Φωτιές: Άγνω­στο πού πάνε τα εκα­τομ­μύρια για πρόληψη και πυρο­προ­στα­σία

Την ώρα που η Ελλάδα µετρά ακόµη µία καταστροφική αντιπυρική περίοδο, µε καµένα δάση, κατεστραµµένες περιουσίες και χιλιάδες στρέµµατα να παραδίδονται στις φλόγες, το ερώτηµα είναι αµείλικτο: Tι απέγιναν τα ευρωπαϊκά δισεκατοµµύρια που προορίζονταν για την πρόληψη και την πυροπροστασία; Η έρευνα του Documento, που βασίζεται στον τελευταίο προγραµµατισµό του Αναπτυξιακού Προγράµµατος ∆ηµοσίων Επενδύσεων για το υπουργείο Κλιµατικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, αποκαλύπτει ότι πίσω από τους πίνακες των απορροφήσεων κρύβεται µια πολύ πιο σύνθετη πραγµατικότητα.

Στο Ταµείο Ανάκαµψης, το οποίο βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία πριν από την οριστική λήξη του, έργα ύψους 475,9 εκατ. ευρώ εξακολουθούν να βρίσκονται σε εξέλιξη. Από τα 319,7 εκατ. ευρώ που αποµένουν προς πληρωµή για την περίοδο 2026-2029, τα 290 εκατ. ευρώ προβλέπεται να πληρωθούν µέσα στο 2026, χωρίς όµως να διευκρινίζεται ποια έργα αφορά ο συγκεκριµένος προγραµµατισµός και πότε ακριβώς θα πραγµατοποιηθούν οι πληρωµές για το καθένα. Μάλιστα, για περίπου 30 εκατ. ευρώ που αποµένουν δεν προκύπτει σαφές χρονοδιάγραµµα εκταµίευσης. Σαν να µην έφταναν όλα αυτά, στα ακριβότερα έργα του προγράµµατος συγκαταλέγεται και µία δράση ύψους 7,2 εκατ. ευρώ όχι για αεροσκάφη, πυροσβεστικά οχήµατα ή έργα πρόληψης, αλλά για την τεχνική υποστήριξη, τη διαχείριση και την… παρακολούθηση της υλοποίησής τους.

Την ίδια ώρα, στο ΕΣΠΑ, από προϋπολογισµό 642,1 εκατ. ευρώ παραµένουν ακόµη προς αποπληρωµή 535,7 εκατ. ευρώ έως το 2029. Ωστόσο ούτε εδώ τα επίσηµα στοιχεία αποκαλύπτουν πότε ακριβώς θα χρηµατοδοτηθεί κάθε έργο. Οι πίνακες παρουσιάζουν µόνο συγκεντρωτικά ποσά, χωρίς αναλυτική κατανοµή πληρωµών ανά έργο και ανά έτος, καθιστώντας ουσιαστικά αδύνατο τον δηµόσιο έλεγχο της πραγµατικής προόδου.

Οσο τα έργα χάνονται πίσω από συγκεντρωτικούς πίνακες τόσο δυσκολότερο γίνεται να λογοδοτήσει οποιοσδήποτε για το τι υλοποιήθηκε, τι καθυστέρησε και τι παραµένει ακόµη στα χαρτιά.

(Στους πίνακες με τα έργα που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας φαίνονται οι συνολικές πιστώσεις, όμως, δεν υπάρχει ξεκάθαρη εικόνα σχετικά με το πότε θα δοθούν τα χρήματα)

Το Ταµείο τελείωσε, 
οι εκκρεµότητες έµειναν

Το καλοκαίρι του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε απευθύνει ξεκάθαρη προειδοποίηση προς όλα τα κράτη-µέλη: Ο χρόνος για την ολοκλήρωση των έργων του Ταµείου Ανάκαµψης εξαντλείται. Οπως υπογράµµιζε, όλα τα ορόσηµα και οι στόχοι έπρεπε να έχουν επιτευχθεί έως τις 31 Αυγούστου 2026, ενώ οποιαδήποτε ενέργεια µετά την ηµεροµηνία αυτή δεν θα ληφθεί υπόψη για τη χρηµατοδότηση.

Εναν χρόνο αργότερα κι ενώ η Ελλάδα µετρά ακόµη ένα καλοκαίρι µε καταστροφικές πυρκαγιές, τα επίσηµα στοιχεία του Αναπτυξιακού Προγράµµατος ∆ηµοσίων Επενδύσεων αποτυπώνουν ότι η πραγµατικότητα απέχει σηµαντικά από τις εξαγγελίες. Στις 29 Ιανουαρίου 2026 δηµοσιεύθηκε στη ∆ιαύγεια η νέα συγκεντρωτική κατάσταση των έργων του υπουργείου Κλιµατικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας που χρηµατοδοτούνται από το Ταµείο Ανάκαµψης. Πρόκειται για 22 έργα, συνολικού προϋπολογισµού 475,9 εκατ. ευρώ, τα οποία αφορούν την ενίσχυση της Πολιτικής Προστασίας, των πυροσβεστικών υπηρεσιών και κρίσιµων υποδοµών πυροπροστασίας.

Οι αριθµοί ωστόσο αποκαλύπτουν µια διαφορετική εικόνα. Για την περίοδο 2026-2029 αποµένουν προς πληρωµή 319.746.705,38 ευρώ. Από αυτά, τα 290 εκατ. ευρώ προβλέπεται να εκταµιευθούν µέσα στους µόλις εννέα µήνες του 2026. Σχεδόν τα δύο τρίτα του συνολικού προϋπολογισµού των έργων µεταφέρονται στο παρά ένα της λήξης του Ταµείου Ανάκαµψης. Ενα ποσό-µαµούθ που θα πρέπει να µετατραπεί σε ολοκληρωµένα έργα µέσα σε ασφυκτικές προθεσµίες. Η εικόνα αυτή δεν παραπέµπει σε έγκαιρο σχεδιασµό, αλλά σε αγώνα δρόµου της τελευταίας στιγµής, µε κίνδυνο πολύτιµα έργα πυροπροστασίας να παραµείνουν πίσω από τις ανάγκες της χώρας.

(Στο ΤΑΑ περιλαμβάνεται το έργο 7,2 εκατ. ευρώ για υπηρεσίες project management, τεχνικούς και νομικούς συμβούλους, παρακολούθηση συμβάσεων και αναφορές προόδου των έργων του υπουργείου κλιματιστικής κρίσης παρότι το ίδιο του υπουργείο διαθέτει υπηρεσίες, επιτροπές και διοικητικούς μηχανισμούς που έχουν ως αποστολή την παρακολούθηση και τον συντονισμό των έργων)

Πού πάνε τα €290 εκατοµµύρια;

Υπάρχει όµως ακόµη µία σοβαρή αδυναµία στον τρόπο µε τον οποίο παρουσιάζονται τα στοιχεία. Παρότι στην αρχή της απόφασης αναφέρεται ότι το 2026 προγραµµατίζονται συνολικά πληρωµές ύψους 290 εκατ. ευρώ, στη συνέχεια ο αναλυτικός πίνακας των 22 έργων δεν αποτυπώνει µε σαφήνεια ποιο ποσό αντιστοιχεί σε κάθε έργο και σε ποιο χρονικό σηµείο πρόκειται να καταβληθεί. Για κάθε έργο εµφανίζονται µόνο οι συνολικές πληρωµές έως το 2029 και το υπόλοιπο προς αποπεράτωση, χωρίς αναλυτική κατανοµή των πιστώσεων ανά έτος.

Ετσι, είναι αδύνατο να διαπιστωθεί ποια έργα θα χρηµατοδοτηθούν µέσα στο 2026, ποια θα µετατεθούν για αργότερα και µε ποιον ακριβώς ρυθµό θα προχωρήσει η υλοποίησή τους. Με άλλα λόγια, ο συνολικός αριθµός των 290 εκατ. ευρώ υπάρχει, αλλά δεν συνοδεύεται από την αναγκαία ανάλυση που θα επέτρεπε τον ουσιαστικό έλεγχο της πορείας κάθε έργου ξεχωριστά.

Την ίδια στιγµή, περίπου 30 εκατ. ευρώ εξακολουθούν να παραµένουν χωρίς σαφές χρονοδιάγραµµα εκταµίευσης. Παρότι το Αναπτυξιακό Πρόγραµµα ∆ηµοσίων Επενδύσεων προβλέπει πιστώσεις για την περίοδο 2026-2029, από τα διαθέσιµα στοιχεία δεν προκύπτει πότε και µε ποιον τρόπο θα απορροφηθεί το συγκεκριµένο ποσό, αφήνοντας ένα τµήµα της χρηµατοδότησης ουσιαστικά στον αέρα.

∆ηλαδή, ενώ η αντίστροφη µέτρηση για το Ταµείο Ανάκαµψης έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, εξακολουθεί να υπάρχει τµήµα του προϋπολογισµού χωρίς αντίστοιχο χρηµατοδοτικό σχεδιασµό. Τα συγκεκριµένα κονδύλια δεν αφορούν δευτερεύουσες παρεµβάσεις, αλλά έργα που σχετίζονται άµεσα µε την επιχειρησιακή ετοιµότητα της χώρας απέναντι στις φυσικές καταστροφές. Κάθε µήνας καθυστέρησης σηµαίνει ότι κρίσιµες επενδύσεις στην πυροπροστασία µετατίθενται συνεχώς προς το µέλλον, την ώρα που οι πυρκαγιές δεν περιµένουν ούτε τις διοικητικές διαδικασίες ούτε τις αναθεωρήσεις των χρονοδιαγραµµάτων.

(Στον πίνακα με τα έργα που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ εμφανίζονται τα ποσά που έχουν πληρωθεί συνολικά έως το 2025 και το υπόλοιπο πληρωμών έως το 2029, χωρίς όμως να αποτυπώνεται αναλυτικά πότε θα εκταμιευθούν τα ποσά γι ακάθε έργο ξεχωριστά)

Οι αριθµοί 
δεν σβήνουν φωτιές 

Ακόµη όµως κι αν δεχτεί κανείς ότι ο συγκεκριµένος προγραµµατισµός θα υλοποιηθεί στο ακέραιο, αυτό δεν σηµαίνει ότι τα εκατοντάδες εκατοµµύρια ευρώ έχουν ήδη µετατραπεί σε πραγµατικά έργα πυροπροστασίας. Κι αυτό γιατί άλλο είναι ο προγραµµατισµός ή η λογιστική απορρόφηση των κονδυλίων και άλλο η ουσιαστική ολοκλήρωση ενός έργου. Οι πιστώσεις που εγγράφονται στον προϋπολογισµό ή οι πληρωµές που προγραµµατίζονται δεν συνεπάγονται αυτοµάτως ότι ένα πυροσβεστικό όχηµα έχει παραδοθεί, ότι ένα αεροσκάφος επιχειρεί, ότι µια αντιπυρική ζώνη έχει ολοκληρωθεί ή ότι µια κρίσιµη υποδοµή βρίσκεται ήδη σε λειτουργία. Με απλά λόγια, η λογιστική απορρόφηση αποτυπώνει τη χρηµατοοικονοµική πορεία ενός έργου, όχι κατ’ ανάγκη την πραγµατική πρόοδό του στο πεδίο. Το πραγµατικό ζητούµενο δεν είναι πόσα εκατοµµύρια εµφανίζονται να απορροφώνται στους πίνακες του δηµοσίου, αλλά πόσα έργα έχουν ολοκληρωθεί και µπορούν να προστατεύσουν ανθρώπινες ζωές, περιουσίες και δασικά οικοσυστήµατα. Γιατί οι πυρκαγιές δεν αντιµετωπίζονται µε λογιστικές εγγραφές, αλλά µε υποδοµές, εξοπλισµό και έργα που έχουν παραδοθεί και λειτουργούν.

Εργα εκατοµµυρίων 
µε ανοιχτό λογαριασµό

Αρκεί µια µατιά στα επιµέρους έργα για να γίνει αντιληπτό το µέγεθος των εκκρεµοτήτων. Πρόκειται για παρεµβάσεις που εντάχθηκαν ήδη από το 2022 και οι οποίες αφορούν τον πυρήνα της αντιπυρικής θωράκισης της χώρας.

• Ενδεικτικό παράδειγµα αποτελεί το υποέργο για την προµήθεια έντεκα αµφίβιων µονοκινητήριων αεροσκαφών πυρόσβεσης για τα νησιωτικά συµπλέγµατα, συνολικού προϋπολογισµού 78,33 εκατ. ευρώ. Παρότι εντάχθηκε το 2022, έως το τέλος του 2025 δεν είχε πραγµατοποιηθεί πληρωµή ούτε ενός ευρώ, µε αποτέλεσµα να αποµένει προς αποπληρωµή ολόκληρο το ποσό των 78,33 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2026-2029.
• Παρόµοια εικόνα παρουσιάζει και το έργο για την αγορά µηχανών πυρόσβεσης και άλλων οχηµάτων απόκρισης για το Πυροσβεστικό Σώµα, συνολικού προϋπολογισµού 66,35 εκατ. ευρώ. Αν και εντάχθηκε το 2022, µέχρι το τέλος του 2025 είχαν πληρωθεί 28,71 εκατ. ευρώ, ενώ ακόµη 37,64 εκατ. ευρώ παραµένουν προς αποπληρωµή τα επόµενα χρόνια.

Γιατί άραγε δεν δηµοσιοποιείται αναλυτικό χρονοδιάγραµµα πληρωµών για κάθε έργο ξεχωριστά; Αν τα 290 εκατ. ευρώ του 2026 αποτελούν τον πυρήνα του σχεδιασµού, ποια ακριβώς έργα θα χρηµατοδοτηθούν; Και ποια θα περιµένουν µέχρι το 2027, το 2028 ή το 2029; Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, η δηµόσια λογοδοσία σταµατά στους συνολικούς αριθµούς και η πραγµατική πορεία των έργων παραµένει πίσω από µια εικόνα που δεν επιτρέπει ουσιαστικό έλεγχο.

Μαζί µε το ΤΑΑ 
καίνε και το ΕΣΠΑ 

Τον Αύγουστο του 2025 το Documento είχε αποκαλύψει ότι µετά το Ταµείο Ανάκαµψης µεγάλες καθυστερήσεις καταγράφονταν και στα έργα πυροπροστασίας του ΕΣΠΑ 2021-2027. Εναν χρόνο αργότερα, οι αριθµοί µπορεί να έχουν µεταβληθεί, όχι όµως και η εικόνα των καθυστερήσεων.

Μέχρι τις 31 ∆εκεµβρίου 2025 είχαν πραγµατοποιηθεί πληρωµές 106,4 εκατ. ευρώ, ενώ εξακολουθούν να εκκρεµούν 535,7 εκατ. ευρώ προς αποπληρωµή έως το 2029. Παρότι η απορρόφηση εµφανίζεται αυξηµένη σε σχέση µε τις περσινές προβλέψεις, περισσότερο από το 83% των πόρων παραµένει ακόµη ανεκτέλεστο, γεγονός που δείχνει ότι το µεγαλύτερο µέρος των έργων εξακολουθεί να βρίσκεται σε εκκρεµότητα. Πότε θα εκταµιευθούν 535,7 εκατ. ευρώ;

Ωστόσο, όπως ακριβώς συνέβη και µε το Ταµείο Ανάκαµψης, τα επίσηµα στοιχεία σταµατούν στους συνολικούς αριθµούς. Ο πίνακας εµφανίζει πόσα χρήµατα έχουν πληρωθεί συνολικά έως το 2025 και ποιο είναι το υπόλοιπο πληρωµών έως το 2029, χωρίς όµως να αποτυπώνει αναλυτικά πότε θα εκταµιευθούν τα ποσά για κάθε έργο ξεχωριστά. ∆εν είναι γνωστό ποια έργα θα χρηµατοδοτηθούν το 2026, ποια το 2027 ή τα επόµενα χρόνια. Ετσι, παρά τα εκατοντάδες εκατοµµύρια ευρώ που εµφανίζονται στον προγραµµατισµό, παραµένει αδύνατος ο ουσιαστικός έλεγχος της πορείας υλοποίησης των παρεµβάσεων.

Ποια έργα θα ολοκληρωθούν πρώτα; Και γιατί το υπουργείο επιλέγει να δηµοσιοποιεί µόνο έναν συγκεντρωτικό προγραµµατισµό, χωρίς να παρουσιάζει αναλυτικό χρονοδιάγραµµα πληρωµών ανά έργο;

Ακριβότεροι οι σύμβουλοι από τα ίδια τα έργα 

Από την έρευνα του Documento προκύπτει ακόμη μία εντυπωσιακή αντίφαση. Στο Ταμείο Ανάκαμψης περιλαμβάνεται έργο 7,2 εκατ. ευρώ για υπηρεσίες project management, τεχνικούς και νομικούς συμβούλους, παρακολούθηση συμβάσεων και αναφορές προόδου των έργων του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης. Μέχρι το τέλος του 2025 για το έργο είχαν ήδη πληρωθεί 2,58 εκατ. ευρώ, ενώ απομένουν ακόμη 4,62 εκατ. Και αυτό παρότι το ίδιο το υπουργείο διαθέτει υπηρεσίες, επιτροπές και διοικητικούς μηχανισμούς που έχουν ως αποστολή την παρακολούθηση και τον συντονισμό των έργων.

Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά. Το Documento έχει αποκαλύψει με πληθώρα ρεπορτάζ ότι το περιβόητο «επιτελικό κράτος» φαίνεται να έχει αναγάγει τους εξωτερικούς συμβούλους σε έναν από τους πιο σταθερούς… πυλώνες της δημόσιας διοίκησης. Την ώρα που κρίσιμες υπηρεσίες του δημοσίου υποστελεχώνονται, εκατομμύρια ευρώ συνεχίζουν να κατευθύνονται σε συμβάσεις τεχνικής υποστήριξης συμβούλων, ακόμη και για αντικείμενα που αποτελούν τον πυρήνα της λειτουργίας του ίδιου του κράτους.

Ετσι και στην προκειμένη περίπτωση, ενώ κρίσιμα έργα πυροπροστασίας εξακολουθούν να μην έχουν ολοκληρωθεί, ένα από τα ακριβότερα έργα δεν αφορά αεροσκάφη, πυροσβεστικά οχήματα ή συστήματα πρόληψης, αλλά την… παρακολούθησή τους. Η συγκεκριμένη δράση κοστίζει σχεδόν τα διπλάσια χρήματα από το έργο του Συστήματος Διαχείρισης Στόλου Οχημάτων του Πυροσβεστικού Σώματος, των περιφερειών και των δήμων, προϋπολογισμού μόλις 3,72 εκατ. ευρώ. Οταν η παρακολούθηση κοστίζει περισσότερο από τα ίδια τα επιχειρησιακά έργα που καλείται να υποστηρίξει, εύλογα γεννάται το ερώτημα αν οι προτεραιότητες έχουν τεθεί στη σωστή βάση.