εναλλακτικές ερμηνείες από μηχανικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και συγγραφείς, οι οποίες αμφισβήτησαν τα συμπεράσματα των επίσημων ερευνών. Η αντιπαράθεση αυτή εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πλέον συζητημένα ζητήματα που σχετίζονται με την 11η Σεπτεμβρίου.
Το βράδυ της ίδιας ημέρας, ο πρόεδρος George W. Bush απηύθυνε διάγγελμα προς τον αμερικανικό λαό, δηλώνοντας ότι οι υπεύθυνοι θα εντοπιστούν και θα λογοδοτήσουν. Μέσα στις επόμενες εβδομάδες ξεκίνησε η πολιτική που έγινε γνωστή ως «Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας», οδηγώντας σε στρατιωτικές επεμβάσεις, νέους νόμους ασφαλείας και μια βαθιά αναδιαμόρφωση της διεθνούς πολιτικής σκηνής.
Η κατάρρευση του WTC 7 απέκτησε ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο λόγω του τρόπου με τον οποίο συνέβη, αλλά και επειδή στο κτίριο στεγάζονταν ομοσπονδιακές υπηρεσίες, χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί και χώροι φύλαξης σημαντικών εγγράφων και δεδομένων. Κατά την προσωπική μου εκτίμηση, η καταστροφή αυτού του υλικού αποτελεί μία ακόμη πτυχή της υπόθεσης που αξίζει να εξεταστεί, καθώς εγείρει ερωτήματα για το ποιοι ενδεχομένως ωφελήθηκαν από την απώλειά του.
Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 ολοκληρώθηκε με σχεδόν τρεις χιλιάδες νεκρούς, ανυπολόγιστες υλικές καταστροφές και μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες και ολόκληρος ο κόσμος αντιλαμβάνονταν πλέον την ασφάλεια, την τρομοκρατία και τις διεθνείς σχέσεις. Το χρονικό της ημέρας αποτελεί μόνο το πρώτο επίπεδο κατανόησης των γεγονότων. Τα τεχνικά ζητήματα, οι επίσημες έρευνες, οι διαφορετικές ερμηνείες και τα γεωπολιτικά συμπεράσματα θα αποτελέσουν αντικείμενο του τρίτου μέρους της παρούσας έρευνας.
Φίλιππος Μπουράτογλου – Ιστορικός ερευνητής – Εκπαιδευτής πολεμικών τεχνών
