Οι Προδότες της Γης Πώς το Ατομικό Συμφέρον Σκότωσε την Ελληνική Αγροτιά Inbox

Η ελληνική ιστορία, όπως κάθε ιστορία, φέρει στις σελίδες της επαναλαμβανόμενες εικόνες συμπεριφοράς που αξίζει να εξετάσουμε όχι για να κατηγορήσουμε το παρελθόν, αλλά για να κατανοήσουμε το παρόν και να διαμορφώσουμε καλύτερα το μέλλον.
Ένα από τα πιο επίμονα αυτών είναι η σύγκρουση μεταξύ ατομικού συμφέροντος και συλλογικής προόδου, ιδιαίτερα σε στιγμές κρίσης όπου οι επιλογές καθορίζουν την τύχη ολόκληρων κοινωνικών ομάδων.

Ο αγροτικός τομέας, ως άξονας της ελληνικής οικονομίας για αιώνες και ως χώρος όπου συγκεντρώνονταν οι βασικότερες κοινωνικές αντιθέσεις, αποτελεί το ιδανικό πεδίο για να παρατηρήσουμε πώς αυτή η δυναμική εξελίσσεται διαχρονικά.

Δεν πρόκειται για θεωρία συνωμοσίας, αλλά για προσεκτική ανάγνωση ιστορικών γεγονότων που μας βοηθούν να κατανοήσουμε, γιατί συγκεκριμένα προβλήματα επιμένουν να επανέρχονται στον 21ο αιώνα με διαφορετικές μορφές αλλά την ίδια ουσία.

Αν ξεκινήσουμε από την Επανάσταση του 1821, βλέπουμε ότι ο εθνικός αγώνας δεν ήταν μόνο η ηρωική αφήγηση που διδαχτήκαμε στα σχολεία.

Ήταν επίσης ένα πεδίο όπου τοπικές εξουσίες, καπεταναίοι και άρχοντες συχνά έδιναν προτεραιότητα, στη διατήρηση της δικής τους δύναμης και περιουσίας έναντι της ενότητας του αγώνα.

Υπήρξαν καλά τεκμηριωμένες περιπτώσεις όπου κάποιοι έκαναν συμφωνίες με την οθωμανική εξουσία, για να προστατεύσουν τις ιδιοκτησίες τους, ή μάχονταν μεταξύ τους για τοπική ηγεμονία αντί να ενώσουν δυνάμεις.
Η παθητικότητα που παρατηρήθηκε σε τμήματα της αγροτικής τάξης δεν ήταν τυχαία, αλλά συχνά αποτέλεσμα αυτών ακριβώς των εσωτερικών συγκρούσεων που έκαναν τους αγρότες να αναρωτιούνται ποιος ακριβώς είναι ο εχθρός και ποιος ο σύμμαχος.
Αυτός ο κατακερματισμός και η έλλειψη εμπιστοσύνης δεν ήταν απλώς ένα πρόβλημα εκείνης της εποχής, αλλά ένα πρωτότυπο που θα επαναλαμβανόταν σε διαφορετικές μορφές.

Προχωρώντας στις αρχές του 20ού αιώνα, η μεταρρύθμιση της γης που υποσχέθηκε να δώσει γη στους ακτήμονες αγρότες, μετατράπηκε σε πολλές περιπτώσεις σε μηχανισμό διαφθοράς και ρουσφετιών.

Τοπικοί πολιτικοί και δημόσιοι υπάλληλοι κατηγορήθηκαν ότι μοίραζαν εκτάσεις με βάση προσωπικές χάρες και πολιτικά ανταλλάγματα παρά με βάση τις πραγματικές ανάγκες.

Το αποτέλεσμα ήταν η ενίσχυση των κοινωνικών ανισοτήτων αντί για την εξάλειψή τους, αποδεικνύοντας ότι ακόμα και μεταρρυθμίσεις που σχεδιάζονται για το κοινό καλό μπορούν να καταστραφούν, όταν τα ατομικά συμφέροντα αποκτούν πρόσβαση στους μηχανισμούς υλοποίησης.
Αυτό δεν είναι θέμα κακών ανθρώπων απαραίτητα, αλλά θέμα συστημάτων που επιτρέπουν σε ατομικά συμφέροντα να υπερισχύουν του κοινού σκοπού.

Τα σκοτεινά χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου αποτελούν ίσως την πιο επώδυνη εκδήλωση αυτής της δυναμικής.
Η ύπαιθρος έγινε πεδίο μάχης όχι μόνο για ιδεολογίες αλλά και για επιβίωση, εκδίκηση και προσωπική εξασφάλιση.

Υπήρξαν περιπτώσεις όπου αγρότες κατήγγειλαν συγχωριανούς στις κατοχικές αρχές, όχι πάντα από κακία αλλά συχνά από απόγνωση, φόβο ή την ελπίδα να εξασφαλίσουν τροφή για τις οικογένειές τους.

Στον Εμφύλιο, και στις δύο πλευρές, τοπικισμοί, παλιές διαφορές και προσωπικές εχθρότητες συχνά υπερέβησαν την ιδεολογία, μετατρέποντας κοινότητες σε πεδία εκδίκησης.
Η γη, ως κλειδί για επιβίωση και έλεγχο, έγινε αντικείμενο λεηλασίας και βίας.
Οι αγρότες βρέθηκαν στη μέση, πληρώνοντας με αίμα για επιλογές που συχνά δεν ήταν δικές τους, αλλά και για επιλογές που έκαναν άλλοι που έβαλαν το δικό τους συμφέρον πάνω από τη συλλογική ασφάλεια.

Τα τραύματα αυτής της περιόδου δεν έχουν κλείσει ακόμα, και η σιωπή γύρω από αυτά συχνά κρύβει επαναλαμβανόμενα μηνύματα που αρνούμαστε να δούμε.

Με τη Μεταπολίτευση και την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, η αγροτιά μπήκε σε μια νέα εποχή, με την υπόσχεση των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων και της οικονομικής στήριξης.
Όμως, και εδώ το ίδιο μοτίβο επανέρχεται.

Τα σκάνδαλα στους αγροτικούς συνεταιρισμούς, όπου ηγετικές φυσιογνωμίες κατηγορήθηκαν ότι διοχέτευαν κονδύλια ή πωλούσαν προϊόντα, προς όφελός τους, δείχνουν πώς ακόμα και σύγχρονοι θεσμοί μπορούν να υπονομευθούν.

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ που ξεδιπλώθηκε από το 2017 έως το 2025, με παράνομες επιδοτήσεις σε μη δικαιούχους μέσω ψευδών δηλώσεων, αποκάλυψε ότι εκατομμύρια ευρώ που προορίζονταν για να στηρίξουν τους πραγματικούς παραγωγούς εξαφανίστηκαν σε ένα σύστημα διαφθοράς.

Και πάλι, δεν είναι όλοι οι εμπλεκόμενοι απαραίτητα κακοί άνθρωποι, αλλά το σύστημα επιτρέπει και μερικές φορές ενθαρρύνει τέτοιες πρακτικές, ενώ οι πραγματικοί παραγωγοί μένουν χωρίς τη στήριξη που τους ανήκει.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η ιστορία σπάνια είναι άσπρο-μαύρο.

Ο όρος “προδότης” είναι βαρύς και ιστορικά φορτισμένος, και πολλές από τις πράξεις που αναφέρθηκαν παραπάνω γεννήθηκαν από ακραίες συνθήκες, φόβο, φτώχεια ή αδιέξοδο.

Δεν αναζητούμε εδώ να δημιουργήσουμε κατηγορητήριο για το παρελθόν, αλλά να αναγνωρίσουμε μια επαναλαμβανόμενη εικόνα, όταν τα συστήματα επιτρέπουν στο ατομικό συμφέρον να υπερισχύει του συλλογικού καλού, οι πιο ευάλωτοι πληρώνουν το τίμημα.
Αυτό το μοτίβο δεν είναι κληρονομιά μόνο του παρελθόντος, είναι ενεργό και σήμερα.
Όταν επιδοτήσεις καθυστερούν μήνες ενώ οι λογαριασμοί πρέπει να πληρωθούν αμέσως, όταν διεθνείς συμφωνίες απειλούν την εγχώρια παραγωγή χωρίς προστασία, όταν οι αγρότες αναγκάζονται να μπλοκάρουν δρόμους, για να ακουστεί η φωνή τους επειδή οι θεσμικοί μηχανισμοί δεν λειτουργούν, βλέπουμε την ίδια δυναμική του 1821, του 1940, του 1980, απλώς με σύγχρονο πρόσωπο.

Η ουσία δεν είναι να κατηγορήσουμε ατομικά άτομα του παρελθόντος ή του παρόντος, αλλά να αναγνωρίσουμε ότι όσο εξακολουθούμε να δημιουργούμε συστήματα, που επιβραβεύουν ή επιτρέπουν την προτεραιότητα του ατομικού συμφέροντος έναντι του συλλογικού, τόσο θα συνεχίσουμε να βλέπουμε τα ίδια αποτελέσματα.
Η αγροτιά σήμερα αντιμετωπίζει κλιματική κρίση πολιτικής διαφθοράς, οικονομική πίεση, διεθνή ανταγωνισμό και θεσμική αδυναμία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ενότητα και η διαφάνεια δεν είναι πολυτέλειες αλλά αναγκαιότητες επιβίωσης.

Χρειάζεται ριζική αλλαγή στον τρόπο που οργανώνονται οι αγροτικές κοινότητες, με έμφαση στη συλλογική δράση, τη διαφάνεια στη διαχείριση πόρων και την απαίτηση για θεσμούς που λειτουργούν χωρίς ρουσφέτια και διαφθορά.

Η ιστορία μας διδάσκει ότι όταν η αλληλεγγύη και το κοινό συμφέρον νικούν, προχωράμε όλοι μαζί, αλλά όταν ο καθένας κοιτά μόνο το δικό του, καταρρέουμε συλλογικά.
Αυτό το μάθημα δεν είναι παρελθόν, είναι το πιο επίκαιρο μήνυμα που μπορούμε να πάρουμε από την ιστορία μας, και εξαρτάται από εμάς αν θα το ακούσουμε ή θα συνεχίσουμε να επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη με νέες μορφές.

Πολύ αμφιβάλω αν θα το διαβάσουν μέχρι τέλους!