Πρόκειται για μια εξέλιξη με τεράστια γεωπολιτική σημασία, η οποία αποτυπώνει τη βαθιά αλλαγή ισορροπιών στην Αφρική και ειδικά στη ζώνη του Sahel, όπου η γαλλική επιρροή καταρρέει και νέες δυνάμεις, όπως η Ρωσία και η Τουρκία, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο.
Η πόλη Labbezanga, που βρίσκεται στην περιοχή Gao στα σύνορα με τον Νίγηρα, είχε πέσει στα χέρια των ανταρτών και των ισλαμιστών στις 25 Απριλίου, όταν οι αυτονομιστές Tuareg του Azawad Liberation Front (FLA) και η τζιχαντιστική οργάνωση Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), η οποία συνδέεται με την al-Qaeda, εξαπέλυσαν μεγάλη επίθεση στο βόρειο Μάλι.
Η επιχείρηση εκείνη θεωρήθηκε από πολλούς ως σοβαρό πλήγμα για τη στρατιωτική κυβέρνηση του Bamako και ως απόδειξη ότι η αστάθεια παραμένει βαθιά ριζωμένη στη χώρα.
Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία οι δυνάμεις του Μάλι και οι Ρώσοι σύμμαχοί τους ανακατέλαβαν την πόλη άλλαξε άμεσα το κλίμα.
Τεράστια επιτυχία
Με αεροπορική υποστήριξη και συντονισμένες επιχειρήσεις, οι FAMa και το Africa Corps προχώρησαν χωρίς να συναντήσουν σοβαρή αντίσταση, επαναφέροντας τον έλεγχο της περιοχής και αποκαθιστώντας έναν κρίσιμο διάδρομο επικοινωνίας με τον Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο.
Η σημασία αυτής της επιτυχίας είναι πολύ μεγαλύτερη από μια απλή τακτική νίκη.
Η ανακατάληψη της Labbezanga επανασυνδέει το Μάλι με τη Συμμαχία των Κρατών του Sahel — μια νέα περιφερειακή συμμαχία που συγκροτήθηκε από το Μάλι, τον Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο μετά τη ρήξη τους με τη Δύση και κυρίως με τη Γαλλία.
Η συμμαχία αυτή φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ανεξάρτητο γεωπολιτικό πόλο στην Αφρική, απαλλαγμένο από τον νεοαποικιακό έλεγχο του Παρισιού.
Συντριβή για Γαλλία στη Δυτική Αφρική
Για δεκαετίες, η Γαλλία παρουσιαζόταν ως «εγγυήτρια δύναμη ασφαλείας» στο Sahel.
Στην πράξη όμως, παρά τις τεράστιες στρατιωτικές επιχειρήσεις και τη μόνιμη στρατιωτική παρουσία, οι τζιχαντιστικές οργανώσεις όχι μόνο δεν εξαλείφθηκαν αλλά επεκτάθηκαν.
Η γαλλική επιχείρηση Barkhane κατέληξε να θεωρείται από μεγάλο μέρος του πληθυσμού του Μάλι ως σύμβολο ξένης επιβολής και αποτυχίας.
Η άνοδος του στρατηγού Assimi Goita στην εξουσία μετά τα στρατιωτικά κινήματα του 2020 και του 2021 άλλαξε ριζικά την πορεία της χώρας.
Η νέα στρατιωτική ηγεσία αποφάσισε να απομακρυνθεί από τη γαλλική επιρροή και να αναζητήσει νέες στρατηγικές συνεργασίες.
Η Ρωσία βρήκε έτσι την ευκαιρία να ενισχύσει την παρουσία της στην Αφρική, προσφέροντας στρατιωτική υποστήριξη, εκπαίδευση και εξοπλισμό.
Το Africa Corps, που λειτουργεί πλέον ως ο βασικός μηχανισμός ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή μετά τη μετάβαση από τη Wagner, παίζει καθοριστικό ρόλο στις επιχειρήσεις στο Μάλι.
Στρατηγική συμμαχία Ρωσίας – Μάλι
Οι Ρώσοι δεν περιορίζονται μόνο σε συμβουλευτικό ρόλο.
Συμμετέχουν ενεργά σε επιχειρήσεις, προσφέρουν αεροπορική κάλυψη και οργανώνουν τη στρατιωτική ανασυγκρότηση του στρατού του Μάλι.
Οι εικόνες ρωσικών ελικοπτέρων να μεταφέρουν εφόδια σε απομονωμένες στρατιωτικές θέσεις στο βόρειο Μάλι έχουν αποκτήσει πλέον τεράστια συμβολική σημασία.
Δείχνουν ότι η Μόσχα δεν λειτουργεί ως προσωρινός «μισθοφορικός» παίκτης αλλά ως στρατηγικός σύμμαχος που επιδιώκει να οικοδομήσει μακροχρόνια επιρροή στην Αφρική.
Παράλληλα, η κατάσταση στην περιοχή Kidal παραμένει εξαιρετικά κρίσιμη.
Αν και η περιφερειακή πρωτεύουσα είχε καταληφθεί από τους μαχητές του FLA στην αρχή της επίθεσης, οι συνεχιζόμενες αεροπορικές επιδρομές και η στρατιωτική πίεση έχουν περιορίσει σημαντικά την παρουσία των ανταρτών.
Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, οι ισλαμιστές και οι αυτονομιστές αποφεύγουν πλέον ανοιχτές συγκρούσεις μέσα στην πόλη, γνωρίζοντας ότι η αεροπορική υπεροχή ανήκει πλέον στις κυβερνητικές δυνάμεις και στους Ρώσους συμμάχους τους.
Τι θέλουν να πετύχουν οι αντάρτες
Την ίδια στιγμή, η JNIM συνεχίζει να επιχειρεί την αποσταθεροποίηση της πρωτεύουσας Bamako.
Η επίθεση εναντίον φάλαγγας φορτηγών που κατευθυνόταν από το Μαρόκο προς το Μάλι αποδεικνύει ότι οι τζιχαντιστές εξακολουθούν να διαθέτουν επιχειρησιακή ικανότητα.
Στόχος τους είναι να αποκόψουν οικονομικά και εμπορικά την πρωτεύουσα, προκαλώντας κοινωνική και πολιτική ασφυξία.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής, η στρατηγική αυτή δεν φαίνεται να αποδίδει.
Το Bamako δεν έχει αποκλειστεί και η κυβέρνηση δείχνει να διατηρεί τον έλεγχο των βασικών αξόνων ανεφοδιασμού.
Αυτό επιτρέπει στη στρατιωτική ηγεσία να σχεδιάζει ήδη το επόμενο βήμα: μια μεγάλης κλίμακας αντεπίθεση στο βόρειο Μάλι.
Οι πρόσφατες κινήσεις των FAMa και του Africa Corps δείχνουν ξεκάθαρα ότι προετοιμάζεται ευρύτερη στρατιωτική επιχείρηση.
Η σταδιακή επέκταση των επιχειρήσεων, η ανακατάληψη στρατηγικών θέσεων και η ενίσχυση των αεροπορικών αποστολών υποδηλώνουν ότι το Bamako δεν σκοπεύει πλέον να περιοριστεί σε αμυντικό ρόλο.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της σύγκρουσης είναι η εύθραυστη συμμαχία μεταξύ της JNIM και του FLA.
Παρότι συνεργάζονται τακτικά εναντίον της κυβέρνησης, οι δύο οργανώσεις έχουν εντελώς διαφορετικούς στόχους.
Η JNIM επιδιώκει την εγκαθίδρυση αυστηρού ισλαμικού καθεστώτος βασισμένου στη σαρία, ενώ το FLA επικεντρώνεται στην αυτονομία ή ανεξαρτησία της περιοχής Azawad για τους Tuareg.
Αυτή η αντίφαση δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της συνεργασίας τους.
Οι ιδεολογικές διαφορές είναι βαθιές και πολλοί αναλυτές θεωρούν πιθανό ότι, σε περίπτωση στρατιωτικής πίεσης, η συμμαχία τους θα αρχίσει να καταρρέει εκ των έσω.
Το Μάλι φαίνεται να ποντάρει ακριβώς σε αυτή τη διάσπαση.
Τεράστιας σημασίας γεωπολιτική σύγκρουση
Η στρατηγική του Bamako και της Μόσχας δεν βασίζεται μόνο στη στρατιωτική ισχύ αλλά και στη σταδιακή πολιτική απομόνωση των ένοπλων οργανώσεων.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανιστεί ως η μόνη δύναμη που μπορεί να αποκαταστήσει σταθερότητα, κρατική συνοχή και εθνική κυριαρχία.
Η γεωπολιτική σημασία αυτής της σύγκρουσης ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα του Μάλι.
Το Sahel εξελίσσεται σε ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Δύση και τις ανερχόμενες δυνάμεις του πολυπολικού κόσμου.
Η Ρωσία επιχειρεί να εκμεταλλευτεί την αποτυχία της Γαλλίας και τη δυσαρέσκεια των αφρικανικών κοινωνιών απέναντι στον δυτικό παρεμβατισμό.
Ταυτόχρονα, η Τουρκία ενισχύει επίσης τη διείσδυσή της στην περιοχή μέσω στρατιωτικών συμφωνιών και εξοπλιστικών συνεργασιών ενώ ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να αναζητούν νέες ισορροπίες με τη στρατιωτική κυβέρνηση του Bamako.
Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι το Μάλι, μια χώρα που πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν σχεδόν διαλυμένη, εμφανίζεται πλέον αποφασισμένο να επιβάλει εκ νέου κρατική κυριαρχία στα εδάφη του.
Παρά τις δυσκολίες, η κυβέρνηση Goita παρουσιάζεται όλο και περισσότερο ως σύμβολο αφρικανικής ανεξαρτησίας απέναντι στις παλιές αποικιακές δυνάμεις.
Η μάχη για τη Labbezanga μπορεί να αποδειχθεί ιστορική καμπή.
Όχι μόνο επειδή επανέφερε μια στρατηγική περιοχή υπό κυβερνητικό έλεγχο, αλλά επειδή έδειξε ότι η νέα συμμαχία Μάλι–Ρωσίας μπορεί να αλλάξει πραγματικά τους συσχετισμούς ισχύος στο Sahel.
Αν η αντεπίθεση που προετοιμάζεται ξεκινήσει τις επόμενες εβδομάδες και αποδώσει, τότε το Μάλι ίσως βρεθεί μπροστά στη μεγαλύτερη στρατιωτική και πολιτική ανατροπή των τελευταίων δεκαετιών στην περιοχή.
