Ενας χρόνος πέρασε από την ανατροπή του καθεστώτος Ασαντ, με τη Δύση –δείχνοντας συγκρατημένη ανακούφιση– να έχει σπεύσει να υποδεχτεί τον νέο συνομιλητή της. Ομως πίσω από τη γυαλιστερή επιφάνεια των φωτογραφιών από το Οβάλ Γραφείο, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ ψεκάζει με άρωμα τον Αχμέντ Αλ Σαράα ρωτώντας τον πόσες γυναίκες έχει, κρύβεται μια πιο σύνθετη πραγματικότητα. Η Συρία του 2025 δεν είναι μια «ελεύθερη χώρα», όπως παρουσιάζεται από ορισμένους. Είναι μια χώρα σε μεταβατικό στάδιο, όπου παλαιά και νέα κέντρα εξουσίας παλεύουν να επιβληθούν και να διαμορφώσουν το αύριο. Μια χώρα όπου η βία υποχώρησε από τους δρόμους, αλλά εμφανίστηκε στις διαπραγματεύσεις, ντυμένη πλέον με κοστούμι και επιδιώκοντας θέση στα διεθνή τραπέζια διπλωματίας.
Καθώς συμπληρώνεται ο πρώτος χρόνος από την πτώση του Ασαντ, φαίνεται ότι η «χρονιά χάριτος» πλησιάζει στο τέλος της. Αν το 2024 ήταν η χρονιά της ελπίδας, το 2025 μοιάζει να είναι η χρονιά της συνειδητοποίησης ότι η ελευθερία δεν έρχεται χωρίς κόστος. Η βία δεν έχει εξαλειφθεί, απλώς μετακινήθηκε. Τα αιματηρά επεισόδια στη Χομς και η ένταση στη Σουέιντα φανερώνουν τις ρωγμές στο αφήγημα της ενότητας. Οι δίκες στελεχών του παλαιού καθεστώτος προσφέρουν θέαμα, αλλά η δικαιοσύνη παραμένει ελλιπής. Οι πολίτες ωστόσο, εξουθενωμένοι από χρόνια εμφύλιων συγκρούσεων, φαίνεται προσώρας να προτιμούν την ησυχία των δρόμων από την αστάθεια. Το πόσο θα κρατήσει αυτό μένει να φανεί.
Η ανατροπή
Για να γίνει κατανοητό το σήμερα, πρέπει να εξεταστεί τι ακριβώς κατέρρευσε πριν από έναν χρόνο. Ο Μπασάρ αλ Ασαντ ήταν ένας «χρήσιμος δαίμονας» για τη Δύση επειδή κρατούσε μια προβλέψιμη –αν και αυταρχική– σταθερότητα. Τελικά όμως μετατράπηκε σε βάρος λόγω της στενής του σχέσης με το Ιράν και τη Ρωσία (τελικά του παρείχε άσυλο), την οποία η Δύση καταδίκαζε.
Ο διάδοχός του, πρώην τζιχαντιστής Αλ Σαράα, γνωστός μέχρι πρότινος με το με το πολεμικό ψευδώνυμο Αμπού Μοχάμεντ αλ Τζολάνι, που κάποτε βρισκόταν στη λίστα με τους καταζητούμενους «τρομοκράτες» της Ουάσινγκτον, αποδείχτηκε πιο ευέλικτος παίκτης στο τραπέζι του διεθνούς πόκερ. Ενδεχομένως θεώρησε ότι στο σημερινό διεθνές περιβάλλον αυτό που μετράει προκειμένου να επιβιώσει πολιτικά είναι η ικανότητα εύρεσης λύσεων που εξυπηρετούν τους ισχυρούς. Δεν χρειάζεται επομένως να εμφανίζεται ως «σωτήρας». Αρκεί να είναι ένας ηγέτης που διασφαλίζει σταθερότητα, ελέγχει τις ισορροπίες και κρατά ανοιχτούς τους διαύλους συμφερόντων.
Το ερώτημα που εγείρεται είναι γιατί τον υποδέχτηκαν η Δύση και οι μοναρχίες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Κατάρ).
Η απάντηση φέρεται να κρύβεται στην Τεχεράνη. Ο Ασαντ αποτελούσε τον κρίκο που ένωνε το λεγόμενο «σιιτικό τόξο» , τη χερσαία γέφυρα επιρροής που ξεκινούσε από το Ιράν, διέσχιζε το Ιράκ και τη Συρία και κατέληγε στον Λίβανο και στη Μεσόγειο. Μέσω αυτού του διαδρόμου το Ιράν μετέφερε όπλα και ασκούσε πίεση στο Ισραήλ και στη Δύση. Για τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ αυτό αποτελούσε μόνιμη πηγή ανησυχίας.
Εγινε «ανάχωμα»
Ο Σαράα, ως σουνίτης και πολιτικός που δεν χρωστάει την εξουσία του στην Τεχεράνη (σε αντίθεση με τον Ασαντ, που στηρίχτηκε στρατιωτικά και οικονομικά στο Ιράν για να επιβιώσει) προσφέρει στη Δύση και τη Σαουδική Αραβία το πολυπόθητο «ανάχωμα» απέναντι στην ιρανική επιρροή.
Διώχνοντας τους Ιρανούς Φρουρούς της Επανάστασης και κλείνοντας τον διάδρομο ανεφοδιασμού της Χεζμπολάχ, ο νέος ηγέτης της Συρίας θεωρείται ο νέος «εργολάβος ασφαλείας» της περιοχής. Οι ΗΠΑ πλήρωσαν τις υπηρεσίες του με την άρση του «νόμου του Καίσαρα» (Caesar Act) –των σκληρών κυρώσεων που έπνιγαν τη συριακή οικονομία από το 2020 που εφαρμόστηκαν– ενώ οι αραβικές μοναρχίες πρόσφεραν τη διεθνή νομιμοποίηση ενός καθεστώτος που δεν προέκυψε από κάλπες αλλά μέσω των όπλων (τζιχαντιστές αντάρτες της οργάνωσης Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ, υποστηριζόμενοι από την Τουρκία, εκδίωξαν τις δυνάμεις του Ασαντ πριν από έναν χρόνο).
Ακόμη πέφτουν βόμβες
Παρά την προσπάθεια για διεθνή επανένταξη, η ασφάλεια στη Συρία παραμένει «εύθραυστη». Στον νότο ο ιορδανικός στρατός εξαπέλυσε βομβαρδισμούς στη Σουάιντα εναντίον οδών λαθρεμπορίου και αποθηκών με Captagon, ενός παράνομου διεγερτικού που χρηματοδοτούσε το καθεστώς Ασαντ.
Η νέα ηγεσία στη Δαμασκό πασχίζει να αποτινάξει την ταμπέλα του «ναρκοκράτους» επιχειρώντας να εδραιωθεί ως «εργολάβος ασφαλείας» μέσω της επίσημης ένταξης στη διεθνή συμμαχία κατά του ISIS. Η αποφασιστικότητα αυτή αποτυπώθηκε στις πρόσφατες επιχειρήσεις κοντά στη Δαμασκό, όπου συνελήφθη ο Τάχα αλ Ζούμπι και εξουδετερώθηκε ο Μοχάμεντ Σαχάντα, ηγετικά στελέχη του ISIS. Ωστόσο η επίθεση σε τέμενος στη Χομς στις 26 Δεκεμβρίου που αποδίδεται στο ISIS, αλλά και οι πρόσφατες συγκρούσεις στο Χαλέπι μεταξύ του στρατού και των –ελεγχόμενων από Κούρδους– Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) δείχνουν ότι οι εσωτερικές εντάσεις παραμένουν. Στο πλαίσιο αυτό η επιστροφή 3 εκατ. εκτοπισμένων εξελίσσεται αργά, ενώ η κάλυψη μόλις του 30% των αναγκών για 16,5 εκατ. πληθυσμό καθιστά τη μετάβαση ασταθή.
