Ο Στιβ Γουίτκοφ, ο ειδικός απεσταλμένος στη Μέση Ανατολή που ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανέθεσε να διαπραγματευτεί μια συμφωνία με το Ιράν, δεν ακούγεται τις τελευταίες ημέρες ιδιαίτερα… διπλωματικός.
«Δεν υπάρχει σχεδόν κανένας τρόπος να τους σταματήσεις, έχουν ανεξάντλητη ποσότητα [εμπλουτισμένου ουρανίου]», είπε στον Σον Χάνιτι την ημέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος. «Νόμιζαν ότι μπορούσαν να μας εκβιάσουν… Ήταν πολύ, πολύ σαφές ότι — ότι θα ήταν αδύνατο, πιθανότατα ήδη από τη δεύτερη συνάντηση».
«Καυχήθηκαν ότι έχουν καύσιμο εμπλουτισμένο στο 60%, αρκετό για 11 βόμβες», είπε σε δημοσιογράφους επτά ημέρες μετά την έναρξη των συγκρούσεων. «Μας είπαν σε μένα και τον Τζάρεντ, “Δεν πρόκειται να σας δώσουμε διπλωματικά αυτό που δεν μπορέσατε να πάρετε στρατιωτικά”. Οπότε, ξέρετε, νομίζω ότι χρειάζονται μια αλλαγή στάσης».
«Σε έναν χρόνο, αν είχες κάποιον που δεν είχε το θάρρος να κάνει αυτή την ενέργεια, θα είχαν 30 ή 40 πυρηνικές βόμβες», είπε σε συνέντευξή του στο CNBC την Τρίτη.
Αυτές είναι μόνο μερικές από τις δημόσιες δηλώσεις που έχουν εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο του Γουίτκοφ στο ξέσπασμα του πολέμου. Ο Γουίτκοφ και ο συνδιαπραγματευτής του, ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, φέρεται να είπαν στον Λευκό Οίκο την παραμονή της εκστρατείας ότι το Ιράν απλώς χρησιμοποιούσε τις συνομιλίες για να κερδίσει χρόνο — συμπέρασμα που βάρυνε στην απόφαση του Τραμπ να δώσει το πράσινο φως για την επιχείρηση, σύμφωνα με τουλάχιστον τρεις διαφορετικές αναφορές.
Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε δημόσια ότι το δίδυμο τον βοήθησε να πειστεί να πάει σε πόλεμο. Η απόφαση αυτή ήρθε έπειτα από μια πολύμηνη εκστρατεία πίεσης από τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, η οποία συντονίστηκε με τον υπέρμαχο του πολέμου και σύμμαχο του Τραμπ, Γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ, και υποστηρίχθηκε από μια ομάδα μακροχρόνιων γερακιών, όπως ο Χάνιτι και ο Μαρκ Λεβίν.
Οι δηλώσεις του Γουίτκοφ δεν έχουν τραβήξει την προσοχή μόνο λόγω του επιθετικού τους ύφους. Αρκετοί ειδικοί και ξένοι αξιωματούχοι έχουν επίσης εκφράσει ενστάσεις σχετικά με την προφανή άγνοια του Γουίτκοφ και του Κούσνερ για τα τεχνικά ζητήματα που εμπλέκονταν.
Ο Υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ μπιν Χαμάντ Αλ Μπουσαΐντι, μεσολαβητής στις συνομιλίες, έκανε την ασυνήθιστη κίνηση να πετάξει επειγόντως στην Ουάσινγκτον μετά τις διαπραγματεύσεις, για να ενημερώσει τόσο τον Λευκό Οίκο όσο και την αμερικανική κοινή γνώμη ότι, αντίθετα με όσα ισχυρίζονταν οι Γουίτκοφ και Κούσνερ, το Ιράν είχε κάνει παραχωρήσεις που ξεπερνούσαν κατά πολύ την πυρηνική συμφωνία του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα το 2015.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Ελέγχου Όπλων, Ντάριλ Κίμπαλ, είπε στη δημοσιογράφο Λόρα Ρόζεν ότι από τις δημόσιες ενημερώσεις των αξιωματούχων του Τραμπ για την αποτυχία των συνομιλιών, φαινόταν πως το δίδυμο είχε παρερμηνεύσει κρίσιμα τεχνικά και ιστορικά ζητήματα. Ενώ οι Γουίτκοφ και Κούσνερ αντιμετώπισαν την επιμονή του Ιράν να συνεχίσει τη χρήση ουρανίου εμπλουτισμένου στο 20% στον Ερευνητικό Αντιδραστήρα της Τεχεράνης (TRR) ως κακό σημάδι, πυρηνικοί ειδικοί είπαν στο MS NOW ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πως ο αντιδραστήρας χρησιμοποιούνταν — ή καν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί — για την κατασκευή βόμβας.
Με βάση αυτές τις πληροφορίες, αρκετοί παρατηρητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο πόλεμος μπορεί να ξεκίνησε λόγω της «έλλειψης πυρηνικών γνώσεων» εκ μέρους των Γουίτκοφ και Κούσνερ και επειδή «δεν διέθεταν την τεχνική επάρκεια να κατανοήσουν τι ακριβώς προσέφεραν οι Ιρανοί στις διαπραγματεύσεις». Πράγματι, η κυβέρνηση Τραμπ αποφάσισε να μη συμπεριλάβει πυρηνικούς ειδικούς στην ομάδα διαπραγματεύσεων, γεγονός που φέρεται να μπέρδεψε τους Ιρανούς.
Άλλοι που συμμετείχαν στις συνομιλίες έχουν κάνει ακόμη σοβαρότερες κατηγορίες, αμφισβητώντας ευθέως την εκδοχή των γεγονότων από Γουίτκοφ και Κούσνερ. Ο ισχυρισμός του Γουίτκοφ ότι οι Ιρανοί είχαν κομπάσει πως διαθέτουν αρκετό εμπλουτισμένο ουράνιο για 11 πυρηνικές βόμβες απλώς δεν συνέβη ποτέ, είπαν στο MS NOW τρίτοι παρόντες στις διαπραγματεύσεις. Ένας διπλωμάτης από κράτος του Κόλπου είπε ότι ο ισχυρισμός αυτός — τον οποίο ο Γουίτκοφ παρουσίασε στο Fox News ως συγκαλυμμένη απειλή από τους Ιρανούς διαπραγματευτές — ήταν «ανακριβής», και ότι οι Ιρανοί προσπαθούσαν να πουν κάτι διαφορετικό: «ότι όλο αυτό το υλικό μπορεί να εξαφανιστεί αν υπάρξει συμφωνία και το Ιράν απαλλαγεί από τις κυρώσεις».
Ένας διπλωμάτης από κράτος του Κόλπου είπε επίσης στο μέσο ότι ο Γουίτκοφ παρερμήνευσε δήλωση του διευθυντή του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), Ραφαέλ Γκρόσι. Ο Αμερικανός απεσταλμένος ισχυρίστηκε ότι το Ιράν εμπλούτιζε και αποθήκευε ουράνιο στον TRR, αντί να παράγει ιατρικά ισότοπα — ισχυρισμός που «απλώς δεν είναι αληθινός» και που βασίστηκε σε συνομιλία «αποσπασμένη εντελώς από το πλαίσιό της από τον κ. Γουίτκοφ», είπε ο διπλωμάτης.
Αυτό έρχεται να προστεθεί στο γεγονός ότι τόσο ο IAEA, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Γκρόσι, όσο και πολυάριθμες εκτιμήσεις από αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών και ανεξάρτητους ειδικούς έχουν καταλήξει στο ακριβώς αντίθετο από όσα ισχυρίζεται δημόσια ο Γουίτκοφ: ότι το Ιράν δεν ήταν κοντά στην παραγωγή πυρηνικής βόμβας και δεν επιδίωκε καν κάτι τέτοιο.
Ως αποτέλεσμα, Ιρανοί αξιωματούχοι φέρονται πλέον να θεωρούν τους Γουίτκοφ και Κούσνερ όχι απλώς ανίκανους, αλλά ότι παραπλάνησαν σκόπιμα τον πρόεδρο. Και δεν είναι μόνο οι Ιρανοί. Ακόμη και μη Ιρανοί συμμετέχοντες στις συνομιλίες δεν θεωρούσαν τον Γουίτκοφ έντιμο μεσολαβητή, ενώ ένας διπλωμάτης από κράτος του Κόλπου είχε νωρίτερα παραπονεθεί για την «ψευδή παρουσίαση του εαυτού του ως “άνθρωπος της ειρήνης”» κατά τις περσινές συνομιλίες — οι οποίες επίσης είδαν την κυβέρνηση Τραμπ να επιτίθεται στο Ιράν ενώ οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη.
Αυτή η αντίληψη δεν βελτιώνεται από τους ισχυρούς δεσμούς του ζεύγους με το Ισραήλ, το οποίο εδώ και χρόνια τάσσεται υπέρ της σύγκρουσης με το Ιράν. Ο Γουίτκοφ είναι γνωστός ως ένθερμος υποστηρικτής του Ισραήλ. Διατηρεί στενή φιλία με τη μεγαλοδωρήτρια υπέρ του Ισραήλ Μίριαμ Άντελσον και κουβαλά έναν ειδικά κατασκευασμένο βομβητή που του χάρισαν ο Νετανιάχου και υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Μοσάντ, ως αναφορά σε επιχείρηση κατά την οποία το Ισραήλ πυροδότησε εξ αποστάσεως χιλιάδες βομβητές που φέρονται να ανήκαν σε στελέχη της Χεζμπολάχ. Κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2024, ο Γουίτκοφ συγκέντρωσε τεράστια ποσά από δωρητές υπέρ του Ισραήλ για τον Τραμπ, μετά την προσωρινή παύση των αμερικανικών αποστολών βομβών προς το Ισραήλ από τον Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν.
Ο Κούσνερ, από την άλλη, έχει μεγαλώσει μέσα στην φιλοϊσραηλινή κοινότητα. Θεωρούσε τον Νετανιάχου οικογενειακό φίλο από παιδί, με τον μελλοντικό πρωθυπουργό του Ισραήλ να διανυκτερεύει κατά καιρούς στο παιδικό του δωμάτιο. Ο Κούσνερ φέρεται να συμβουλεύτηκε αξιωματούχους του Νετανιάχου για να συντάξει την ομιλία του Τραμπ το 2016 στο AIPAC, ενώ διατηρεί σχέσεις με σκληροπυρηνικές φιλοϊσραηλινές προσωπικότητες και έχει δωρίσει χρήματα σε παράνομους εποικισμούς στη Δυτική Όχθη.
Σύμφωνα με αναφορές, πριν από τον πόλεμο και μετά, οι Γουίτκοφ και Κούσνερ συνομιλούσαν σχεδόν καθημερινά με Ισραηλινούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένων του Νετανιάχου και του αρχηγού της Μοσάντ, και οι αρμοδιότητες του Γουίτκοφ φαίνεται να έχουν πλέον επεκταθεί ώστε να συντονίζει τις προσπάθειες με τους Ισραηλινούς ηγέτες στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Δεδομένης της πιθανής εμπλοκής των Γουίτκοφ και Κούσνερ σε μελλοντικές διπλωματικές προσπάθειες με το Ιράν, είναι επιτακτικό το Κογκρέσο και ο Τύπος να ασκήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στον ρόλο του δυάδας στην εμπλοκή των ΗΠΑ σε έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή, που κλιμακώνεται ραγδαία. Υπάρχει ευρεία αντίληψη, τόσο από σχολιαστές όσο και από συμμετέχοντες στις συνομιλίες, ότι το δίδυμο συνέβαλε στην υπονόμευση μιας ειρηνικής λύσης είτε λόγω ανικανότητας είτε, χειρότερα, λόγω σκόπιμης δολιοφθοράς. Δεδομένου του οικονομικού και ανθρώπινου κόστους του πολέμου για τον αμερικανικό λαό, οι πολίτες πρέπει να μάθουν την αλήθεια.
Πηγή Responsible Statecraft
