Με λιγότερους από τρεις μήνες να απομένουν έως τις κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου βρίσκονται αντιμέτωποι με πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό των χωρών τους που τους ωθούν προς διαφορετικές – και ολοένα περισσότερο αντικρουόμενες κατευθύνσεις.
Όπως γράφει η εφημερίδα The Washington Post, η ένταση, η οποία εδώ και καιρό υποβόσκει στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ γύρω από το μέλλον της Γάζας και, πιο πρόσφατα, τον πόλεμο με το Ιράν, βγήκε πλέον ανοιχτά στην επιφάνεια.
Την περασμένη Κυριακή, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός προχώρησε σε μια ασυνήθιστα δημόσια και αιχμηρή αποδοκιμασία της αμερικανικής πλευράς, απορρίπτοντας σχέδιο που είχε εγκρίνει η Ουάσινγκτον για την εφαρμογή της επόμενης φάσης της ειρηνευτικής πρότασης Τραμπ για τη Γάζα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε προηγουμένως ανακοινώσει ότι τόσο η Χαμάς όσο και το Ισραήλ είχαν συμφωνήσει στο σχέδιο.
Η διαδικασία προβλέπει διαδοχικά και αμοιβαία βήματα – οι μαχητές της Χαμάς θα παραδίδουν σταδιακά τον οπλισμό τους και, παράλληλα, οι ισραηλινές δυνάμεις θα αποσύρονται τμηματικά από τις περιοχές της Γάζας που εξακολουθούν να ελέγχουν και οι οποίες ξεπερνούν το 60% του θύλακα.
Νετανιάχου: «Ξέρουμε να υπερασπιζόμαστε τις θέσεις μας ακόμη και απέναντι στους καλύτερους φίλους μας»
Μιλώντας την Κυριακή σε συνεδρίαση της κυβέρνησής του, ο Νετανιάχου θέλησε να εμφανιστεί ως ένας ηγέτης διατεθειμένος να πει «όχι» ακόμη και στον πρόεδρο των ΗΠΑ.
Ξεκαθάρισε ότι η διαδικασία με τη μορφή που έχει προταθεί δεν είναι αποδεκτή για το Ισραήλ και ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αποχώρηση ισραηλινών στρατευμάτων προτού παραδοθεί το σύνολο των όπλων της Χαμάς και εξουδετερωθούν οι σήραγγές της.
«Μπορούμε και ξέρουμε πώς να υπερασπιζόμαστε τις θέσεις μας, ακόμη και απέναντι στους καλύτερους φίλους μας, όταν αυτό είναι απαραίτητο», δήλωσε.
Η θέση αυτή έρχεται σε εμφανή αντίθεση με την επιθυμία του Τραμπ να παρουσιάσει πρόοδο στη Γάζα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε χαρακτηρίσει το πλαίσιο αποστρατιωτικοποίησης «ιστορική» εξέλιξη, όμως βρίσκεται πλέον υπό αυξανόμενη πολιτική πίεση, καθώς η δυσαρέσκεια των Αμερικανών για τους χειρισμούς του στα διεθνή ζητήματα εντείνεται – μεταξύ άλλων και εξαιτίας του ολοένα και λιγότερο «δημοφιλούς» πολέμου με το Ιράν.
Ο Μάικλ Μίλσταϊν, ανώτερος αναλυτής στο Κέντρο Moshe Dayan του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, συνοψίζει το πολιτικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Λευκός Οίκος: «Ο Τραμπ χρειάζεται να παρουσιάσει επιτεύγματα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, ιδιαίτερα δεδομένης της έλλειψης προόδου με το Ιράν και την Ουκρανία».
«Δεν έχω ξαναδεί τις σχέσεις ΗΠΑ – Ισραήλ υπό μεγαλύτερη πίεση»
Η δημόσια αντιπαράθεση αποτελεί μία από τις σαφέστερες μέχρι σήμερα εκδηλώσεις των διαφωνιών που συσσωρεύονται εδώ και καιρό μεταξύ των δύο συμμάχων.
Ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, ο οποίος εργάστηκε ως διαπραγματευτής για τη Μέση Ανατολή υπό διαδοχικές κυβερνήσεις Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικανών και σήμερα βρίσκεται στο Carnegie Endowment for International Peace, δηλώνει ότι δεν έχει δει ποτέ τις αμερικανοϊσραηλινές σχέσεις να βρίσκονται «υπό μεγαλύτερη πίεση», καθώς και οι δύο ηγέτες απευθύνονται πρωτίστως στα δικά τους εκλογικά ακροατήρια.
Παρά τις τριβές, όμως, εκτιμά ότι Τραμπ και Νετανιάχου εξακολουθούν να χρειάζονται ο ένας τον άλλον.
«Είναι δύο πολιτικοί εξαιρετικά επιδέξιοι στην τέχνη της εξαπάτησης και εξακολουθούν να έχουν ανάγκη ο ένας τον άλλον – ο Μπίμπι περισσότερο από τον Τραμπ, σίγουρα», ανέφερε.
Ο Μίλερ και άλλοι αναλυτές με μακρά εμπειρία στη Μέση Ανατολή θεωρούν ότι, προς το παρόν, η αντιπαράθεση παραμένει σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο αυτού που ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ισραήλ Τομ Νάιντς έχει αποκαλέσει «performance art» – μια δημόσια πολιτική παράσταση που δεν έχει ακόμη μεταβάλει τα θεμέλια της σχέσης μεταξύ των δύο χωρών.
Προειδοποιούν, ωστόσο, ότι αυτό μπορεί να αλλάξει ανά πάσα στιγμή.
Ο Μπράιαν Κατούλις, ο οποίος έχει υπηρετήσει σε σειρά κυβερνητικών θέσεων στους τομείς της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής και σήμερα βρίσκεται στο Middle East Institute, εκτιμά ότι και οι δύο ηγέτες είναι «τόσο διψασμένοι για εξουσία και τόσο πολιτικά ευπροσάρμοστοι, ώστε πιστεύω πως απλώς θα προσαρμοστούν ανάλογα με τις περιστάσεις».
Ο Λευκός Οίκος κρατά χαμηλούς τόνους
Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε δημοσίως στις δηλώσεις Νετανιάχου της Κυριακής.
Αμερικανός αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος, υπογράμμισε ότι ο Τραμπ «διατηρεί ισχυρή σχέση» με τον Νετανιάχου και ότι το Ισραήλ «υπήρξε πάντοτε ένας σπουδαίος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών».
Αναφερόμενος στον οδικό χάρτη για τη Γάζα, πρόσθεσε: «Ο Οδικός Χάρτης αφορά το Συμβούλιο Ειρήνης και τη Χαμάς και οι συζητήσεις με το Ισραήλ συνεχίζονται. Δεν ζητείται από το Ισραήλ να βασιστεί στην εμπιστοσύνη ούτε να προχωρήσει σε μη αναστρέψιμες κινήσεις προτού υπάρξουν επαληθευμένα βήματα επί του πεδίου. Ο στόχος παραμένει η πλήρης απόσυρση των όπλων και η διασφάλιση ότι η Γάζα δεν θα μπορέσει ποτέ ξανά να αποτελέσει για το Ισραήλ απειλή αντίστοιχη με εκείνη που αντιμετώπισε στις 7 Οκτωβρίου του 2023».
Κατά την επίθεση της Χαμάς εκείνη την ημέρα, περισσότεροι από 1.200 Ισραηλινοί σκοτώθηκαν και δεκάδες άνθρωποι μεταφέρθηκαν ως όμηροι στη Γάζα.
Οι τριβές είχαν φανεί και στον πόλεμο με το Ιράν
Η Γάζα δεν αποτελεί το μοναδικό σημείο έντασης. Οι διαφορές των δύο ηγετών έχουν γίνει εμφανείς και ως προς τον πόλεμο με το Ιράν.
Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Νετανιάχου την 1η Ιουνίου, η οποία, σύμφωνα με το Axios, περιείχε και έντονες εκφράσεις και αργότερα επιβεβαιώθηκε από τον ίδιο τον Τραμπ, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό «τρελό» και επέκρινε τα ισραηλινά στρατιωτικά πλήγματα στον Λίβανο, θεωρώντας ότι έθεταν σε κίνδυνο τις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.
Σε μεταγενέστερη επικοινωνία με το BBC, ο Τραμπ είπε για τον Νετανιάχου: «Αν του πω να κάνει κάτι, το κάνει».
Ο Νετανιάχου έχει πιέσει τον Αμερικανό πρόεδρο να διευρύνει τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν. Σύμφωνα, όμως, με τον Μίλερ, ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές στον Ισραηλινό πρωθυπουργό ότι «δεν είναι πλέον δικός σου πόλεμος».
Κατά την εκτίμησή του, ο Τραμπ φαίνεται πλέον να προκρίνει μια οικονομική στρατηγική απέναντι στην Τεχεράνη, η οποία, εφόσον διατηρηθεί για έξι ή οκτώ μήνες, ενδέχεται να ασκήσει εξαιρετικά μεγάλη πίεση στην ιρανική οικονομία.
Η δυσφορία στο εσωτερικό των ΗΠΑ
Η πτώση της δημοτικότητας του Τραμπ, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη απογοήτευση της αμερικανικής κοινής γνώμης απέναντι στο Ισραήλ, έχει αρχίσει να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο οι αραβικές κυβερνήσεις-σύμμαχοι των ΗΠΑ αξιολογούν την αποτελεσματικότητα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο Μίλερ εκτιμά ότι ο πόλεμος στο Ιράν, τον οποίο χαρακτηρίζει «πόλεμο επιλογής», έχει εμπλέξει τον Τραμπ σε μια περίπλοκη σχέση με τα κράτη του Περσικού Κόλπου, χωρίς να ενισχύει την εμπιστοσύνη τους στη στρατηγική του ικανότητα.
«Άνοιξε αυτό το κουτί χωρίς να διαθέτει κάποιον τρόπο για να προσπαθήσει να το κλείσει», σημειώνει.
Ανάλογη είναι η εκτίμηση του Κατούλις: «Σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή επικρατεί η αντίληψη ότι ο Τραμπ στην πραγματικότητα δεν μπορεί να φέρει αποτελέσματα […] εν μέρει εξαιτίας ακριβώς του χαρακτηριστικού για το οποίο υπερηφανεύεται – της απρόβλεπτης συμπεριφοράς του. […] Η ικανότητά του να πετυχαίνει αποτελέσματα μειώνεται».
Εφόσον το Ιράν αρχίσει να υποχωρεί από την πρώτη γραμμή της επικαιρότητας, η πολιτική πίεση προς τον Τραμπ να προχωρήσει στην επόμενη φάση του σχεδίου για τη Γάζα – και κατ’ επέκταση η πίεση του ίδιου προς το Ισραήλ – αναμένεται να αυξηθεί.
Οι ψηφοφόροι του Τραμπ θέλουν «America First»
Ο Μπρεντ Μπιουκάναν, πρόεδρος και ιδρυτής της ρεπουμπλικανικής εταιρείας δημοσκοπήσεων Cygnal, επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων του Τραμπ θέλει να τον δει να εφαρμόζει και στην εξωτερική πολιτική την ατζέντα «America First».
Αρκετοί, σύμφωνα με τον ίδιο, εμφανίζονται απογοητευμένοι επειδή ο Τραμπ ξεκίνησε μια σύγκρουση με το Ιράν, παρότι είχε προεκλογικά δεσμευθεί ότι θα κρατούσε τις ΗΠΑ μακριά από ξένους, μακρινούς πολέμους.
«Σχεδόν κανένας στην Αμερική δεν θέλει αυτή τη στιγμή να διοχετεύουμε την ενέργειά μας σε ζητήματα του εξωτερικού», ανέφερε ο Μπιουκάναν, προσθέτοντας ότι οι ψηφοφόροι ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για το κόστος ζωής και την οικονομία.
Ο Νετανιάχου πιέζεται από τα δεξιά
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με μια διαφορετική πολιτική πραγματικότητα. Η πίεση που δέχεται από την άκρα δεξιά πτέρυγα του κυβερνητικού συνασπισμού του είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
Αμέσως μετά την πανηγυρική παρουσίαση του νέου σχεδίου για τη Γάζα από τον Τραμπ, αρκετοί προβεβλημένοι υπουργοί της ισραηλινής κυβέρνησης τάχθηκαν εναντίον του.
Ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, σε επιστολή του προς τον Νετανιάχου, χαρακτήρισε το σχέδιο «επικίνδυνο για το Ισραήλ», υποστηρίζοντας ότι ο πλήρης αφοπλισμός της Χαμάς πρέπει να προηγηθεί οποιασδήποτε αποχώρησης των ισραηλινών δυνάμεων από τον παλαιστινιακό θύλακα.
Η πολιτική επιστήμονας του Εβραϊκού Πανεπιστημίου Γκαΐλ Ταλσίρ θεωρεί ότι η επιρροή της ισραηλινής άκρας δεξιάς στην κυβερνητική πολιτική είναι καθοριστική.
«Αυτός που στην πραγματικότητα καθορίζει την πολιτική του Νετανιάχου είναι ο Σμότριτς και οι ακροδεξιοί βουλευτές των εποίκων», αναφέρει.
Κατά την ίδια, ο Νετανιάχου βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα στις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει απέναντι στον Τραμπ και στις απαιτήσεις της άκρας δεξιάς, η οποία αρνείται ακόμη και την υποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων έως την αποκαλούμενη Κίτρινη Γραμμή, που χωρίζει τις περιοχές υπό ισραηλινό στρατιωτικό έλεγχο από εκείνες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Χαμάς στη Γάζα.
Από το 53% στο 70% της Γάζας
Στην αρχική εκδοχή του ειρηνευτικού σχεδίου Τραμπ προβλεπόταν ότι το Ισραήλ θα διατηρούσε υπό τον έλεγχό του περίπου το 53% της Λωρίδας της Γάζας.
Η ισραηλινή πλευρά διεύρυνε στη συνέχεια την περιοχή αυτή σε περισσότερο από 60%, ενώ ο Νετανιάχου δήλωσε πρόσφατα ότι έχει δώσει εντολή στον στρατό να μετακινήσει τις γραμμές του έτσι ώστε να περιλαμβάνουν πλέον περίπου το 70% της Γάζας.
Παρά τη δημόσια αντιπαράθεση, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις επί του πεδίου ότι τμήματα του σχεδίου αρχίζουν να εφαρμόζονται.
Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, οι Ισραηλινές Δυνάμεις Άμυνας (IDF) θα πρέπει πλέον να λαμβάνουν την έγκριση του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου για οποιαδήποτε στοχευμένη εξόντωση μαχητή ο οποίος δεν συνιστά άμεση απειλή.
Ο Νικολάι Μλαντένοφ, ο ανώτατος διπλωμάτης που επιβλέπει την εκεχειρία στη Γάζα, δήλωσε την Κυριακή στο ισραηλινό Channel 12 ότι κανείς – και πρωτίστως το Ισραήλ – δεν καλείται να προχωρήσει σε ενέργειες πριν υπάρξουν επαληθεύσιμα βήματα επί του πεδίου.
«Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να κάνει τίποτα, και τελευταίο απ’ όλους το Ισραήλ, προτού πράγματι έχουμε επαληθευμένα βήματα επί του πεδίου», είπε.
Και διευκρίνισε ότι η διαδικασία «μπορεί να διακοπεί σε κάθε στάδιο».
Μπορεί να αρχίσει η ανοικοδόμηση χωρίς πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς;
Ο Μίλσταϊν, ο οποίος στο παρελθόν υπήρξε και σύμβουλος των IDF για τις παλαιστινιακές υποθέσεις, θεωρεί πιθανό η υποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων στην αρχική Κίτρινη Γραμμή και η έναρξη της ανοικοδόμησης της Γάζας να πραγματοποιηθούν ακόμη και χωρίς να έχει προηγηθεί ο πλήρης αφοπλισμός της Χαμάς.
Κατά την εκτίμησή του, η υπομονή του Τραμπ απέναντι στη στασιμότητα του τελευταίου έτους εξαντλείται.
«Υπάρχει λιγότερη υπομονή [από την πλευρά του Τραμπ] για όσα συνέβησαν τον τελευταίο χρόνο […] όπου το Ισραήλ κρατά την Κίτρινη Γραμμή, συνεχίζει τα πλήγματα και δεν προχωρά» στην επόμενη φάση της ειρηνευτικής συμφωνίας, αναφέρει.
Ο ίδιος εκτιμά ότι ο Νετανιάχου θα επιχειρήσει να πείσει τον Τραμπ να αναβάλει οποιαδήποτε ουσιαστική συζήτηση περί αποχώρησης μέχρι να ολοκληρωθούν οι ισραηλινές εκλογές.
«Το βασικό ερώτημα είναι εάν ο Τραμπ θα συμφωνήσει σε αυτό», σημειώνει.
Οι εκλογές που μπορεί να κρίνουν το πολιτικό μέλλον του Νετανιάχου
Για πολλούς Ισραηλινούς, οι εκλογές του Οκτωβρίου – οι πρώτες μετά την επίθεση της Χαμάς το 2023 – αποτελούν καθοριστική πολιτική αναμέτρηση.
Εάν το αποτέλεσμα επιβεβαιώσει τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις των ισραηλινών μέσων ενημέρωσης ή αποδειχθεί ακόμη χειρότερο για τον Νετανιάχου, ο σημερινός πρωθυπουργός ενδέχεται να μην μπορέσει να συγκροτήσει τον επόμενο κυβερνητικό συνασπισμό.
Ένα σημαντικό τμήμα της ισραηλινής κοινής γνώμης εξακολουθεί να είναι οργισμένο επειδή θεωρεί ότι ο Νετανιάχου απέφυγε να αναλάβει πλήρως την προσωπική πολιτική ευθύνη για την επίθεση της Χαμάς και επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από τη στρατιωτική αποτυχία αποτροπής της.
Οι βασικοί πολιτικοί του αντίπαλοι, μεταξύ των οποίων ο πρώην αρχηγός του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ και ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ, απειλούν πλέον σοβαρά την παραμονή του στην εξουσία.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν ισχυρότερες πιθανότητες να συγκεντρώσουν από κοινού τις 61 έδρες που απαιτούνται για τον έλεγχο της 120μελούς Κνεσέτ.
Ο Νετανιάχου, ωστόσο, είναι ο μακροβιότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Ισραήλ και έχει επανειλημμένα αποδείξει την ικανότητά του να επιβιώνει πολιτικά ακόμη και στις δυσκολότερες συνθήκες.
Αυτή τη φορά, μάλιστα, το διακύβευμα για τον ίδιο δεν είναι μόνο πολιτικό αλλά και βαθιά προσωπικό.
Παράλληλα με τη μάχη για την επανεκλογή του, εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπος με τις δικαστικές περιπέτειες που τον ακολουθούν εδώ και χρόνια, καθώς κατηγορείται για απάτη, κατάχρηση εμπιστοσύνης και δωροδοκία σε τρεις διαφορετικές υποθέσεις, οι οποίες οδηγήθηκαν ενώπιον της Δικαιοσύνης πριν από περισσότερα από έξι χρόνια.
Έτσι, η μέχρι πρότινος στενή πολιτική σύμπλευση Τραμπ και Νετανιάχου εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες πολιτικής επιβίωσης των δύο ηγετών ενδέχεται να αποδειχθούν ισχυρότερες από την προσωπική τους σχέση.
Ο Τραμπ χρειάζεται πρόοδο και συμφωνίες που θα μπορεί να παρουσιάσει στους Αμερικανούς ψηφοφόρους, ενώ ο Νετανιάχου χρειάζεται να αποδείξει στο δικό του ακροατήριο – και κυρίως στη ακροδεξιά πτέρυγα που στηρίζει την κυβέρνησή του – ότι μπορεί να αντισταθεί στις πιέσεις ακόμη και όταν αυτές προέρχονται από τον Λευκό Οίκο.
ΠΗΓΗ TVXS
