Το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς, δύο ιστορικές δυτικές δημοκρατίες, υιοθετούν με ταχύτατους ρυθμούς μέτρα μαζικής παρακολούθησης και ψηφιακού ελέγχου, προσομοιάζοντας πλέον το δυστοπικό όραμα του Τζορτζ Όργουελ στο έργο του 1984.
Υπό τον μανδύα της ασφάλειας και της τεχνολογικής προόδου, θεσπίζονται παρεμβατικά εργαλεία που απειλούν ευθέως την ιδιωτικότητα και τη δημόσια έκφραση.
Οι δύο χώρες εξάγουν αυτά τα πλαίσια ψηφιακού ελέγχου μέσω της συμμαχίας Five Eyes, ενώ παράλληλα ευθυγραμμίζονται με τον στόχο SDG 16.9 της Ατζέντας 2030 του ΟΗΕ, που προωθεί την καθολική ψηφιακή ταυτότητα.
Τέτοιες πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν την προτεινόμενη Brit Card στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Digital Identity Program του Καναδά, τα οποία συγκεντρώνουν προσωπικά δεδομένα σε κεντρικά συστήματα.
Η Βρετανία έχει καθιερωθεί ως παγκόσμιος ηγέτης στην επιτήρηση. Η υπηρεσία πληροφοριών GCHQ λειτουργεί το μυστικό πρόγραμμα Tempora, το οποίο υποκλέπτει και αποθηκεύει τεράστιες ποσότητες διαδικτυακής κίνησης μέσω υποθαλάσσιων καλωδίων. Όπως αποκάλυψε ο Έντουαρντ Σνόουντεν το 2013, το GCHQ είναι «χειρότερο από τις ΗΠΑ» στην μαζική παρακολούθηση.
Ακολούθησε το Investigatory Powers Act (IPA) του 2016 («Snooper’s Charter»), το οποίο υποχρεώνει τους παρόχους internet να διατηρούν το ιστορικό περιήγησης, emails και μηνύματα των χρηστών για έως έναν χρόνο, παρέχοντας πρόσβαση σε κρατικές υπηρεσίες (όπως η MI5, MI6, GCHQ) συχνά χωρίς ένταλμα.
Πιο πρόσφατα, το Online Safety Act (OSA), το οποίο τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή έως τον Ιούλιο του 2025, επιτρέπει στις αρχές να ζητούν «backdoors» σε κρυπτογραφημένες εφαρμογές (όπως το WhatsApp) για σάρωση ιδιωτικών μηνυμάτων με σκοπό την ανίχνευση αόριστα οριζόμενου «επιβλαβούς» περιεχομένου. Το OSA προκάλεσε την αντίδραση της πλατφόρμας X (Elon Musk), η οποία προειδοποίησε ότι ο νόμος απειλεί την ελευθερία του λόγου.
Τέλος, η προτεινόμενη Brit Card, μία υποχρεωτική ψηφιακή ταυτότητα που προωθείται αρχικά ως μέσο ελέγχου της μετανάστευσης, έχει προκαλέσει ευρεία αντίδραση και συγκέντρωση εκατομμυρίων υπογραφών πολιτών και βουλευτών που την χαρακτηρίζουν «επικίνδυνη και βαθιά αντιβρετανική».
Στον Καναδά, υπό τον Πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, θεσπίστηκαν αντίστοιχα δρακόντεια μέτρα:
-
Το «Bill C-2» (17 Ιουνίου 2025) επιτρέπει στις τελωνειακές αρχές την πρόσβαση σε δεδομένα χωρίς ένταλμα, διευκολύνοντας τον διαμοιρασμό τους με τις ΗΠΑ.
-
Το «Bill C-8» (18 Ιουνίου 2025) επιτρέπει στην κυβέρνηση να εκδίδει μυστικές εντολές για αποδυνάμωση της κρυπτογράφησης ή διακοπή υπηρεσιών internet/τηλεφώνου σε μεμονωμένα άτομα, χωρίς δικαστική εποπτεία. Ο βουλευτής Ματ Στράους το παρομοίασε με «ψηφιακό γκουλάγκ».
-
Προηγούμενα Μέτρα: Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας του Καναδά παραδέχθηκε ότι παρακολουθούσε 33 εκατομμύρια συσκευές (σχεδόν ολόκληρο τον πληθυσμό), επικαλούμενη τη δημόσια υγεία.
Βεβαίως. Παρόμοιες ανησυχίες για τη διεύρυνση της ψηφιακής επιτήρησης και των κρατικών εξουσιών έχουν εκφραστεί και σε άλλες χώρες της Δύσης, ιδίως σε εκείνες που ανήκουν στη συμμαχία Five Eyes (ΗΠΑ, Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία).
Η Αυστραλία έχει υιοθετήσει εδώ και χρόνια μερικά από τα πιο παρεμβατικά νομοθετικά μέτρα για την επιτήρηση μεταξύ των δυτικών δημοκρατιών:
-
Νόμος περί Διατήρησης Μεταδεδομένων (Mandatory Data Retention): Από το 2015, ο νόμος υποχρεώνει τους παρόχους τηλεπικοινωνιών να συλλέγουν και να αποθηκεύουν μεταδεδομένα των χρηστών (π.χ. ποιος μίλησε με ποιον, πότε, από πού, για πόσο) για δύο χρόνια.
Ο νόμος αυτός επιτρέπει σε πολυάριθμες κυβερνητικές υπηρεσίες (όχι μόνο την αστυνομία, αλλά και υπηρεσίες υγείας, φορολογικές αρχές κ.ά.) να αποκτούν πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα, συχνά χωρίς ένταλμα, κάτι που οργανώσεις όπως η Human Rights Watch έχουν καταγγείλει ως μαζική παρακολούθηση.
Η Αυστραλία προωθεί ένα κεντρικό ψηφιακό σύστημα ταυτότητας (MyGovID) με σκοπό την πρόσβαση σε όλες τις κυβερνητικές υπηρεσίες, γεγονός που έχει εγείρει φόβους για τη δημιουργία μιας κεντρικής βάσης δεδομένων που θα ελέγχει την πρόσβαση των πολιτών σε βασικές υπηρεσίες.
Η Νέα Ζηλανδία, ως μέλος των Five Eyes, συμμετέχει ενεργά στην ανταλλαγή πληροφοριών και έχει επεκτείνει τις εξουσίες των μυστικών υπηρεσιών της:
Νόμος GCSB (Government Communications Security Bureau): Το 2013, η κυβέρνηση επέκτεινε τις εξουσίες της κύριας υπηρεσίας πληροφοριών (GCSB), επιτρέποντάς της να παρακολουθεί νομίμως πολίτες της Νέας Ζηλανδίας στο εσωτερικό της χώρας, κάτι που πριν απαγορευόταν ρητά.
Στην πράξη, οι νόμοι αυτοί διευκολύνουν την ανταλλαγή μη κρυπτογραφημένων δεδομένων με τις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο, επιτρέποντας την εξωτερική παρακολούθηση πολιτών που ενδέχεται να μην μπορούν να παρακολουθούνται απευθείας από την εγχώρια νομοθεσία.
Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι ανησυχίες επικεντρώνονται στην υπερβολική αντίδραση στην τρομοκρατία, η οποία νομιμοποίησε μαζικά μέτρα επιτήρησης:
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015, η Γαλλία υιοθέτησε σειρά νόμων που διευκόλυναν τη μαζική συλλογή δεδομένων, τις διοικητικές έρευνες και την παρακολούθηση επικοινωνιών χωρίς προηγούμενη δικαστική άδεια.
Ορισμένες προβλέψεις, όπως η μαζική διατήρηση δεδομένων, έχουν ακυρωθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ως παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ιδιωτικότητα. Ωστόσο, οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να αναζητούν τρόπους για την παράκαμψη αυτών των περιορισμών.
Συνολικά, παρατηρείται μια παγκόσμια τάση (τόσο εντός όσο και εκτός ΕΕ) όπου οι κυβερνήσεις, επικαλούμενες την ασφάλεια ή την αποτελεσματικότητα, υιοθετούν ψηφιακές τεχνολογίες που συγκεντρώνουν και ελέγχουν τα δεδομένα των πολιτών σε κεντρικό επίπεδο, μειώνοντας τις παραδοσιακές ελευθερίες.
Ηη συνύπαρξη νόμων όπως το OSA και το Bill C-8, σε συνδυασμό με την προώθηση των ψηφιακών ταυτοτήτων, επιταχύνουν την ροπή της Δύσης στον ψηφιακό αυταρχισμό. Η «αιώνια επαγρύπνηση» παραμένει το τίμημα της ελευθερίας.
Πηγή: The Guardian